مدل کسبوکار اشتراکی
مدلهای کسبوکار، یکی از موضوعات بسیار مهم در حوزه استارتاپها هستند تا آنجا که کتابهای مختلفی درباره بررسی یا ارائه روش برای بصریکردن یا Visualization مدل کسبوکار در بازار کتاب (از جمله در ایران) در دسترس ما قرار دارد.
در این حوزه میتوان به سادگی به کتابهای معروفی مانند «خلق مدل کسبوکار» نوشته «استر والدر» یا «مدلهای استارتاپی» تألیف «آرمان صفایی» و کتابهای دیگری اشاره کرد که کلا موضوع کتاب، معرفی مدلهای کسبوکار یا روشهای بصریکردن آن است. موضوع مدلکسبوکار آنقدر مهم است که تقریبا کتابی در حوزه استارتاپی وجود ندارد که در جایی به آن اشاره نشده باشد. کتابهای حوزه استارتاپلین یا Lean Startup هم وجود دارند که از یک دیدگاه دیگر به این موضوع میپردازند.
در یک تعریف ساده، «مدل کسبوکار»، آنگونه که در سایت متمم به آن اشاره شده است، پاسخی است به سؤالاتی مانند اینکه در این کسبوکار چگونه ارزشآفرینی میشود؟ چگونه درآمد ایجاد میشود و چگونه میتوان پایدار ماند و به بقا در بازار ادامه داد؟ به عبارت دیگر، مدل کسبوکار یک نقشه سادهشده از کسبوکار است که اجزای مختلف کسبوکار و ارتباط بین اجزای مختلف را نشان میدهد.
در میان دهها مدل کسبوکار که در کتابها و مقالات مختلف مورد بررسی قرار میگیرد، مدل کسبوکار اشتراکی یا Subscription یکی از مدلهای قدیمی کسبوکار است که در فضای آفلاین چندصد سال قدمت دارد، اما در فضاهای محدودی، از جمله اشتراک محتوا (مانند اشتراک برای دریافت نقشه، مجلات، روزنامهها و ...) و حوزه خدمات (مانند دریافت خدمات حقوقی، بیمه و مانند آن) مورد استفاده بوده است. در فضای الکترونیک هم قبل از آنکه اینترنت به صورت عمومی مورد استفاده قرار بگیرد، مدل کسبوکار اشتراکی در تلویزیونهای کابلی و مانند آن بازآفرینی
شده بود.
اما، با همهگیرشدن اینترنت و امکان ارائه خدمات الکترونیک بر بستر وب، مدل کسبوکار اشتراکی به یکی از مهمترین مدلهای کسبوکار در فضای دیجیتال تبدیل شد. نکته مهم این است که با وجود اینکه این مدل یکی از مدلهای بسیار کارآمد در فضای دیجیتال است، اتفاقا هنوز محتوای خوب درباره تبیین این مدل و زیرمدلهای آن بسیار کم است.
از معدود کتابهای خوب در این حوزه که شما را با فضای مدل کسبوکار اشتراکی آشنا میکند، کتاب The Automatic Customer نوشته «جان واریلو» است که درحالحاضر، دو ترجمه از آن در بازار ایران وجود دارد؛ یکی با عنوان «مشتری خودکار» که توسط «هدی پریزاده» ترجمه و توسط انتشارات «آموخته» منتشر شده و دیگری در نشر «آریاناقلم» با ترجمه «علی نجار» و با عنوان تغییریافته «مدل کسبوکار اشتراکی» به بازار کتاب عرضه شده است.
جانمایه کتاب این است: اگر در کسبوکارمان بتوانیم بخشی از درآمد را مبتنیبر مدل اشتراکی کنیم، به این شکل که مشتریان از قبل هزینهای برای دریافت خدمات (یا محصولات) پرداخت کرده باشند میتوانیم با پایداری بیشتری کسبوکار خود را با استفاده از درآمد قابلاتکایی که ایجاد میشود با برنامهریزی جلو ببریم. در کتاب، 9 زیرنوع از مدل کسبوکار اینترنتی، از جمله مدل عضویت در وبسایت، مدل بوفه آزاد محتوا، مدل باشگاه خصوصی، مدل اول صف، مدل کالای مصرفی، مدل جعبه شگفتانگیز، مدل سادهکننده، مدل شبکهای و مدل ذهن آسوده وجود دارد.
با خواندن این کتاب بعید است ایدههای نویی برای ایجاد مدل کسبوکار اشتراکی در کسبوکار فکریتان یا استارتاپی که در حال اجرای آن هستید به ذهنتان نرسد، به همین دلیل، این کتاب در فهرست «باید خواند» برای هر استارتاپی قرار میگیرد.
هر دو ترجمه، کیفیت قابلقبولی دارند و البته هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند. جلد کتاب ترجمهشده توسط انتشارات آریاناقلم از طراحیای استفاده میکند که لااقل به نظر نویسنده این متنِ معرفی، جذابیت لازم را ندارد و برای چنین کتاب خوبی جا داشت طراحی برجستهتری انجام میشد و از طرفی چاپ دورنگ و استفاده از کاغذ بالک (کاغذهای سبک با رنگ زمینه کرم که خواندن را راحتتر میکند) و ویراستاری خوبی که کار ناشر است آن را متمایز میکند.
دیگری، در طراحی جلد بیشتر به کتاب اصلی وفادار بوده، ولی استفاده از کاغذ سفید تحریر و عدم ویراستاری مناسب توسط ناشر آن را به گزینه دوم نویسنده این متن معرفی کتاب
تبدیل میکند.
