لباس تيم ملي و ضرورت لحاظ هويت ملي
کميل روحاني
در جهان امروز؛ ورزش و ورزشکارها، يکي از نمادها و نشانههاي هر سرزمين محسوب ميشوند و لباس تيمهاي ملي و طراحي و برندسازي از آن در ذهن مخاطبان جهاني، اهميت ويژهاي پيدا ميکند. اهميتي مهمتر و ويژهتر از دوران گذشته و البته در اين زمينه حکايت فوتبال با ميلياردها طرفدار و عاشقي که در جهان دارد، حکايت ديگري است. به جز تکنيک ناب فوتبال برزيلي و آرژانتيني، به يقين لباسهاي زيبا و خاص اين دو تيم نيز از همان ابتداي تاريخ فوتبال در شناخت مردم جهان از فوتبال و مردم اين دو کشور، نقش مهمي ايفا کرده است.
رنگ زرد مشهور لباس اول تيم ملي برزيل، برگرفته از لوزي زردي است که در پرچم اين کشور خودنمايي ميکند و نشانه معادن طلا و نمادي از ثروتهاي بيکران طبيعي اين کشور محسوب ميشوند. لباس تيم آرژانتين که از نخستين دورههاي جام جهاني به شکلي زيبا طراحي شده بود، به صورت تکرارشونده و زيبا، رنگ پرچم اين کشور را يادآوري ميکند. تيم ملي مکزيک نيز يکي از کشورهاي ممتازي است که همواره در جامهاي جهاني، آثار تمدن کهن و باستاني اين کشور يعني ماياها و همچنين آزتکها را روي لباس به رنگ پرچمش، به رخ جهانيان ميکشد. لباس لاجورديپوشان فوتبال جهان البته هيچ ربطي به پرچم اين کشور ندارد و بسياري آن را نماد و رنگ لباس خاندانهاي سلطنتي پيش از تشکيل جمهوري در اين کشور ميدانند ولي به هر حال به جز دفاع پولادين و رسوخناپذير فوتبال ايتاليا پيراهن لاجوردي و شورت و جوراب سفيد آنها، از همان روزهاي آغازين پديدهاي به نام فوتبال، به برند فوتبال ايتاليا، بدل شده است.
هلنديها را نيز همواره با رنگ نارنجي مشهورشان ميشناسيم که گرچه بيارتباط با پرچم اين کشور است، اما براي کشور گلهاي رنگارنگ، لاله نارنجي، بزرگترين نماد ملي تاريخي براي اين سرزمين محسوب ميشود.
لباس تيم ملي فوتبال کشورمان از همان ابتداي تاريخ خود سفيد بوده که معمولا در طول ساليان گذشته حداکثر دو رنگ ديگر پرچم سهرنگمان نيز در آن به صورت ابتدايي لحاظ شده است و البته لباس دوم تيم ما اکثرا قرمز بوده و گاهي هم در برخي از سالها سبز. اما فارغ از رنگ لباس تيم ملي متأسفانه ما با وجود هزاران اثر تاريخي و نشانههاي متنوع تمدن کهن ايراني، هيچ تلاشي براي طراحي زيبا و برندسازي از لباس تيم ملي کشورمان انجام ندادهايم و به بسياري از پيشنهادهاي خودجوش طراحان ايراني نيز بيتوجهي کردهايم. يک نمونه و الگوي خوب ديگر در زمينه طراحي لباس و توجه به المانهاي تاريخي ملي، کشور ژاپن است. لباس تيم ملي ژاپن در جام جهاني و جام ملتهاي آسيا، از همان برند مشهوري بود که ما هم پوشيده بوديم، اما فرق ژاپنيها با ما اين بود که اين شرکت را موظف کرده بودند طرح زره سامورايي را روي لباس تيمشان حک کنند و در دورههاي مختلف به شکلي از نشانههاي تاريخي در لباس تيمهاي ملي، بهره بردهاند. چينيها هم گرچه هرگز تيم درجهيکي در فوتبال آسيا نبودهاند اما نماد اژدهاي افسانههاي چيني و برخي نمادهاي ديگرشان را در طراحي لباسشان لحاظ کردهاند که
به نظر نميرسد اتفاقي باشد و به يقين با تأکيد مسئولان امر بوده است. کشورهاي حوزه خليج فارس نيز هرازگاهي تجربههايي داشتهاند و شرکتهاي مشهور توليد لباس را موظف کردهاند نمادهاي فرهنگي خودشان مانند خيمههاي عربي و برخي طرحهاي اسليمي بوميشان را روي لباس تيم مليشان با رعايت نسبي اصول حرفهاي طراحي و زيباييشناسي اجرا کنند.
