بررسی آینده اسرائیل پس از برگزاری انتخابات در گفتوگو با قاسم محبعلی:
با ائتلاف لیبرمن با گانتس وضعیت پیچیدهتر از گذشته میشود
عبدالرحمن فتحالهی: انتخابات 17 سپتامبر کنست اسرائیل که به نوعی همهپرسی درباره آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم بود، نشان از این داشت که او دیگر محبوبیتی برای افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی ندارد. اگرچه تاکنون چهار بار نخستوزیر اسرائیل بوده و در این امر با دیوید بن گوریون، مؤسس اسرائیل، برابری میکند، اما با شکست در انتخابات اخیر نتوانست رکورد بن گوریون را بشکند. حال آینده سیاسی نتانیاهو پس از چهار بار نخستوزیری در معرض آزمونی سرنوشتساز قرار گرفته، کمااینکه وضعیت اسرائیل هم در سایه نتایج انتخابات پیچیدهتر از گذشته شده است. از این رو برای بررسی سناریوهای پیشروی احزاب سیاسی به منظور تشکیل دولت وحدت ملی در سرزمینهای اشغالی، گفتوگویی با قاسم محبعلی، سفیر اسبق ایران در مالزی و یونان، رئیس سابق اداره کل خاورمیانه وزارت خارجه و کارشناس مسائل غرب آسیا و جهان عرب انجام شده است که در ادامه از نظر خواهید گذراند.
در انتخابات اسرائیل دو بلوک انتخاباتی، جریان راستگرا با محوریت حزب لیکود و شخص بنیامین نتانیاهو و جریان میانه با مرکزیت ائتلاف آبی و سفید و رهبری بنی گانتس نتوانستند حائز اکثریت انتخاباتی برای کسب 61 کرسی پارلمانی شوند. از نگاه شما چرا نتانیاهو برای پنجمین بار پیاپی نتوانست نخستوزیر اسرائیل شود؟ از طرف دیگر با این نتایج سناریوهای پیشرو برای آینده سیاسی سرزمینهای اشغالی چه خواهد بود؟
یقینا مهمترین دلیل درباره چرایی ناکامی نتانیاهو به فرسایشیشدن قدرت او بازمیگردد. به هر حال نتانیاهو نزدیک به یک دهه است که بهعنوان نخستوزیر اسرائیل زمامدار امور است. بنابراین بدیهی است که در این زمان طولانی، میزان اشتباهات و نیز خطاهایش سبب شود افکار عمومی جذابیت سالهای آغازین را برای بنیامین نتانیاهو قائل نباشند. از طرف دیگر اکنون نزدیک به چند سال است که پرونده فساد مالی و اداری نتانیاهو و خانوادهاش هم باعث شده طیفی از افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی به شدت منتقد و معترض به حضور و ادامه حیات سیاسی نتانیاهو باشند. اینها علاوه بر آن است که تبعات و مشکلات جریانات راست رادیکال در چند سال گذشته سبب شده که خود صهیونیستها در سرزمینهای اشغالی به دنبال یک تغییر و پوستاندازی سیاسی در دولت و دولت باشند. در پاسخ به قسمت دوم سؤال شما باید گفت که با این نتایج اکنون بنیامین نتانیاهو در همراهی با احزاب تندرو اسرائیل میتواند مجموعا روی ۵۵ کرسی پارلمان حساب کند و بنی گانتس نیز در همراهی با احزاب میانه و چپ اسرائیل حداکثر قادر به کسب ۵۷ کرسی خواهد بود. بنابراين در مجموع چهار «کلانسناریو» مطرح است؛ اول اینکه خود
دو بلوک اصلی انتخاباتی یعنی حزب لیکود و آبی و سفید با هم ائتلاف کنند و دولت وحدت ملی را تشکیل دهند که قدری دور از انتظار است، آن هم در شرایطی که به نظر میرسد مسئله عدم حضور نتانیاهو از پیششرطهای ائتلاف آبی و سفید است؛ در سناریوی دوم آویگدور لیبرمن و حزب متبوع او (اسرائیل خانه ما) که نزدیک به 9 کرسی پارلمانی را در اختیار دارد، میتواند با حزب لیکود و بنیامین نتانیاهو ائتلاف کند که آن هم با توجه به اختلاف نظر شدید میان آن دو بعید به نظر میرسد. به هر حال نباید فراموش کنیم که عدم انعطاف لیبرمن در مقابل احزاب مذهبی و راستگرای ارتدوکسی حامی نتانیاهو دلیل ناکامی نخستوزیر اسرائیل در تشکیل دولت پس از انتخابات پارلمانی 9 آوریل امسال شد. مضافا اینکه عدم حضور نتانیاهو، شرط لیبرمن برای ائتلاف با جریان راستگراست. در سناریوی سوم ائتلاف میان لیبرمن و گانتس منجر به تشکیل دولت خواهد بود. سناریوی چهارم هم این است که نهایتا هیچکدام از این جریانها نتوانند ائتلاف لازم را برای شکلدهی دولت داشته باشند و مجبور شوند یک انتخابات زودهنگام دیگر را برگزار کنند. البته در این میان برخی سناریوها مانند تشکیل دولت در سایه ایجاد
ائتلافی از لیکود، آبی و سفید و اسرائیل خانه ما احتمال وقوع دارد، بهخصوص که لیبرمن نیز در این رابطه گفته است از یک ائتلاف گسترده با مشارکت لیکود و آبی و سفید حمایت میکند. مضافا اینکه سناریوی دیگری مانند ائتلاف آبی و سفید، اسرائیل خانه ما و فهرست مشترک عربی یا چند سناریوی دیگر نیز نباید از نظر دور نگاه داشته شود، اما هر کدام پیچیدگی خاص خود را دارد.
