كمآبياري راهحلی مناسب براي مقابله با كمآبي
محمدرضا محمودیانبیدگلی . كارشناس آب
در شرایط فعلی بخش کشاورزی با چالشهای متعددی روبهرو است که مهمترین چالشهای فراروی آن علاوه بر محدودیت در منابع آب کشور، خرد و پراکندهبودن قطعات زراعی، بالابودن سن بهرهبرداران و کمبود سواد بهرهبرداران، نبود الگوی کشت مناسب و برنامهریزیشده در مناطق مختلف کشور و از همه مهمتر افزایش بیبرنامه سطح زیر کشت آبی محصولات مختلف زراعی و باغی است.
منابع آب کشور اصولا به دلیل شرایط اقلیمی و نیز وضعیت فیزیوگرافی ناشی از موقعیت جغرافیایی کشور از توزیع زمانی و مکانی مناسبی برخودار نیست؛ بهویژه که در چند دهه گذشته، از یک طرف به دلیل روند افزایش دمای زمین و از طرف دیگر افزایش بیرویه سطح زیر کشت آبی، کشور با ورشکستگی این منبع حیاتی روبهرو شده است که الزاما راهکارهای مقابله با آن ضرورت دارد.
مهمترین اقدامی که در اینباره در طول دو دهه گذشته مورد توجه و تأکید سیاستگذاران و مجریان بخش بوده و هماکنون نیز استمرار دارد، اجرای بیمطالعه سیستم آبیاری تحت فشار به جای سیستم آبیاری ثقلی است. بررسی عملکرد ترویج و گسترش این سیستم آبیاری نشان میدهد این اقدام نه تنها موفق نبوده، بلکه موجب تبدیل و گسترش بیبرنامه دیمزارها و اراضی نوآباد به اراضی زیر کشت آبی و مصرف آب بیشتر شده است.
در حال حاضر عاجلترین اقدام برای مقابله با کمآبی، ترویج و گسترش فرهنگ کمآبیاری است. اجرای برنامه کمآبیاری انتخاب یک راهکار بهینه برای استفاده منطقی از آب و تولید محصولات کشاورزی تحت کمبود آب یا بالابودن قیمت آب است.
اجرای برنامه کمآبیاری نیازمند بررسی الگوی کشت مناطق و شناخت ویژگیهای فیزیولوژیکی گیاهان سهیم در الگوی کشت برای برآورد میزان کاهش آب آبیاری که در دورهای از آبیاری که گیاه مقاوم به تنش کمآب است، آگاهی از کیفیت آب و ظرفیت نگهداری خاک و همچنین تدوین یک برنامه دقیق آبیاری است. پس از کسب اطلاعات مذکور باید درباره موارد زیر تصمیم لازم اتخاذ شود.
- آب آبیاری کدام محصول در کدام دوره آبیاری و به چه میزان باید کاهش یابد تا عملکرد محصول کاهش نیابد.
- کاهش آب آبیاری هر محصول در طول دوره رشد در هر محدوده زراعی چه میزان است.
- میزان کاهش سالانه مصرف آب آبیاری در هر ناحیه زراعی چه مقدار است.
در شرایط فعلی بخش کشاورزی با چالشهای متعددی روبهرو است که مهمترین چالشهای فراروی آن علاوه بر محدودیت در منابع آب کشور، خرد و پراکندهبودن قطعات زراعی، بالابودن سن بهرهبرداران و کمبود سواد بهرهبرداران، نبود الگوی کشت مناسب و برنامهریزیشده در مناطق مختلف کشور و از همه مهمتر افزایش بیبرنامه سطح زیر کشت آبی محصولات مختلف زراعی و باغی است.
منابع آب کشور اصولا به دلیل شرایط اقلیمی و نیز وضعیت فیزیوگرافی ناشی از موقعیت جغرافیایی کشور از توزیع زمانی و مکانی مناسبی برخودار نیست؛ بهویژه که در چند دهه گذشته، از یک طرف به دلیل روند افزایش دمای زمین و از طرف دیگر افزایش بیرویه سطح زیر کشت آبی، کشور با ورشکستگی این منبع حیاتی روبهرو شده است که الزاما راهکارهای مقابله با آن ضرورت دارد.
مهمترین اقدامی که در اینباره در طول دو دهه گذشته مورد توجه و تأکید سیاستگذاران و مجریان بخش بوده و هماکنون نیز استمرار دارد، اجرای بیمطالعه سیستم آبیاری تحت فشار به جای سیستم آبیاری ثقلی است. بررسی عملکرد ترویج و گسترش این سیستم آبیاری نشان میدهد این اقدام نه تنها موفق نبوده، بلکه موجب تبدیل و گسترش بیبرنامه دیمزارها و اراضی نوآباد به اراضی زیر کشت آبی و مصرف آب بیشتر شده است.
در حال حاضر عاجلترین اقدام برای مقابله با کمآبی، ترویج و گسترش فرهنگ کمآبیاری است. اجرای برنامه کمآبیاری انتخاب یک راهکار بهینه برای استفاده منطقی از آب و تولید محصولات کشاورزی تحت کمبود آب یا بالابودن قیمت آب است.
اجرای برنامه کمآبیاری نیازمند بررسی الگوی کشت مناطق و شناخت ویژگیهای فیزیولوژیکی گیاهان سهیم در الگوی کشت برای برآورد میزان کاهش آب آبیاری که در دورهای از آبیاری که گیاه مقاوم به تنش کمآب است، آگاهی از کیفیت آب و ظرفیت نگهداری خاک و همچنین تدوین یک برنامه دقیق آبیاری است. پس از کسب اطلاعات مذکور باید درباره موارد زیر تصمیم لازم اتخاذ شود.
- آب آبیاری کدام محصول در کدام دوره آبیاری و به چه میزان باید کاهش یابد تا عملکرد محصول کاهش نیابد.
- کاهش آب آبیاری هر محصول در طول دوره رشد در هر محدوده زراعی چه میزان است.
- میزان کاهش سالانه مصرف آب آبیاری در هر ناحیه زراعی چه مقدار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.