|

نياز ضروري جامعه امروز ايران

روزنامه‌نگاري براي صلح

دکتر حسين امامي*

يکي از کارکرد‌های اصلي رسانه‌ها نفوذ و تأثير بر افکار عمومي مردم جهان است. هارولد لاسول، پژوهشگر ارتباطي و صاحب‌نظر علوم سياسي، گفته بود: جنگ سرد ميان آمريکا و شوروي که در اوايل سال‌هاي دهه ۱۹۵۰ شدت يافته بود، تحت تأثير رسانه‌ها شکل گرفت. او مطرح مي‌کند: دولت‌هاي دو کشور از وسايل ارتباط جمعي خود استفاده مي‌کردند تا اهداف خود را پيش ببرند و در اين ميان رسانه‌ها يک ابزار ضروري براي جنگ در نظر گرفته شدند. اما هارولد لاسول راه‌‌حل پايان جنگ سرد بين بلوک شرق و غرب را پيشنهاد مي‌دهد و مي‌گويد: باز همين رسانه‌ها هستند که مي‌توانند آتش جنگ را خاموش کنند. اتفاقا هم همين شد و نقش رسانه‌ها در اين ميان بي‌تأثير نبود.
بنابراين مي‌توان گفت رسانه‌ها هم مي‌توانند جنگ‌آفرين باشند، هم مي‌توانند برای فروکش‌کردن آتش جنگ و نیز ايجاد و حفظ صلح تلاش کنند. سابقه موضوع رسانه يا به تعبيري روزنامه‌نگاري و صلح برمي‌گردد به بعد از جنگ جهاني دوم که روزنامه‌ها به درج اخبار جنگ و خشونت و آتش‌افروزي مي‌پرداختند. اما در آن زمان به رسانه‌ها توصيه شد که از درج مطالبي که موجب تشنج و بالا‌گرفتن درگيري‌ها مي‌شود، خودداري کنند.
سازمان ملل متحد هم سال‌ها با صدور قطع‌نامه‌هاي متعددي، از دولت‌ها و کشورها خواست تا صلح جهاني از طريق رسانه‌ها تثبيت شود و دولت‌ها مراقبت کنند مطالبي که موجب جنگ‌افروزي مي‌شود، در رسانه‌هاي کشورشان منتشر نشود تا صلح ناپايدار شود.
گرچه مطالب جنگ‌طلبانه و اشتياق رسانه‌ها به خبرهاي جنگ، سوءاستفاده از آزادي بيان است، ولي با مروري بر مهم‌ترين اسناد حقوق بين‌الملل ارتباطات مي‌توان دريافت نهادهاي بين‌المللي براي اين موضوع دست به کار شده‌اند و در مجموع اقداماتي را در راستاي روزنامه‌نگاري و صلح بدين شرح بيان کرده‌‌اند:
1- رسانه‌ها به تقويت صلح کمک کنند و از طرح مباحث جنگ‌افروزانه خودداري كنند. ذائقه مردم با ارزش خبري «برخورد، کشمکش، تضاد، درگيري» پيوند خورده است. اين ذائقه را با «خبرهاي خوب تفاهم و ديپلماسي و صلح» تغيير دهند.