با این تفاسیر حیات سیاسی نتانیاهو در سایه این سناریوها چه خواهد بود؟
به هر حال آنچه مسلم است این است که یقینا دولت آتی در سرزمینهای اشغالی نمیتواند رنگ و بوی راستگرایی ارتدوکسی با مشی لیکود را داشته باشد. بنابراين حتی اگر در یک سناریوی محتمل، نتانیاهو موفق شود کابینه را تشکیل دهد و نخستوزیر باقی بماند دیگر آزادی عمل چندانی نخواهد داشت. مسئله دوم هم به پررنگبودن پایان حیات سیاسی نتانیاهو، چه در عرصه نخستوزیری و چه در میان حزب متبوعش لیکود بازمیگردد. از این رو روزها و هفتههای آتی میتواند سرنوشت بنیامین نتانیاهو را برای همیشه تغییر دهد؛ یا به کرسی نخستوزیری برسد یا به واسطه پروندههای متعدد فساد مالی روانه دادگاه و زندان شود. به همین دلیل پس از مشخصشدن نتایج انتخابات با اذعان به شکست، خواهان ائتلاف با حزب آبی و سفید برای تشکیل دولت وحدت ملی شد.
این پیچیدگی میتواند به بنبست سیاسی بینجامد؟
بعید میدانم بنبست سیاسی وجود داشته باشد. علیرغم اینکه پیچیدگیهای بسیاری به منظور تشکیل کابینه وجود دارد و برای هر کدام از احزاب میتوان چالشهای متعددی را درباره ائتلافسازی متصور بود، اما به واسطه اینکه در طول تاریخ رژیم صهیونیستی سابقه ائتلاف، حتی ائتلاف احزاب متضاد و مخالف وجود داشته است، میتوان گفت صهیونیستها برای برونرفت از این چالش به هر قیمتی به سمت ائتلاف پیش خواهند رفت تا از برگزاری انتخابات زودهنگام دیگری جلوگیری کنند؛ بهویژه آنکه به واسطه ماهها خلأ سیاسی اکنون ضرورت تشکیل دولت ائتلافی بیش از هر زمان دیگری در میان صهیونیستها احساس میشود. به هر حال، کاخ سفید میتواند دخالتهای خود را به منظور حفظ ثبات در سرزمینهای اشغالی داشته باشد.
