20 سال پس از مرتضی راوندی
پژمان موسوی
حالا 20 سال از آن روز میگذرد؛ 23 شهریور 78 مردی جهان ما را بدرود گفت که تاریخنگاری ایران را به پیش و پس از خودش تقسیم کرد؛ مردی که تاریخ برایش چیزی بیش از شرح زندگی سلاطین و پادشاهان بود: او میخواست برای نخستینبار «مردم» را ببیند، همان گمشده تمام مورخین، همان حذفشدهها از لابهلای صفحات قطور کتابهای تاریخی. مرتضی راوندی فارغالتحصیل دارالفنون بود، همانجا هم بود که بنمایههای شخصیتی و علمیاش شکل گرفت و ورود به دانشکده حقوق دانشگاه تهران در تثبیت این موقعیت نقش ویژهای را برای او ایفا کرد. او از همان آغاز و در کنار مناصب و مشاغلی که داشت و در آنها هم خوش درخشیده بود، به تاریخ زندگی مردم ایران علاقه زیادی پیدا کرده بود. «مردم» از همان آغاز گمشده او بود و درپی یافتن راهی برای پاسخ به این پرسش که چرا مردم در تاریخ ایران نیستند؟ چرا سراسر کتابهای تاریخی تنها شرح خدمات، زندگی و مرگ پادشاهان و سلاطین است؟ برای او مهم این بود که به پاسخ این پرسش برسد که پس «مردم» کجای کار هستند؟ خودش درباره آغازِ این علاقه و یافتن پاسخی به این پرسش مهم میگوید: «سفری به فرانسه داشتم و با دیدن کتابی که ترجمه نام آن
«زندگی روزمره مردم فرانسه در قرن هجدهم» بود، شوق نوشتن کتابی درباره زندگی اجتماعی مردم در گذشته در من ایجاد شد. چون گمان میکردم جای مردم در تاریخ گذشته ایران خالی است و عموم مورخین شرح احوال و اوصاف و اعمال سلاطین را نوشتهاند. در شروع کار و در حقیقت در همان زمان که به این موضوع فکر میکردم، از ابعاد آن تصوری درست نداشتم. اما میدانستم در منابع و کتابهای گذشتگان، بههرحال میتوان نشانههایی از مردم و زندگی آنها و حتی پوشاک و غذا و تفریحات آنها پیدا کرد. این بود که تصمیم گرفتم و شروع کردم».
همین سفر آغاز راهی شد که 40 سال به طول انجامید و نتیجهاش شد مجموعه 10 جلدی «تاریخ اجتماعی ایران»؛ کتابی سترگ که تنها اراده مردی بزرگ توانست به سرانجامش برساند. یکه و تنها فیشبرداری کرد، در آدابورسوم، زندگی، شادیها و غمها و سبک زندگی مردم ایران تحقیق و پژوهش کرد و اثری را از خود بر جای گذاشت که تا مدتها رفرنس و منبع جدی پژوهشی برای محققان و پژوهشگران خواهد بود. نه فقط محققان و پژوهشگران که این اثر برای نخستینبار توانست راهی به خانههای مردم ایران باز کند و آنها را با تاریخ زندگی پیشینیانشان آشنا کند. پس از این کتاب که در هر یک از مجلداتش، یکی از نمودها و مظاهر زندگی مردم این سرزمین بررسی و تحقیق شده بود که مردم ایران با گذشته خود آشنا شدند و از خلال تاریخ چیزی جز شرح فتوحات و زندگی سلاطینشان دانستند. مردم ایران درواقع با این 10 جلد اثر گرانسنگ بود که نخستینبار به صورت منسجم با تاریخ ایران قبل و بعد از اسلام، طبقات اجتماعی در ایران، شیوه حکومت و سازمان سیاسی و اداری، زندگی اقتصادی در ایران، اخلاق و رسوم اجتماعی، تفریحات ایرانیان، زبان و ادبیات فارسی، فرقههای مذهبی در ایران و تاریخ فلسفه و علوم و
افکار در ایران آشنا شدند و راهی برای آشنایی با زندگی پیشینیانشان یافتند. مرتضی راوندی را میتوان ضمیر روشن مردم ایران دانست؛ چه در فعالیتهای سیاسی، چه در مناصب و مشاغلی که در اختیار داشت و چه به عنوان یک مورخ و پژوهشگر جدی، همواره دغدغه مردم ایران را داشت؛ دغدغهای که تنها در آرمان خلاصه نشد، او دغدغهاش را به عرصه عمل آورد و کاری کرد که همیشه در میانِ مردم باشد: خودش، یادش و آثار گرانسنگش. یادش تا همیشه با ما... .