2- مردم براي ترويج صلح بايد از طريق رسانه‌ها آموزش ببينند.
3- دولت‌ها وظيفه دارند اسناد حقوقي بين‌المللي را در کشورشان بومي‌سازي کرده و بر آن نظارت داشته باشند و مانع از انتشار مطالبي شوند که مغاير صلح است.
در اسناد يونسکو هم تأکيد شده است که بايد رسانه‌ها تفکر صلح‌طلبانه در ذهن انسان‌ها به وجود آورند و اگر ذهن انسان‌ها به موضوع صلح حساس شود، مي‌توان دنيايي فارغ از جنگ را به وجود آورد. رسانه‌ها بايد مردم را به موضوع صلح علاقه‌مند کنند و نسبت به اخبار جنگ حساس‌تر.
اين روزها خبرهايي در برخي از رسانه‌ها از حمله احتمالي نظامي به ايران مطرح مي‌شود. اين خبرها در شبکه‌هاي ماهواره‌اي بيشتر طرفدار دارد و با گفت‌وگو با کارشناسان مختلف مي‌خواهند با مقصر جلوه‌دادن ايران، افکار عمومي را براي آغاز يک جنگ آماده کنند. اتفاقا شيوه کار همين رسانه‌ها زيرپاگذاشتن اصول و مباني روزنامه‌نگاري صلح و کنوانسيون‌هاي حقوقي بين‌المللي است. به جاي آنکه اين رسانه‌ها به دولت‌ها فشار بياورند که از طرح‌کردن خبرهاي آغاز حمله احتمالي نظامي و جنگ خودداري کنند، در جهت منفعت شرکت‌هاي بزرگ اسلحه‌سازي گام برمي‌دارند. اين رسانه‌ها وظيفه اصلي‌شان را فراموش کرده‌اند که بايد براي ترويج و تقويت گفتمان صلح تلاش کنند.
در روزنامه‌نگاري صلح، يک رسانه آن‌قدر مي‌تواند مؤثر واقع شود که از وقوع يک جنگ جلوگيري کند؛ در مقابلِ رسانه‌هايي که تمام تلاش‌شان آتش‌افروزي است. اما يک نکته ديگر را که نمي‌توان فراموش کرد، ظهور رسانه‌هاي اجتماعي است. در اين فضا برخي افراد تأثيرگذار و مؤثر مي‌توانند خط‌دهنده و جهت‌دهنده به افکار عمومي و حتي دولتمردان باشند. کافي است روزنامه‌نگاران، سلبريتي‌ها و رهبران فکري جامعه، يک اکانت توييتر داشته باشند و به زبان انگليسي يا عربي بنويسند. مخاطبان‌شان هم دولتمردان کشورهايي باشد که ايران را تهديد به جنگ مي‌کنند. از تمدن و گرايش صلح‌‌طلبانه ملت ايران بگويند و بنويسند. آنها مي‌توانند در عصر رسانه‌هاي اجتماعي، مروج صلح و سفيران صلح کشورمان باشند.
*مدرس ارتباطات و پژوهشگر رسانه‌هاي نوين