ائتلاف آبی و سفید و بهویژه شخص بنی گانتس در ایام انتخابات مواضعی درباره برخورد جدیتر با ایران، تقابل بیشتر با نوار غزه، افزایش شهرکسازیها، الحاق کرانه باختری به سرزمینهای اشغالی و نظایر آن مطرح کرد. اساسا با توجه به اینکه این حزب یک مشی میانه دارد، میتوان گفت اگر دولتی با محوریت جریان آبی و سفید روی کار آید، دست به اقدامات رادیکال میزند یا اینکه همه این سخنان در حد همان شعار تبلیغاتی باقی خواهد ماند؟
معتقدم احزاب اسرائیلی از هر مشی و منش سیاسی، چه از راست رادیکال و چه احزاب چپ درباره مسائلی مانند محور مقاومت و جمهوری اسلامی ایران دارای نگاهی مشترک و وحدت نظر هستند. بنابراین تغییر این دولتها در اسرائیل شرایط را برای تهران تغییر نخواهد داد. اما این احزاب درباره مسائل داخلی در سرزمینهای اشغالی مانند الحاق کرانه باختری به سرزمینهای اشغالی، نحوه تقابل یا تعامل با نوار غزه، آینده فلسطینیها درون سرزمینهای ۱۹۶۷ و ۱۹۴۸، چگونگی استفاده از نیروی کار فلسطینیها، نگاه به معاهده اسلو و نظایر آن متفاوت از هم عمل میکنند. به هر حال، آبی و سفید طبق مواضعی که داشته است، نگاه تندی نسبت به مسائل کنونی دارد؛ به گونهای که مواضع این حزب در مواردی رادیکالتر از حزب لیکود است. اما بعید به نظر میرسد در شرایط کنونی این حزب بخواهد وضعیت را از این پیچیدهتر کند. مگر اینکه ائتلاف این حزب با لیبرمن به منظور تشکیل کابینه، باعث تزریق تفکرات تند رئیس حزب «اسرائیل خانه ما» شود، آنگاه میتوان گفت وضعیت قدری از مواضع انتخاباتی جلوتر خواهد رفت و وجه عملیاتی پیدا خواهد کرد. اما هنوز به طور قاطع نمیتوان نظر داد، چون هنوز وضعیت دولت و
چگونگی آرایش سیاسی احزاب مشخص نیست.
آیا اساسا کاخ سفید و شخص دونالد ترامپ به واسطه نیاز به بنیامین نتانیاهو برای عملیاتیکردن طرحهایی مانند معامله قرن، حاضر به دخالت در امور داخلی اسرائیل خواهد شد؟
این مسئله بستگی به میزان اهمیت برنامهها در تداوم حیات سیاسی ترامپ برای انتخابات 2020 و همچنین میزان وابستگی دونالد ترامپ به شخص بنیامین نتانیاهو برای عملیاتیکردن این برنامهها دارد. به هر میزان که این نیاز جدی و مبرم باشد، ایالات متحده آمریکا دخالتهایی را به منظور ایجاد بستر لازم برای ائتلاف دیگر احزاب با نتانیاهو خواهد داشت. اما ریسک دخالت آشکار و جدی را نخواهد پذیرفت.
عبدالرحمن فتحالهی: انتخابات 17 سپتامبر کنست اسرائیل که به نوعی همهپرسی درباره آینده سیاسی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم بود، نشان از این داشت که او دیگر محبوبیتی برای افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی ندارد. اگرچه تاکنون چهار بار نخستوزیر اسرائیل بوده و در این امر با دیوید بن گوریون، مؤسس اسرائیل، برابری میکند، اما با شکست در انتخابات اخیر نتوانست رکورد بن گوریون را بشکند. حال آینده سیاسی نتانیاهو پس از چهار بار نخستوزیری در معرض آزمونی سرنوشتساز قرار گرفته، کمااینکه وضعیت اسرائیل هم در سایه نتایج انتخابات پیچیدهتر از گذشته شده است. از این رو برای بررسی سناریوهای پیشروی احزاب سیاسی به منظور تشکیل دولت وحدت ملی در سرزمینهای اشغالی، گفتوگویی با قاسم محبعلی، سفیر اسبق ایران در مالزی و یونان، رئیس سابق اداره کل خاورمیانه وزارت خارجه و کارشناس مسائل غرب آسیا و جهان عرب انجام شده است که در ادامه از نظر خواهید گذراند.