حالا 20 سال از آن روز میگذرد؛ 23 شهریور 78 مردی جهان ما را بدرود گفت که تاریخنگاری ایران را به پیش و پس از خودش تقسیم کرد؛ مردی که تاریخ برایش چیزی بیش از شرح زندگی سلاطین و پادشاهان بود: او میخواست برای نخستینبار «مردم» را ببیند، همان گمشده تمام مورخین، همان حذفشدهها از لابهلای صفحات قطور کتابهای تاریخی. مرتضی راوندی فارغالتحصیل دارالفنون بود، همانجا هم بود که بنمایههای شخصیتی و علمیاش شکل گرفت و ورود به دانشکده حقوق دانشگاه تهران در تثبیت این موقعیت نقش ویژهای را برای او ایفا کرد. او از همان آغاز و در کنار مناصب و مشاغلی که داشت و در آنها هم خوش درخشیده بود، به تاریخ زندگی مردم ایران علاقه زیادی پیدا کرده بود. «مردم» از همان آغاز گمشده او بود و درپی یافتن راهی برای پاسخ به این پرسش که چرا مردم در تاریخ ایران نیستند؟ چرا سراسر کتابهای تاریخی تنها شرح خدمات، زندگی و مرگ پادشاهان و سلاطین است؟ برای او مهم این بود که به پاسخ این پرسش برسد که پس «مردم» کجای کار هستند؟ خودش درباره آغازِ این علاقه و یافتن پاسخی به این پرسش مهم میگوید: «سفری به فرانسه داشتم و با دیدن کتابی که ترجمه نام آن
«زندگی روزمره مردم فرانسه در قرن هجدهم» بود، شوق نوشتن کتابی درباره زندگی اجتماعی مردم در گذشته در من ایجاد شد. چون گمان میکردم جای مردم در تاریخ گذشته ایران خالی است و عموم مورخین شرح احوال و اوصاف و اعمال سلاطین را نوشتهاند. در شروع کار و در حقیقت در همان زمان که به این موضوع فکر میکردم، از ابعاد آن تصوری درست نداشتم. اما میدانستم در منابع و کتابهای گذشتگان، بههرحال میتوان نشانههایی از مردم و زندگی آنها و حتی پوشاک و غذا و تفریحات آنها پیدا کرد. این بود که تصمیم گرفتم و شروع کردم».
همین سفر آغاز راهی شد که 40 سال به طول انجامید و نتیجهاش شد مجموعه 10 جلدی «تاریخ اجتماعی ایران»؛ کتابی سترگ که تنها اراده مردی بزرگ توانست به سرانجامش برساند. یکه و تنها فیشبرداری کرد، در آدابورسوم، زندگی، شادیها و غمها و سبک زندگی مردم ایران تحقیق و پژوهش کرد و اثری را از خود بر جای گذاشت که تا مدتها رفرنس و منبع جدی پژوهشی برای محققان و پژوهشگران خواهد بود. نه فقط محققان و پژوهشگران که این اثر برای نخستینبار توانست راهی به خانههای مردم ایران باز کند و آنها را با تاریخ زندگی پیشینیانشان آشنا کند. پس از این کتاب که در هر یک از مجلداتش، یکی از نمودها و مظاهر زندگی مردم این سرزمین بررسی و تحقیق شده بود که مردم ایران با گذشته خود آشنا شدند و از خلال تاریخ چیزی جز شرح فتوحات و زندگی سلاطینشان دانستند. مردم ایران درواقع با این 10 جلد اثر گرانسنگ بود که نخستینبار به صورت منسجم با تاریخ ایران قبل و بعد از اسلام، طبقات اجتماعی در ایران، شیوه حکومت و سازمان سیاسی و اداری، زندگی اقتصادی در ایران، اخلاق و رسوم اجتماعی، تفریحات ایرانیان، زبان و ادبیات فارسی، فرقههای مذهبی در ایران و تاریخ فلسفه و علوم و
افکار در ایران آشنا شدند و راهی برای آشنایی با زندگی پیشینیانشان یافتند. مرتضی راوندی را میتوان ضمیر روشن مردم ایران دانست؛ چه در فعالیتهای سیاسی، چه در مناصب و مشاغلی که در اختیار داشت و چه به عنوان یک مورخ و پژوهشگر جدی، همواره دغدغه مردم ایران را داشت؛ دغدغهای که تنها در آرمان خلاصه نشد، او دغدغهاش را به عرصه عمل آورد و کاری کرد که همیشه در میانِ مردم باشد: خودش، یادش و آثار گرانسنگش. یادش تا همیشه با ما... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.