هوش مصنوعي آينده ناگزير اقتصاد جهان و ايران
مهدي محمدي.دبیر ستاد توسعه فناوریهای حوزه اقتصاد دیجیتال معاونت علمی ریاستجمهوری
در سالهاي اخير با ظهور فناوريهاي نوين ديجيتال و شکلگيري پارادايم جديد نسل چهارم صنعتي که ترکيبي از کاربردهاي فناوريهاي هوش مصنوعي، اينترنت اشيا، کلاندادهها و پردازش ابري و واقعيت مجازي و افزوده هستند، به نظر ميرسد که فرصتي مهم براي اقتصادهاي نوظهور و در حال توسعه شکل گرفته است تا از آن بهره برده و فاصله خود را با کشورهاي توسعهيافته و پيشرو کاهش دهند. کاربردهاي متنوع هوش مصنوعي که بهعنوان جايگزين يا مکملي براي استدلال، پردازش اطلاعات، حل مسئله و يادگيري انساني است، باعث گسترش کاربردهاي آن و خلق ارزش در صنايع مختلفي مانند سلامت، خودرو و حملونقل و لجستيک، خدمات مالي، خردهفروشي، رسانه و فناوري اطلاعات و ارتباطات، انرژي و ساخت و توليد شده است. گزارشهای بينالمللي نشان ميدهد که تا پنج سال آينده 52 درصد از چينيها از يک ابزار مبتنيبر هوش مصنوعي استفاده خواهند کرد و از 10 کشور اولي که بر روي هوش مصنوعي در حال سرمايهگذارياند، چهار کشور در شرق آسيا و از کشورهاي در حال توسعه هستند. پيشبيني مجمع جهاني اقتصاد از تأثير هوش مصنوعي بر توليد ناخالص جهاني تا سال 2030 چيزي در حدود 16 تريليون دلار است که با نرخ رشد اقتصاد جهاني چيزي در حدود 25 درصد از کل اقتصاد جهان خواهد بود و پيشبينيها نشان ميدهد که چين سهمي در حدود 22 درصد از آن خواهد داشت. يک اتفاق بزرگ و مهم که اگر به آن توجه نکنيم، باعث ازدسترفتن بزرگترين فرصت براي کاهش شکاف اقتصاديمان با جهان خواهد شد. نرخ رشد پنجبرابري استارتاپهاي هوش مصنوعي 9 از متوسط رشد استارتاپها از يک سو و رشد 3.5برابري سرمايهگذاري خطرپذير در هوش مصنوعي از متوسط سرمايهگذاري خطرپذير در آمريکا در سه سال اخير نيز مؤيد اين موضوع است. در ايران نيز در سالهاي اخير با ورود برخي از دانشگاهها به اين حوزه نرخ توليدات علمي اين حوزه رشد بسيار خوبي داشته است و از منظر توليد مقالات علمي در سال 2018 ايران رتبه نهم جهان را دارد و در مقایسه با سال قبل پنج پله صعود کرده است. در سالهاي اخير، با شکلگيري شرکتهاي دانشبنيان براي عرضه محصولات و خدماتي در اين حوزه ميتوان حدود 70 شرکت دانشبنيان، مرکز دانشگاهي و استارتاپ در ايران شناسايي کرد که بهنوعي در اکوسيستم هوش مصنوعي در حال فعاليت هستند. بررسيها نشان ميدهد که تقريبا نيمي از فعالان اين حوزه در سه سال اخير شکل گرفتهاند و نشاندهنده همگرايي اين حوزه با تحولات جهاني است. عمده شرکتهاي ايراني در حوزههاي مالي، خدمات هوش مصنوعي، امنيت و بازاريابي و کسبوکار فعالاند و مبتني بر فناوريهاي پردازش تصوير و يادگيري ماشيني و پردازش زبان طبيعي در حال فعاليت هستند. هرچند که دانشگاهها در شکلگيري اين حوزه و شرکتهاي آن نقش مهمي داشتهاند؛ ولي در سالهاي اخير عمده فعالان اين حوزه در قالب شرکتهايي در بيرون از دانشگاهها در حال فعاليت هستند و به دنبال گسترش بازار و تجاريسازي محصولات خود هستند و شايد يکي از نقاط ضعف کليدي در اين حوزه کمبود راهحلها و سرويسهاي B2B و B2C به صورت گسترده است و هنوز بازار اصلي اين حوزه نهادهاي دولتي و حاکميتي است. بههرحال هوش مصنوعي و روند جهاني و داخلي آن نشاندهنده شکلگيري يک فرصت بزرگ و مسيري محتوم براي توسعه آينده است که دولت بايد نقشي کليدي در شتابدهي به مسير شکلگيري ارگانيک آن ايفا کند. توسعه آموزشهاي کاربردي و مهارتي آن در سطوح دبيرستان و دانشگاه، کمک به شکلگيري زيرساختهاي آزمايشگاهي و فناوري آن، ايجاد و توسعه مراکز کارآفريني و شتابدهي در جوار دانشگاههاي بزرگ و داراي پتانسيل، کمک به شکلگيري و بهرهبرداري از پلتفرمهاي خدمات هوش مصنوعي و همکاري و ارائه مشوقهايي براي شرکتهاي بزرگ بهويژه در صنايع مالي، حملونقل، لجستيک، ارتباطات، انرژي و خردهفروشيها براي بهرهگيري بيشتر از ابزارها و خدمات و محصولات مبتني بر هوش مصنوعي مهمترين اقداماتي است که ميتوانند به شتابدادن به تکامل و توسعه اکوسيستم هوش مصنوعي کشور در مسيري طبيعي کمک کنند.