در انتخابات اسرائیل دو بلوک انتخاباتی، جریان راستگرا با محوریت حزب لیکود و شخص بنیامین نتانیاهو و جریان میانه با مرکزیت ائتلاف آبی و سفید و رهبری بنی گانتس نتوانستند حائز اکثریت انتخاباتی برای کسب 61 کرسی پارلمانی شوند. از نگاه شما چرا نتانیاهو برای پنجمین بار پیاپی نتوانست نخستوزیر اسرائیل شود؟ از طرف دیگر با این نتایج سناریوهای پیشرو برای آینده سیاسی سرزمینهای اشغالی چه خواهد بود؟
یقینا مهمترین دلیل درباره چرایی ناکامی نتانیاهو به فرسایشیشدن قدرت او بازمیگردد. به هر حال نتانیاهو نزدیک به یک دهه است که بهعنوان نخستوزیر اسرائیل زمامدار امور است. بنابراین بدیهی است که در این زمان طولانی، میزان اشتباهات و نیز خطاهایش سبب شود افکار عمومی جذابیت سالهای آغازین را برای بنیامین نتانیاهو قائل نباشند. از طرف دیگر اکنون نزدیک به چند سال است که پرونده فساد مالی و اداری نتانیاهو و خانوادهاش هم باعث شده طیفی از افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی به شدت منتقد و معترض به حضور و ادامه حیات سیاسی نتانیاهو باشند. اینها علاوه بر آن است که تبعات و مشکلات جریانات راست رادیکال در چند سال گذشته سبب شده که خود صهیونیستها در سرزمینهای اشغالی به دنبال یک تغییر و پوستاندازی سیاسی در دولت و دولت باشند. در پاسخ به قسمت دوم سؤال شما باید گفت که با این نتایج اکنون بنیامین نتانیاهو در همراهی با احزاب تندرو اسرائیل میتواند مجموعا روی ۵۵ کرسی پارلمان حساب کند و بنی گانتس نیز در همراهی با احزاب میانه و چپ اسرائیل حداکثر قادر به کسب ۵۷ کرسی خواهد بود. بنابراين در مجموع چهار «کلانسناریو» مطرح است؛ اول اینکه خود
دو بلوک اصلی انتخاباتی یعنی حزب لیکود و آبی و سفید با هم ائتلاف کنند و دولت وحدت ملی را تشکیل دهند که قدری دور از انتظار است، آن هم در شرایطی که به نظر میرسد مسئله عدم حضور نتانیاهو از پیششرطهای ائتلاف آبی و سفید است؛ در سناریوی دوم آویگدور لیبرمن و حزب متبوع او (اسرائیل خانه ما) که نزدیک به 9 کرسی پارلمانی را در اختیار دارد، میتواند با حزب لیکود و بنیامین نتانیاهو ائتلاف کند که آن هم با توجه به اختلاف نظر شدید میان آن دو بعید به نظر میرسد. به هر حال نباید فراموش کنیم که عدم انعطاف لیبرمن در مقابل احزاب مذهبی و راستگرای ارتدوکسی حامی نتانیاهو دلیل ناکامی نخستوزیر اسرائیل در تشکیل دولت پس از انتخابات پارلمانی 9 آوریل امسال شد. مضافا اینکه عدم حضور نتانیاهو، شرط لیبرمن برای ائتلاف با جریان راستگراست. در سناریوی سوم ائتلاف میان لیبرمن و گانتس منجر به تشکیل دولت خواهد بود. سناریوی چهارم هم این است که نهایتا هیچکدام از این جریانها نتوانند ائتلاف لازم را برای شکلدهی دولت داشته باشند و مجبور شوند یک انتخابات زودهنگام دیگر را برگزار کنند. البته در این میان برخی سناریوها مانند تشکیل دولت در سایه ایجاد
ائتلافی از لیکود، آبی و سفید و اسرائیل خانه ما احتمال وقوع دارد، بهخصوص که لیبرمن نیز در این رابطه گفته است از یک ائتلاف گسترده با مشارکت لیکود و آبی و سفید حمایت میکند. مضافا اینکه سناریوی دیگری مانند ائتلاف آبی و سفید، اسرائیل خانه ما و فهرست مشترک عربی یا چند سناریوی دیگر نیز نباید از نظر دور نگاه داشته شود، اما هر کدام پیچیدگی خاص خود را دارد.
با این تفاسیر حیات سیاسی نتانیاهو در سایه این سناریوها چه خواهد بود؟
به هر حال آنچه مسلم است این است که یقینا دولت آتی در سرزمینهای اشغالی نمیتواند رنگ و بوی راستگرایی ارتدوکسی با مشی لیکود را داشته باشد. بنابراين حتی اگر در یک سناریوی محتمل، نتانیاهو موفق شود کابینه را تشکیل دهد و نخستوزیر باقی بماند دیگر آزادی عمل چندانی نخواهد داشت. مسئله دوم هم به پررنگبودن پایان حیات سیاسی نتانیاهو، چه در عرصه نخستوزیری و چه در میان حزب متبوعش لیکود بازمیگردد. از این رو روزها و هفتههای آتی میتواند سرنوشت بنیامین نتانیاهو را برای همیشه تغییر دهد؛ یا به کرسی نخستوزیری برسد یا به واسطه پروندههای متعدد فساد مالی روانه دادگاه و زندان شود. به همین دلیل پس از مشخصشدن نتایج انتخابات با اذعان به شکست، خواهان ائتلاف با حزب آبی و سفید برای تشکیل دولت وحدت ملی شد.
