گفتوگو با مصطفی تاجزاده
گفتوگوی تمدنها بازی برد-برد بود
مهرشاد ایمانی :«... قرن گذشته علاوه بر جلوههای خشونت و انسانآزاری استعمار قدیم و بیداد بىهمانند میراثخواران جدید آن، قرن ظهور و سقوط حکومتهای توتالیتر نیز بود. امید است قرن آینده قرن نظامها و حکومتهایى باشد که باطن قدرت سیاسى، محبت و عدالت باشد به گونهای که گفتوگوی تمدنها مظهر و مجلای آن باطن باشد. آقای رئیس، خانمها و آقایان؛ اینک پرسش این است که آیا سازمان ملل متحد در این جهت چه تحولى در درون خود به اقتضای وضعیت جدید ایجاد خواهد کرد و چه تأثیری در این سیر و صیرورت زندگى بشر خواستار رستگاری خواهد داشت؟ به نام جمهوری اسلامى ایران پیشنهاد مىکنم که به عنوان گام اول، سال ۲۰۰۱، از سوی سازمان ملل سال گفتوگوی تمدنها نامیده شود با این امید که با این گفتوگو، نخستین گامهای ضروری برای تحقق عدالت و آزادی جهانى برداشته بشود. از والاترین دستاوردهای این قرن پذیرش ضرورت و اهمیت گفتوگو و جلوگیری از کاربرد زور، توسعه تعامل و تفاهم در زمینههای فرهنگى، اقتصادی و سیاسى و تقویت مبانى آزادی و عدالت و حقوق انسانى است. استقرار و توسعه مدنیت، چه در صحنه کشورها و چه در پهنه جهانى در گرو گفتوگو
میان جوامع و تمدنها با سلایق، آراء و نظرات متفاوت است...».
این بخشهایی از سخنرانی سیدمحمد خاتمی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 30 شهریور سال 77 است؛ نطقی كه باعث شد نوع نگاه جهانیان به دولت ایران تغییر شگرفی كند و ایران نماد صلحطلبی شود. این مهم تا حدی پیش رفت كه طرح گفتوگوی تمدنها به بحثی محوری در عرصه جهانی تبدیل شد؛ هر چند با پایان دولت خاتمی و روی كارآمدن محمود احمدینژاد این طرح پیگیری نشد و سیاستهای تنشآفرین در دستور كار قرار گرفت.مصطفی تاجزاده، فعال سیاسی اصلاحطلب، باور دارد طرح گفتوگوی تمدنها یك پیشنهاد واقعی و مبتنی بر واقعیات جهان معاصر بود كه اگر در عرصه عمل در ابعاد بینالمللی جدی گرفته میشد، میتوانست از بروز جنگهای متعدد كه در دو دهه اخیر تجربه كردهایم، جلوگیری كند. او در تبیین وجوه مختلف طرح گفتوگوی تمدنها به «شرق» گفت: «آقای خاتمی 20 سال پیش مؤثرترین و پایدارترین راهحل رفع مشكلات ایران، منطقه و جهان را تحت عنوان گفتوگوی تمدنها پیشنهاد كرد كه متأسفانه در فضای تند آنروزها بهویژه بعد از جنایت تروریستی 11 سپتامبر و لشکركشی آمریكا به منطقه این پیام آنطور كه باید شنیده نشد. اگرچه جهان پیام آقای خاتمی را به رسمیت شناخت و هزاره سوم
میلادی با همین نام آغاز شد اما در عمل توجه لازم به آن صورت نگرفت. امروز بعد از گذشت دو دهه راحتتر میتوانیم قضاوت كنیم آیا پیشنهاد آقای خاتمی پیشنهادی روشنفكرانه، انتزاعی و به دور از واقعیت بود یا آنكه واقعبینانهترین پیشنهاد آرمانخواهانه بود كه میتوانست به مثابه یك بازی برد-برد و بدون هیچ جنگ و خونریزی همه را به منافع حیاتی خود برساند. پس از گذشت 20 سال از حمله آمریكا به افغانستان، هم آمریكا و هم طالبان دریافتهاند راهی جز مذاكره وجود ندارد و اگر چندین بار هم در مذاكره شكست بخورند، باز هم باید به مذاكره ادامه دهند تا در نهایت به راهحلی منطقی دست یابند تا بر اساس آن بتوانند اهدافشان را محقق كنند. درباره سویه و یمن هم این قاعده صادق است و امنیت پایدار در این دو كشور محقق نمیشود مگر به مذاكرات سوری-سوری و یمنی-یمنی. در مجموع گفتوگو میتواند از كشته و مجروحشدن میلیونها انسان جلوگیری كند و یك زندگی باثبات و باامنیت را برای جهانیان فراهم كند؛ موضوعی كه آقای خاتمی 20 سال پیش در عرصه جهانی بهصراحت مطرح كرد».
