|

تفاوت‌های آموزشی و بازتولید چرخه محرومیت

مسعود کریمی . کارشناس آموزشی

دانش‌آموزان ابتدایی تا قبل از ورود به مدرسه اصلا با زبان فارسی آشنا نیستند. والدین اغلب بی‌سواد هستند و قادر به تکلم فارسی نیستند و اگر هم فارسی بلد باشند به زبان محلی صحبت می‌کنند. عدم آشنایی به زبان فارسی این افراد را به سوی استفاده از کانال‌های تلویزیونی کشورهای همسایه سوق می‌دهد که برنامه‌های تلویزیونی به زبان محلی و مادری این افراد است و کودک در چرخه خانواده، رسانه محلی و همسالان و همبازی‌هایش با زبان بومی بزرگ می‌شود و تا ورود به نظام آموزشی شانس یادگیری و حتی آشنایی اولیه با زبان رسمی کشورش را از دست می‌دهد، درحالی‌که بهترین و سریع‌ترین سنین یادگیری زبان‌های مختلف همان سال‌های اولیه کودکی است. این فرصت از طرف محیط زندگی کودک به او داده نمی‌شود و هم به دلیل محرومیت‌های زیرساختی آموزش شانس ورود کودکان به مقطع پیش‌دبستانی بسیار کم است و این مقطع مهم و تأثیرگذار که می‌تواند علاوه‌بر تقویت و نهادینه‌کردن مهارت‌های ذهنی و شخصیتی کودک باعث کاهش تفاوت‌های زبانی بین فضای خانواده و مدرسه شود از بین می‌رود و او وارد مدرسه می‌شود.

دانش‌آموز باید به زبانی بخواند و بنویسد که کاملا به آن ناآشناست. نه‌تنها با ساختار زبانی، آواها و گرامر زبان جدید هیچ‌گونه آشنایی‌ای ندارد، بلکه ماهیت و محتوای کتاب‌ها هم برایش غریبه‌اند و الگوی زندگی او با این کتاب‌ها کیلومترها فاصله دارد. به تمام این مشکلات که هرکدام نیاز به یک حمایت آموزشی ویژه دارند، مشکل کلاس‌های درس چندپایه را هم باید اضافه کرد که معلم در طول یک روز تدریس شاید چنددقیقه بیشتر نتواند برایش وقت بگذارد.
مشکلات آموزشی دانش‌آموز روی‌ هم انباشته می‌شود و با او به سال‌های تحصیلی بالاتر می‌رود و نتیجه‌اش دیکته‌هایی با بیش از 20 غلط می‌شود و اغلب آنها تا پایان پایه ششم و حتی در مقطع متوسطه اول هم قادر به روخوانی کتاب‌ها و انجام چهار عمل اصلی محاسباتی نیستند.
به طور متداول دو نهاد خانواده و مدرسه با تعامل، همکاری و تصحیح همدیگر بستر رشد دانش‌آموز را فراهم می‌کنند، اما خانواده‌های دانش‌آموزانی که در مدارس روستایی (بالاخص استان‌های محروم و کمترتوسعه‌یافته) درس می‌خوانند کمترین میزان مشارکت را در حل مشکلات آموزشی فرزندانشان دارند. درواقع دو نهاد خانواده و آموزش با کمبودها و ناکارآمدی‌های خودشان، اولی به دلیل بستر زبانی و فرهنگی متفاوت و احساس همبستگی بیشتر با زمینه‌های قومی و بومی به‌جای حس تعلق به زبان ملی و دومی (نظام آموزش رسمی) به دلیل ضعف زیرساخت‌های آموزشی و ناتوانی در رفع ضعف‌های پایه‌ای دانش‌آموز، منجر به ضعف و سرخوردگی و احساس عجز و ناتوانی در دانش‌آموز و بالارفتن آمار تکرار پایه در سال‌های اولیه تحصیل و در نهایت زمینه‌ساز و عامل تقویت‌کننده برای ترک تحصیل می‌شوند.