این پیچیدگی میتواند به بنبست سیاسی بینجامد؟
بعید میدانم بنبست سیاسی وجود داشته باشد. علیرغم اینکه پیچیدگیهای بسیاری به منظور تشکیل کابینه وجود دارد و برای هر کدام از احزاب میتوان چالشهای متعددی را درباره ائتلافسازی متصور بود، اما به واسطه اینکه در طول تاریخ رژیم صهیونیستی سابقه ائتلاف، حتی ائتلاف احزاب متضاد و مخالف وجود داشته است، میتوان گفت صهیونیستها برای برونرفت از این چالش به هر قیمتی به سمت ائتلاف پیش خواهند رفت تا از برگزاری انتخابات زودهنگام دیگری جلوگیری کنند؛ بهویژه آنکه به واسطه ماهها خلأ سیاسی اکنون ضرورت تشکیل دولت ائتلافی بیش از هر زمان دیگری در میان صهیونیستها احساس میشود. به هر حال، کاخ سفید میتواند دخالتهای خود را به منظور حفظ ثبات در سرزمینهای اشغالی داشته باشد.
ائتلاف آبی و سفید و بهویژه شخص بنی گانتس در ایام انتخابات مواضعی درباره برخورد جدیتر با ایران، تقابل بیشتر با نوار غزه، افزایش شهرکسازیها، الحاق کرانه باختری به سرزمینهای اشغالی و نظایر آن مطرح کرد. اساسا با توجه به اینکه این حزب یک مشی میانه دارد، میتوان گفت اگر دولتی با محوریت جریان آبی و سفید روی کار آید، دست به اقدامات رادیکال میزند یا اینکه همه این سخنان در حد همان شعار تبلیغاتی باقی خواهد ماند؟
معتقدم احزاب اسرائیلی از هر مشی و منش سیاسی، چه از راست رادیکال و چه احزاب چپ درباره مسائلی مانند محور مقاومت و جمهوری اسلامی ایران دارای نگاهی مشترک و وحدت نظر هستند. بنابراین تغییر این دولتها در اسرائیل شرایط را برای تهران تغییر نخواهد داد. اما این احزاب درباره مسائل داخلی در سرزمینهای اشغالی مانند الحاق کرانه باختری به سرزمینهای اشغالی، نحوه تقابل یا تعامل با نوار غزه، آینده فلسطینیها درون سرزمینهای ۱۹۶۷ و ۱۹۴۸، چگونگی استفاده از نیروی کار فلسطینیها، نگاه به معاهده اسلو و نظایر آن متفاوت از هم عمل میکنند. به هر حال، آبی و سفید طبق مواضعی که داشته است، نگاه تندی نسبت به مسائل کنونی دارد؛ به گونهای که مواضع این حزب در مواردی رادیکالتر از حزب لیکود است. اما بعید به نظر میرسد در شرایط کنونی این حزب بخواهد وضعیت را از این پیچیدهتر کند. مگر اینکه ائتلاف این حزب با لیبرمن به منظور تشکیل کابینه، باعث تزریق تفکرات تند رئیس حزب «اسرائیل خانه ما» شود، آنگاه میتوان گفت وضعیت قدری از مواضع انتخاباتی جلوتر خواهد رفت و وجه عملیاتی پیدا خواهد کرد. اما هنوز به طور قاطع نمیتوان نظر داد، چون هنوز وضعیت دولت و
چگونگی آرایش سیاسی احزاب مشخص نیست.
آیا اساسا کاخ سفید و شخص دونالد ترامپ به واسطه نیاز به بنیامین نتانیاهو برای عملیاتیکردن طرحهایی مانند معامله قرن، حاضر به دخالت در امور داخلی اسرائیل خواهد شد؟
این مسئله بستگی به میزان اهمیت برنامهها در تداوم حیات سیاسی ترامپ برای انتخابات 2020 و همچنین میزان وابستگی دونالد ترامپ به شخص بنیامین نتانیاهو برای عملیاتیکردن این برنامهها دارد. به هر میزان که این نیاز جدی و مبرم باشد، ایالات متحده آمریکا دخالتهایی را به منظور ایجاد بستر لازم برای ائتلاف دیگر احزاب با نتانیاهو خواهد داشت. اما ریسک دخالت آشکار و جدی را نخواهد پذیرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.