مسئولیت ناتمام روحانی؛ احیای گفتوگوی تمدنها
عبدالله ناصری . فعال سیاسی اصلاحطلب
ایران بعد از پذیرش قطعنامه 598 در ابعاد بینالمللی دارای وجهه مظلومی بود تا آنكه ماجرای میكونوس پدید آمد و از آن پس دنیای غرب در مواجهه با ایران سیاستهای جدیدی اتخاذ كرد كه چندان تأمینكننده منافع ایران نبود. این نگاه سلبی ادامه داشت تا آنكه آقای خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری سال 76 به پیروزی رسید. بهدلیل آنكه مواضع انتخاباتی خاتمی مشخصا تكیه بر توسعه سیاسی و رعایت حقوق شهروندی داشت، نوع نگاه جهانی به او مثبت بود و نفس پیروزی او باعث كاهش تنشهای بینالمللی حاصل از رخداد میكونوس شد و همه سفرای كشورها به ایران بازگشتند. ایشان در چنین شرایطی بحث گفتوگوی تمدنها را مطرح كرد كه باعث شد استقبال بینظیری در عرصه جهانی صورت گیرد. متأسفانه چنین شرایط مطلوبی دیری نپایید و با رویكارآمدن دولت محمود احمدینژاد وضعیت متفاوت شد؛ به این معنی كه او نهتنها در مسیر صلحطلبی حركت نكرد، بلكه همه دستاوردهای دولت اصلاحات را بر باد داد و آتش به خرمن توسعه سیاسی موجود در جامعه زد. اما آقای روحانی با آمدنش این امید را در داخل و خارج از كشور ایجاد كرد كه ایران به گفتوگوی تمدنها و فرهنگها بازمیگردد اما سیاستهای او نیز بیشتر در حد كلام باقی ماند و اقدام عملی شایان ذكری در این راستا انجام نداد. دولت آقای روحانی میتوانست در كنار پیشبرد برجام طرح گفتوگوی تمدنها را احیا كند كه نكرد و شاید محققنشدن این مهم به تفاوتهای بنیادین شخصیتی روحانی و خاتمی بازگردد.
مهرشاد ایمانی :«... قرن گذشته علاوه بر جلوههای خشونت و انسانآزاری استعمار قدیم و بیداد بىهمانند میراثخواران جدید آن، قرن ظهور و سقوط حکومتهای توتالیتر نیز بود. امید است قرن آینده قرن نظامها و حکومتهایى باشد که باطن قدرت سیاسى، محبت و عدالت باشد به گونهای که گفتوگوی تمدنها مظهر و مجلای آن باطن باشد. آقای رئیس، خانمها و آقایان؛ اینک پرسش این است که آیا سازمان ملل متحد در این جهت چه تحولى در درون خود به اقتضای وضعیت جدید ایجاد خواهد کرد و چه تأثیری در این سیر و صیرورت زندگى بشر خواستار رستگاری خواهد داشت؟ به نام جمهوری اسلامى ایران پیشنهاد مىکنم که به عنوان گام اول، سال ۲۰۰۱، از سوی سازمان ملل سال گفتوگوی تمدنها نامیده شود با این امید که با این گفتوگو، نخستین گامهای ضروری برای تحقق عدالت و آزادی جهانى برداشته بشود. از والاترین دستاوردهای این قرن پذیرش ضرورت و اهمیت گفتوگو و جلوگیری از کاربرد زور، توسعه تعامل و تفاهم در زمینههای فرهنگى، اقتصادی و سیاسى و تقویت مبانى آزادی و عدالت و حقوق انسانى است. استقرار و توسعه مدنیت، چه در صحنه کشورها و چه در پهنه جهانى در گرو گفتوگو
میان جوامع و تمدنها با سلایق، آراء و نظرات متفاوت است...».