دانش‌آموزان ابتدایی تا قبل از ورود به مدرسه اصلا با زبان فارسی آشنا نیستند. والدین اغلب بی‌سواد هستند و قادر به تکلم فارسی نیستند و اگر هم فارسی بلد باشند به زبان محلی صحبت می‌کنند. عدم آشنایی به زبان فارسی این افراد را به سوی استفاده از کانال‌های تلویزیونی کشورهای همسایه سوق می‌دهد که برنامه‌های تلویزیونی به زبان محلی و مادری این افراد است و کودک در چرخه خانواده، رسانه محلی و همسالان و همبازی‌هایش با زبان بومی بزرگ می‌شود و تا ورود به نظام آموزشی شانس یادگیری و حتی آشنایی اولیه با زبان رسمی کشورش را از دست می‌دهد، درحالی‌که بهترین و سریع‌ترین سنین یادگیری زبان‌های مختلف همان سال‌های اولیه کودکی است. این فرصت از طرف محیط زندگی کودک به او داده نمی‌شود و هم به دلیل محرومیت‌های زیرساختی آموزش شانس ورود کودکان به مقطع پیش‌دبستانی بسیار کم است و این مقطع مهم و تأثیرگذار که می‌تواند علاوه‌بر تقویت و نهادینه‌کردن مهارت‌های ذهنی و شخصیتی کودک باعث کاهش تفاوت‌های زبانی بین فضای خانواده و مدرسه شود از بین می‌رود و او وارد مدرسه می‌شود.

دانش‌آموز باید به زبانی بخواند و بنویسد که کاملا به آن ناآشناست. نه‌تنها با ساختار زبانی، آواها و گرامر زبان جدید هیچ‌گونه آشنایی‌ای ندارد، بلکه ماهیت و محتوای کتاب‌ها هم برایش غریبه‌اند و الگوی زندگی او با این کتاب‌ها کیلومترها فاصله دارد. به تمام این مشکلات که هرکدام نیاز به یک حمایت آموزشی ویژه دارند، مشکل کلاس‌های درس چندپایه را هم باید اضافه کرد که معلم در طول یک روز تدریس شاید چنددقیقه بیشتر نتواند برایش وقت بگذارد.
مشکلات آموزشی دانش‌آموز روی‌ هم انباشته می‌شود و با او به سال‌های تحصیلی بالاتر می‌رود و نتیجه‌اش دیکته‌هایی با بیش از 20 غلط می‌شود و اغلب آنها تا پایان پایه ششم و حتی در مقطع متوسطه اول هم قادر به روخوانی کتاب‌ها و انجام چهار عمل اصلی محاسباتی نیستند.
به طور متداول دو نهاد خانواده و مدرسه با تعامل، همکاری و تصحیح همدیگر بستر رشد دانش‌آموز را فراهم می‌کنند، اما خانواده‌های دانش‌آموزانی که در مدارس روستایی (بالاخص استان‌های محروم و کمترتوسعه‌یافته) درس می‌خوانند کمترین میزان مشارکت را در حل مشکلات آموزشی فرزندانشان دارند. درواقع دو نهاد خانواده و آموزش با کمبودها و ناکارآمدی‌های خودشان، اولی به دلیل بستر زبانی و فرهنگی متفاوت و احساس همبستگی بیشتر با زمینه‌های قومی و بومی به‌جای حس تعلق به زبان ملی و دومی (نظام آموزش رسمی) به دلیل ضعف زیرساخت‌های آموزشی و ناتوانی در رفع ضعف‌های پایه‌ای دانش‌آموز، منجر به ضعف و سرخوردگی و احساس عجز و ناتوانی در دانش‌آموز و بالارفتن آمار تکرار پایه در سال‌های اولیه تحصیل و در نهایت زمینه‌ساز و عامل تقویت‌کننده برای ترک تحصیل می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.