مدلهای کسبوکار، یکی از موضوعات بسیار مهم در حوزه استارتاپها هستند تا آنجا که کتابهای مختلفی درباره بررسی یا ارائه روش برای بصریکردن یا Visualization مدل کسبوکار در بازار کتاب (از جمله در ایران) در دسترس ما قرار دارد.
در این حوزه میتوان به سادگی به کتابهای معروفی مانند «خلق مدل کسبوکار» نوشته «استر والدر» یا «مدلهای استارتاپی» تألیف «آرمان صفایی» و کتابهای دیگری اشاره کرد که کلا موضوع کتاب، معرفی مدلهای کسبوکار یا روشهای بصریکردن آن است. موضوع مدلکسبوکار آنقدر مهم است که تقریبا کتابی در حوزه استارتاپی وجود ندارد که در جایی به آن اشاره نشده باشد. کتابهای حوزه استارتاپلین یا Lean Startup هم وجود دارند که از یک دیدگاه دیگر به این موضوع میپردازند.
در یک تعریف ساده، «مدل کسبوکار»، آنگونه که در سایت متمم به آن اشاره شده است، پاسخی است به سؤالاتی مانند اینکه در این کسبوکار چگونه ارزشآفرینی میشود؟ چگونه درآمد ایجاد میشود و چگونه میتوان پایدار ماند و به بقا در بازار ادامه داد؟ به عبارت دیگر، مدل کسبوکار یک نقشه سادهشده از کسبوکار است که اجزای مختلف کسبوکار و ارتباط بین اجزای مختلف را نشان میدهد.
در میان دهها مدل کسبوکار که در کتابها و مقالات مختلف مورد بررسی قرار میگیرد، مدل کسبوکار اشتراکی یا Subscription یکی از مدلهای قدیمی کسبوکار است که در فضای آفلاین چندصد سال قدمت دارد، اما در فضاهای محدودی، از جمله اشتراک محتوا (مانند اشتراک برای دریافت نقشه، مجلات، روزنامهها و ...) و حوزه خدمات (مانند دریافت خدمات حقوقی، بیمه و مانند آن) مورد استفاده بوده است. در فضای الکترونیک هم قبل از آنکه اینترنت به صورت عمومی مورد استفاده قرار بگیرد، مدل کسبوکار اشتراکی در تلویزیونهای کابلی و مانند آن بازآفرینی
شده بود.
اما، با همهگیرشدن اینترنت و امکان ارائه خدمات الکترونیک بر بستر وب، مدل کسبوکار اشتراکی به یکی از مهمترین مدلهای کسبوکار در فضای دیجیتال تبدیل شد. نکته مهم این است که با وجود اینکه این مدل یکی از مدلهای بسیار کارآمد در فضای دیجیتال است، اتفاقا هنوز محتوای خوب درباره تبیین این مدل و زیرمدلهای آن بسیار کم است.
از معدود کتابهای خوب در این حوزه که شما را با فضای مدل کسبوکار اشتراکی آشنا میکند، کتاب The Automatic Customer نوشته «جان واریلو» است که درحالحاضر، دو ترجمه از آن در بازار ایران وجود دارد؛ یکی با عنوان «مشتری خودکار» که توسط «هدی پریزاده» ترجمه و توسط انتشارات «آموخته» منتشر شده و دیگری در نشر «آریاناقلم» با ترجمه «علی نجار» و با عنوان تغییریافته «مدل کسبوکار اشتراکی» به بازار کتاب عرضه شده است.
جانمایه کتاب این است: اگر در کسبوکارمان بتوانیم بخشی از درآمد را مبتنیبر مدل اشتراکی کنیم، به این شکل که مشتریان از قبل هزینهای برای دریافت خدمات (یا محصولات) پرداخت کرده باشند میتوانیم با پایداری بیشتری کسبوکار خود را با استفاده از درآمد قابلاتکایی که ایجاد میشود با برنامهریزی جلو ببریم. در کتاب، 9 زیرنوع از مدل کسبوکار اینترنتی، از جمله مدل عضویت در وبسایت، مدل بوفه آزاد محتوا، مدل باشگاه خصوصی، مدل اول صف، مدل کالای مصرفی، مدل جعبه شگفتانگیز، مدل سادهکننده، مدل شبکهای و مدل ذهن آسوده وجود دارد.
با خواندن این کتاب بعید است ایدههای نویی برای ایجاد مدل کسبوکار اشتراکی در کسبوکار فکریتان یا استارتاپی که در حال اجرای آن هستید به ذهنتان نرسد، به همین دلیل، این کتاب در فهرست «باید خواند» برای هر استارتاپی قرار میگیرد.
هر دو ترجمه، کیفیت قابلقبولی دارند و البته هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند. جلد کتاب ترجمهشده توسط انتشارات آریاناقلم از طراحیای استفاده میکند که لااقل به نظر نویسنده این متنِ معرفی، جذابیت لازم را ندارد و برای چنین کتاب خوبی جا داشت طراحی برجستهتری انجام میشد و از طرفی چاپ دورنگ و استفاده از کاغذ بالک (کاغذهای سبک با رنگ زمینه کرم که خواندن را راحتتر میکند) و ویراستاری خوبی که کار ناشر است آن را متمایز میکند.
دیگری، در طراحی جلد بیشتر به کتاب اصلی وفادار بوده، ولی استفاده از کاغذ سفید تحریر و عدم ویراستاری مناسب توسط ناشر آن را به گزینه دوم نویسنده این متن معرفی کتاب
تبدیل میکند.