|

مذاکره تحت تحریم

سیدمحمدهادی موسوی

وزیر خارجه ایران، با وجود قرارگرفتن در لیست تحریمی وزارت دارایی آمریکا، با چراغ سبز ترامپ، توانست ویزای آمریکا را اخذ کرده و به نیویورک عزیمت کند. طبق برنامه، دکتر روحانی نیز روز چهارشنبه در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خواهد داشت. تا چند روز پیش و در چارچوب طرح فرانسه برای حفظ برجام، احتمال مذاکرات با واسطه یا حتی مستقیم ایران و آمریکا در حاشیه این اجلاس متصور بود، اما پس از حمله به تأسیسات آرامکو در عربستان، احتمال این دیدارها به حداقل رسیده است.

در هفته‌های اخیر، مسئولان کشور تأکید کرده‌اند، چنانچه آمریکا به برجام بازگشته و تحریم‌ها را رفع کند، می‌تواند با ایران در قالب جلسات 1+5 مذاکره کند. ترجیع‌بند سخن مسئولان داخلی این است که در شرایط فشار و تحریم، مذاکره با آمریکا ممکن نیست. اما سؤال این است زمانی که ایران تحت فشار و تحریم نباشد چه نیازی به مذاکره دارد؟
ایران، تحت شدیدترین تحریم‌ها طی 40 سال اخیر قرار گرفته و هر روز اثرگذاری این تحریم‌ها مضاعف می‌شود. تجربه «برجام» به‌عنوان اصلی‌ترین دستاورد دولت روحانی و تیم سیاست خارجی فعلی، نشان داد در شرایط تحریم و فشارهای بین‌المللی نیز می‌توان مذاکره متوازن انجام داد و امتیازهای لازم را از طرف مقابل گرفت.
حال اگر بپذیریم مذاکره در شرایط فعلی زیان‌آور است، آنگاه باید دید نسخه سیاست خارجی در شرایط تحریم چه بوده و چه ابتکار دیپلماتیکی برای رفع تحریم‌ها (نه کم‌اثر‌کردن تحریم‌ها) در پیش گرفته شده است؟
اجازه دهید فرض کنیم آمریکا با بازگشت به برجام، تحریم‌ها را رفع کرد، آنگاه چه چیزی برای مذاکره وجود دارد؟ مگر جز این است که مسئولان دولتی معتقدند که برجام، جامع‌ترین توافق ممکن بوده و چیزی بیشتر از آن نصیب کسی نمی‌شود؟
طبق ادعای مقامات آمریکایی، اگر آمریکا به برجام بازگشته و تحریم‌ها را رفع کند، درصدد مادام‌العمرکردن برخی محدودیت‌های هسته‌ای و نیز افزایش شمول موارد موشکی و منطقه‌ای به برجام است که بعید به نظر می‌رسد منظور مسئولان از مذاکره پس از بازگشت به برجام، آمادگی برای مذاکره درباره این موارد باشد!
در نگاه اول استراتژی عدم مذاکره در شرایط تحریم، سیاست منطقی‌ای به نظر می‌رسد، چراکه ظاهرا در شرایط فشار، مذاکره متوازن نبوده و طرفین داده و ستانده متناسبی نخواهند داشت. اما باید دید آمریکا با شروط ایران تا چه حد همراهی می‌کند.
دکترین سیاست خارجی ترامپ، «انزواگرایی» است، به این معنا که آمریکا برای هیچ کشور، نهاد و گروه بین‌المللی‌ای به‌جز خودش، شأن و اعتبار قائل نیست. آمریکای ترامپ به مثابه کدخدای دهکده جهانی، بدون مشورت با دیگران، تصمیم می‌گیرد و تمام ساکنان این دهکده، وظیفه تبعیت دارند وگرنه تنبیه خواهند شد. این کدخدا، برای دیگران رسمیتی قائل نیست که بخواهد آنها را در تصمیمات شریک کند، ازاین‌رو ترامپ، گروهی به نام 1+5 را به رسمیت نمی‌شناسد که بخواهد در قالب آن با ایران مذاکره کند. حتی حضور وزیر خارجه آمریکا در جمع 1+5 نیز مطلوب آمریکا نخواهد بود، چراکه ترامپ، خواهان مذاکره مستقیم و بدون واسطه با رئیس‌جمهور ایران است، درحالی‌که روحانی، برای این دیدار شرط رفع تحریم‌ها را تعیین کرده است.
از آن‌طرف، در روش ترامپ، هیچ رفع تحریمی حتی در طول مذاکرات رفع تحریم نیز در کار نخواهد بود. ترامپ، به‌خاطر روحیه تجاری‌ای که دارد، سیاست حداکثرسازی فشار برای حداقل‌سازی امتیاز را در پی گرفته است، ازاین‌رو شاید معافیت‌هایی را در نظر بگیرد، اما رفع تحریم به معنای بازگشت به برجام اتفاق نخواهد افتاد.