يکي از کارکرد‌های اصلي رسانه‌ها نفوذ و تأثير بر افکار عمومي مردم جهان است. هارولد لاسول، پژوهشگر ارتباطي و صاحب‌نظر علوم سياسي، گفته بود: جنگ سرد ميان آمريکا و شوروي که در اوايل سال‌هاي دهه ۱۹۵۰ شدت يافته بود، تحت تأثير رسانه‌ها شکل گرفت. او مطرح مي‌کند: دولت‌هاي دو کشور از وسايل ارتباط جمعي خود استفاده مي‌کردند تا اهداف خود را پيش ببرند و در اين ميان رسانه‌ها يک ابزار ضروري براي جنگ در نظر گرفته شدند. اما هارولد لاسول راه‌‌حل پايان جنگ سرد بين بلوک شرق و غرب را پيشنهاد مي‌دهد و مي‌گويد: باز همين رسانه‌ها هستند که مي‌توانند آتش جنگ را خاموش کنند. اتفاقا هم همين شد و نقش رسانه‌ها در اين ميان بي‌تأثير نبود.
بنابراين مي‌توان گفت رسانه‌ها هم مي‌توانند جنگ‌آفرين باشند، هم مي‌توانند برای فروکش‌کردن آتش جنگ و نیز ايجاد و حفظ صلح تلاش کنند. سابقه موضوع رسانه يا به تعبيري روزنامه‌نگاري و صلح برمي‌گردد به بعد از جنگ جهاني دوم که روزنامه‌ها به درج اخبار جنگ و خشونت و آتش‌افروزي مي‌پرداختند. اما در آن زمان به رسانه‌ها توصيه شد که از درج مطالبي که موجب تشنج و بالا‌گرفتن درگيري‌ها مي‌شود، خودداري کنند.
سازمان ملل متحد هم سال‌ها با صدور قطع‌نامه‌هاي متعددي، از دولت‌ها و کشورها خواست تا صلح جهاني از طريق رسانه‌ها تثبيت شود و دولت‌ها مراقبت کنند مطالبي که موجب جنگ‌افروزي مي‌شود، در رسانه‌هاي کشورشان منتشر نشود تا صلح ناپايدار شود.
گرچه مطالب جنگ‌طلبانه و اشتياق رسانه‌ها به خبرهاي جنگ، سوءاستفاده از آزادي بيان است، ولي با مروري بر مهم‌ترين اسناد حقوق بين‌الملل ارتباطات مي‌توان دريافت نهادهاي بين‌المللي براي اين موضوع دست به کار شده‌اند و در مجموع اقداماتي را در راستاي روزنامه‌نگاري و صلح بدين شرح بيان کرده‌‌اند:
1- رسانه‌ها به تقويت صلح کمک کنند و از طرح مباحث جنگ‌افروزانه خودداري كنند. ذائقه مردم با ارزش خبري «برخورد، کشمکش، تضاد، درگيري» پيوند خورده است. اين ذائقه را با «خبرهاي خوب تفاهم و ديپلماسي و صلح» تغيير دهند.
2- مردم براي ترويج صلح بايد از طريق رسانه‌ها آموزش ببينند.
3- دولت‌ها وظيفه دارند اسناد حقوقي بين‌المللي را در کشورشان بومي‌سازي کرده و بر آن نظارت داشته باشند و مانع از انتشار مطالبي شوند که مغاير صلح است.
در اسناد يونسکو هم تأکيد شده است که بايد رسانه‌ها تفکر صلح‌طلبانه در ذهن انسان‌ها به وجود آورند و اگر ذهن انسان‌ها به موضوع صلح حساس شود، مي‌توان دنيايي فارغ از جنگ را به وجود آورد. رسانه‌ها بايد مردم را به موضوع صلح علاقه‌مند کنند و نسبت به اخبار جنگ حساس‌تر.
اين روزها خبرهايي در برخي از رسانه‌ها از حمله احتمالي نظامي به ايران مطرح مي‌شود. اين خبرها در شبکه‌هاي ماهواره‌اي بيشتر طرفدار دارد و با گفت‌وگو با کارشناسان مختلف مي‌خواهند با مقصر جلوه‌دادن ايران، افکار عمومي را براي آغاز يک جنگ آماده کنند. اتفاقا شيوه کار همين رسانه‌ها زيرپاگذاشتن اصول و مباني روزنامه‌نگاري صلح و کنوانسيون‌هاي حقوقي بين‌المللي است. به جاي آنکه اين رسانه‌ها به دولت‌ها فشار بياورند که از طرح‌کردن خبرهاي آغاز حمله احتمالي نظامي و جنگ خودداري کنند، در جهت منفعت شرکت‌هاي بزرگ اسلحه‌سازي گام برمي‌دارند. اين رسانه‌ها وظيفه اصلي‌شان را فراموش کرده‌اند که بايد براي ترويج و تقويت گفتمان صلح تلاش کنند.
در روزنامه‌نگاري صلح، يک رسانه آن‌قدر مي‌تواند مؤثر واقع شود که از وقوع يک جنگ جلوگيري کند؛ در مقابلِ رسانه‌هايي که تمام تلاش‌شان آتش‌افروزي است. اما يک نکته ديگر را که نمي‌توان فراموش کرد، ظهور رسانه‌هاي اجتماعي است. در اين فضا برخي افراد تأثيرگذار و مؤثر مي‌توانند خط‌دهنده و جهت‌دهنده به افکار عمومي و حتي دولتمردان باشند. کافي است روزنامه‌نگاران، سلبريتي‌ها و رهبران فکري جامعه، يک اکانت توييتر داشته باشند و به زبان انگليسي يا عربي بنويسند. مخاطبان‌شان هم دولتمردان کشورهايي باشد که ايران را تهديد به جنگ مي‌کنند. از تمدن و گرايش صلح‌‌طلبانه ملت ايران بگويند و بنويسند. آنها مي‌توانند در عصر رسانه‌هاي اجتماعي، مروج صلح و سفيران صلح کشورمان باشند.
*مدرس ارتباطات و پژوهشگر رسانه‌هاي نوين

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.