این بخشهایی از سخنرانی سیدمحمد خاتمی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 30 شهریور سال 77 است؛ نطقی كه باعث شد نوع نگاه جهانیان به دولت ایران تغییر شگرفی كند و ایران نماد صلحطلبی شود. این مهم تا حدی پیش رفت كه طرح گفتوگوی تمدنها به بحثی محوری در عرصه جهانی تبدیل شد؛ هر چند با پایان دولت خاتمی و روی كارآمدن محمود احمدینژاد این طرح پیگیری نشد و سیاستهای تنشآفرین در دستور كار قرار گرفت.مصطفی تاجزاده، فعال سیاسی اصلاحطلب، باور دارد طرح گفتوگوی تمدنها یك پیشنهاد واقعی و مبتنی بر واقعیات جهان معاصر بود كه اگر در عرصه عمل در ابعاد بینالمللی جدی گرفته میشد، میتوانست از بروز جنگهای متعدد كه در دو دهه اخیر تجربه كردهایم، جلوگیری كند. او در تبیین وجوه مختلف طرح گفتوگوی تمدنها به «شرق» گفت: «آقای خاتمی 20 سال پیش مؤثرترین و پایدارترین راهحل رفع مشكلات ایران، منطقه و جهان را تحت عنوان گفتوگوی تمدنها پیشنهاد كرد كه متأسفانه در فضای تند آنروزها بهویژه بعد از جنایت تروریستی 11 سپتامبر و لشکركشی آمریكا به منطقه این پیام آنطور كه باید شنیده نشد. اگرچه جهان پیام آقای خاتمی را به رسمیت شناخت و هزاره سوم
میلادی با همین نام آغاز شد اما در عمل توجه لازم به آن صورت نگرفت. امروز بعد از گذشت دو دهه راحتتر میتوانیم قضاوت كنیم آیا پیشنهاد آقای خاتمی پیشنهادی روشنفكرانه، انتزاعی و به دور از واقعیت بود یا آنكه واقعبینانهترین پیشنهاد آرمانخواهانه بود كه میتوانست به مثابه یك بازی برد-برد و بدون هیچ جنگ و خونریزی همه را به منافع حیاتی خود برساند. پس از گذشت 20 سال از حمله آمریكا به افغانستان، هم آمریكا و هم طالبان دریافتهاند راهی جز مذاكره وجود ندارد و اگر چندین بار هم در مذاكره شكست بخورند، باز هم باید به مذاكره ادامه دهند تا در نهایت به راهحلی منطقی دست یابند تا بر اساس آن بتوانند اهدافشان را محقق كنند. درباره سویه و یمن هم این قاعده صادق است و امنیت پایدار در این دو كشور محقق نمیشود مگر به مذاكرات سوری-سوری و یمنی-یمنی. در مجموع گفتوگو میتواند از كشته و مجروحشدن میلیونها انسان جلوگیری كند و یك زندگی باثبات و باامنیت را برای جهانیان فراهم كند؛ موضوعی كه آقای خاتمی 20 سال پیش در عرصه جهانی بهصراحت مطرح كرد».
مسئولیت ناتمام روحانی؛ احیای گفتوگوی تمدنها
عبدالله ناصری . فعال سیاسی اصلاحطلب
ایران بعد از پذیرش قطعنامه 598 در ابعاد بینالمللی دارای وجهه مظلومی بود تا آنكه ماجرای میكونوس پدید آمد و از آن پس دنیای غرب در مواجهه با ایران سیاستهای جدیدی اتخاذ كرد كه چندان تأمینكننده منافع ایران نبود. این نگاه سلبی ادامه داشت تا آنكه آقای خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری سال 76 به پیروزی رسید. بهدلیل آنكه مواضع انتخاباتی خاتمی مشخصا تكیه بر توسعه سیاسی و رعایت حقوق شهروندی داشت، نوع نگاه جهانی به او مثبت بود و نفس پیروزی او باعث كاهش تنشهای بینالمللی حاصل از رخداد میكونوس شد و همه سفرای كشورها به ایران بازگشتند. ایشان در چنین شرایطی بحث گفتوگوی تمدنها را مطرح كرد كه باعث شد استقبال بینظیری در عرصه جهانی صورت گیرد. متأسفانه چنین شرایط مطلوبی دیری نپایید و با رویكارآمدن دولت محمود احمدینژاد وضعیت متفاوت شد؛ به این معنی كه او نهتنها در مسیر صلحطلبی حركت نكرد، بلكه همه دستاوردهای دولت اصلاحات را بر باد داد و آتش به خرمن توسعه سیاسی موجود در جامعه زد. اما آقای روحانی با آمدنش این امید را در داخل و خارج از كشور ایجاد كرد كه ایران به گفتوگوی تمدنها و فرهنگها بازمیگردد اما سیاستهای او نیز بیشتر در حد كلام باقی ماند و اقدام عملی شایان ذكری در این راستا انجام نداد. دولت آقای روحانی میتوانست در كنار پیشبرد برجام طرح گفتوگوی تمدنها را احیا كند كه نكرد و شاید محققنشدن این مهم به تفاوتهای بنیادین شخصیتی روحانی و خاتمی بازگردد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.