در سالهاي اخير با ظهور فناوريهاي نوين ديجيتال و شکلگيري پارادايم جديد نسل چهارم صنعتي که ترکيبي از کاربردهاي فناوريهاي هوش مصنوعي، اينترنت اشيا، کلاندادهها و پردازش ابري و واقعيت مجازي و افزوده هستند، به نظر ميرسد که فرصتي مهم براي اقتصادهاي نوظهور و در حال توسعه شکل گرفته است تا از آن بهره برده و فاصله خود را با کشورهاي توسعهيافته و پيشرو کاهش دهند. کاربردهاي متنوع هوش مصنوعي که بهعنوان جايگزين يا مکملي براي استدلال، پردازش اطلاعات، حل مسئله و يادگيري انساني است، باعث گسترش کاربردهاي آن و خلق ارزش در صنايع مختلفي مانند سلامت، خودرو و حملونقل و لجستيک، خدمات مالي، خردهفروشي، رسانه و فناوري اطلاعات و ارتباطات، انرژي و ساخت و توليد شده است. گزارشهای بينالمللي نشان ميدهد که تا پنج سال آينده 52 درصد از چينيها از يک ابزار مبتنيبر هوش مصنوعي استفاده خواهند کرد و از 10 کشور اولي که بر روي هوش مصنوعي در حال سرمايهگذارياند، چهار کشور در شرق آسيا و از کشورهاي در حال توسعه هستند. پيشبيني مجمع جهاني اقتصاد از تأثير هوش مصنوعي بر توليد ناخالص جهاني تا سال 2030 چيزي در حدود 16 تريليون دلار است که با نرخ رشد اقتصاد جهاني چيزي در حدود 25 درصد از کل اقتصاد جهان خواهد بود و پيشبينيها نشان ميدهد که چين سهمي در حدود 22 درصد از آن خواهد داشت. يک اتفاق بزرگ و مهم که اگر به آن توجه نکنيم، باعث ازدسترفتن بزرگترين فرصت براي کاهش شکاف اقتصاديمان با جهان خواهد شد. نرخ رشد پنجبرابري استارتاپهاي هوش مصنوعي 9 از متوسط رشد استارتاپها از يک سو و رشد 3.5برابري سرمايهگذاري خطرپذير در هوش مصنوعي از متوسط سرمايهگذاري خطرپذير در آمريکا در سه سال اخير نيز مؤيد اين موضوع است. در ايران نيز در سالهاي اخير با ورود برخي از دانشگاهها به اين حوزه نرخ توليدات علمي اين حوزه رشد بسيار خوبي داشته است و از منظر توليد مقالات علمي در سال 2018 ايران رتبه نهم جهان را دارد و در مقایسه با سال قبل پنج پله صعود کرده است. در سالهاي اخير، با شکلگيري شرکتهاي دانشبنيان براي عرضه محصولات و خدماتي در اين حوزه ميتوان حدود 70 شرکت دانشبنيان، مرکز دانشگاهي و استارتاپ در ايران شناسايي کرد که بهنوعي در اکوسيستم هوش مصنوعي در حال فعاليت هستند. بررسيها نشان ميدهد که تقريبا نيمي از فعالان اين حوزه در سه سال اخير شکل گرفتهاند و نشاندهنده همگرايي اين حوزه با تحولات جهاني است. عمده شرکتهاي ايراني در حوزههاي مالي، خدمات هوش مصنوعي، امنيت و بازاريابي و کسبوکار فعالاند و مبتني بر فناوريهاي پردازش تصوير و يادگيري ماشيني و پردازش زبان طبيعي در حال فعاليت هستند. هرچند که دانشگاهها در شکلگيري اين حوزه و شرکتهاي آن نقش مهمي داشتهاند؛ ولي در سالهاي اخير عمده فعالان اين حوزه در قالب شرکتهايي در بيرون از دانشگاهها در حال فعاليت هستند و به دنبال گسترش بازار و تجاريسازي محصولات خود هستند و شايد يکي از نقاط ضعف کليدي در اين حوزه کمبود راهحلها و سرويسهاي B2B و B2C به صورت گسترده است و هنوز بازار اصلي اين حوزه نهادهاي دولتي و حاکميتي است. بههرحال هوش مصنوعي و روند جهاني و داخلي آن نشاندهنده شکلگيري يک فرصت بزرگ و مسيري محتوم براي توسعه آينده است که دولت بايد نقشي کليدي در شتابدهي به مسير شکلگيري ارگانيک آن ايفا کند. توسعه آموزشهاي کاربردي و مهارتي آن در سطوح دبيرستان و دانشگاه، کمک به شکلگيري زيرساختهاي آزمايشگاهي و فناوري آن، ايجاد و توسعه مراکز کارآفريني و شتابدهي در جوار دانشگاههاي بزرگ و داراي پتانسيل، کمک به شکلگيري و بهرهبرداري از پلتفرمهاي خدمات هوش مصنوعي و همکاري و ارائه مشوقهايي براي شرکتهاي بزرگ بهويژه در صنايع مالي، حملونقل، لجستيک، ارتباطات، انرژي و خردهفروشيها براي بهرهگيري بيشتر از ابزارها و خدمات و محصولات مبتني بر هوش مصنوعي مهمترين اقداماتي است که ميتوانند به شتابدادن به تکامل و توسعه اکوسيستم هوش مصنوعي کشور در مسيري طبيعي کمک کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.