وزیر خارجه ایران، با وجود قرارگرفتن در لیست تحریمی وزارت دارایی آمریکا، با چراغ سبز ترامپ، توانست ویزای آمریکا را اخذ کرده و به نیویورک عزیمت کند. طبق برنامه، دکتر روحانی نیز روز چهارشنبه در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خواهد داشت. تا چند روز پیش و در چارچوب طرح فرانسه برای حفظ برجام، احتمال مذاکرات با واسطه یا حتی مستقیم ایران و آمریکا در حاشیه این اجلاس متصور بود، اما پس از حمله به تأسیسات آرامکو در عربستان، احتمال این دیدارها به حداقل رسیده است.

در هفته‌های اخیر، مسئولان کشور تأکید کرده‌اند، چنانچه آمریکا به برجام بازگشته و تحریم‌ها را رفع کند، می‌تواند با ایران در قالب جلسات 1+5 مذاکره کند. ترجیع‌بند سخن مسئولان داخلی این است که در شرایط فشار و تحریم، مذاکره با آمریکا ممکن نیست. اما سؤال این است زمانی که ایران تحت فشار و تحریم نباشد چه نیازی به مذاکره دارد؟
ایران، تحت شدیدترین تحریم‌ها طی 40 سال اخیر قرار گرفته و هر روز اثرگذاری این تحریم‌ها مضاعف می‌شود. تجربه «برجام» به‌عنوان اصلی‌ترین دستاورد دولت روحانی و تیم سیاست خارجی فعلی، نشان داد در شرایط تحریم و فشارهای بین‌المللی نیز می‌توان مذاکره متوازن انجام داد و امتیازهای لازم را از طرف مقابل گرفت.
حال اگر بپذیریم مذاکره در شرایط فعلی زیان‌آور است، آنگاه باید دید نسخه سیاست خارجی در شرایط تحریم چه بوده و چه ابتکار دیپلماتیکی برای رفع تحریم‌ها (نه کم‌اثر‌کردن تحریم‌ها) در پیش گرفته شده است؟
اجازه دهید فرض کنیم آمریکا با بازگشت به برجام، تحریم‌ها را رفع کرد، آنگاه چه چیزی برای مذاکره وجود دارد؟ مگر جز این است که مسئولان دولتی معتقدند که برجام، جامع‌ترین توافق ممکن بوده و چیزی بیشتر از آن نصیب کسی نمی‌شود؟
طبق ادعای مقامات آمریکایی، اگر آمریکا به برجام بازگشته و تحریم‌ها را رفع کند، درصدد مادام‌العمرکردن برخی محدودیت‌های هسته‌ای و نیز افزایش شمول موارد موشکی و منطقه‌ای به برجام است که بعید به نظر می‌رسد منظور مسئولان از مذاکره پس از بازگشت به برجام، آمادگی برای مذاکره درباره این موارد باشد!
در نگاه اول استراتژی عدم مذاکره در شرایط تحریم، سیاست منطقی‌ای به نظر می‌رسد، چراکه ظاهرا در شرایط فشار، مذاکره متوازن نبوده و طرفین داده و ستانده متناسبی نخواهند داشت. اما باید دید آمریکا با شروط ایران تا چه حد همراهی می‌کند.
دکترین سیاست خارجی ترامپ، «انزواگرایی» است، به این معنا که آمریکا برای هیچ کشور، نهاد و گروه بین‌المللی‌ای به‌جز خودش، شأن و اعتبار قائل نیست. آمریکای ترامپ به مثابه کدخدای دهکده جهانی، بدون مشورت با دیگران، تصمیم می‌گیرد و تمام ساکنان این دهکده، وظیفه تبعیت دارند وگرنه تنبیه خواهند شد. این کدخدا، برای دیگران رسمیتی قائل نیست که بخواهد آنها را در تصمیمات شریک کند، ازاین‌رو ترامپ، گروهی به نام 1+5 را به رسمیت نمی‌شناسد که بخواهد در قالب آن با ایران مذاکره کند. حتی حضور وزیر خارجه آمریکا در جمع 1+5 نیز مطلوب آمریکا نخواهد بود، چراکه ترامپ، خواهان مذاکره مستقیم و بدون واسطه با رئیس‌جمهور ایران است، درحالی‌که روحانی، برای این دیدار شرط رفع تحریم‌ها را تعیین کرده است.
از آن‌طرف، در روش ترامپ، هیچ رفع تحریمی حتی در طول مذاکرات رفع تحریم نیز در کار نخواهد بود. ترامپ، به‌خاطر روحیه تجاری‌ای که دارد، سیاست حداکثرسازی فشار برای حداقل‌سازی امتیاز را در پی گرفته است، ازاین‌رو شاید معافیت‌هایی را در نظر بگیرد، اما رفع تحریم به معنای بازگشت به برجام اتفاق نخواهد افتاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.