البته ما چندان هم در اين زمينه کمکار نبودهايم. مثلا در جام جهاني 2014، در اقدامي عجيب و سؤالبرانگيز، ناگهان نماد لباس تيم فوتبال کشوري که نزديکترين خاطرهاش خاطره قرنهاست، با طراحي نه چندان زيبا، پلنگي ميشود که نام اصلي آن پلنگ آسيايي است و در آيندهاي نه چندان دور متأسفانه منقرض خواهد شد که البته اي کاش منقرض نشود. آثار مختلف تاريخي و ميراث فرهنگي ايراني مملو است از نمادها و طرحهاي اسليمي بينظير با ويژگيهاي خاص خودش که شاخصههاي فرهنگ و تمدن کهن ما را به تصوير ميکشند و ميتوانند از دل اين آثار بيرون آورده شده و حتي با کمي تغيير و تلفيق با هنر مدرن ما، روي لباس تيمهاي ملي درخشش نام ايران را بيشتر و بيشتر کنند. البته خبرها حاکي از آن است که برند جديد تيم ملي براي طراحي لباس جديد، سه ماه وقت خواسته که البته سؤال اينجاست که چرا همواره ما بايد دست روي دست بگذاريم و منتظر باشيم و ببينيم آنها براي لباس تيم ملي ما که نماد هويت ملي ماست، به قول معروف چه آشي راميپزند؟ اين مهم حتي ارزش اين را دارد که فدراسيون فوتبال به عنوان متولي امر؛ شوراي کارشناسي خاصي را تشکيل دهد که اعضاي آن بهترين کارشناسان
حوزههاي گرافيک، طراحي لباس، پژوهش هنر و ميراث فرهنگي باشند و اين افراد با اشرافي که در رشتههاي خود دارند (در يک فراخوان ملي) طرحهاي پيشنهادي طراحان ايراني را بررسي کرده و بهترين گزينه را انتخاب کنند و در نهايت فدراسيون فوتبال توليدکننده لباس تيم ملي را موظف کند که طرح انتخابشده توسط کارشناسان و خبرگان را روي لباس تيم ملي ما البته با بهترين کيفيت پيادهسازي و اجرا کند.
در جهان امروز؛ ورزش و ورزشکارها، يکي از نمادها و نشانههاي هر سرزمين محسوب ميشوند و لباس تيمهاي ملي و طراحي و برندسازي از آن در ذهن مخاطبان جهاني، اهميت ويژهاي پيدا ميکند. اهميتي مهمتر و ويژهتر از دوران گذشته و البته در اين زمينه حکايت فوتبال با ميلياردها طرفدار و عاشقي که در جهان دارد، حکايت ديگري است. به جز تکنيک ناب فوتبال برزيلي و آرژانتيني، به يقين لباسهاي زيبا و خاص اين دو تيم نيز از همان ابتداي تاريخ فوتبال در شناخت مردم جهان از فوتبال و مردم اين دو کشور، نقش مهمي ايفا کرده است.
رنگ زرد مشهور لباس اول تيم ملي برزيل، برگرفته از لوزي زردي است که در پرچم اين کشور خودنمايي ميکند و نشانه معادن طلا و نمادي از ثروتهاي بيکران طبيعي اين کشور محسوب ميشوند. لباس تيم آرژانتين که از نخستين دورههاي جام جهاني به شکلي زيبا طراحي شده بود، به صورت تکرارشونده و زيبا، رنگ پرچم اين کشور را يادآوري ميکند. تيم ملي مکزيک نيز يکي از کشورهاي ممتازي است که همواره در جامهاي جهاني، آثار تمدن کهن و باستاني اين کشور يعني ماياها و همچنين آزتکها را روي لباس به رنگ پرچمش، به رخ جهانيان ميکشد. لباس لاجورديپوشان فوتبال جهان البته هيچ ربطي به پرچم اين کشور ندارد و بسياري آن را نماد و رنگ لباس خاندانهاي سلطنتي پيش از تشکيل جمهوري در اين کشور ميدانند ولي به هر حال به جز دفاع پولادين و رسوخناپذير فوتبال ايتاليا پيراهن لاجوردي و شورت و جوراب سفيد آنها، از همان روزهاي آغازين پديدهاي به نام فوتبال، به برند فوتبال ايتاليا، بدل شده است.
هلنديها را نيز همواره با رنگ نارنجي مشهورشان ميشناسيم که گرچه بيارتباط با پرچم اين کشور است، اما براي کشور گلهاي رنگارنگ، لاله نارنجي، بزرگترين نماد ملي تاريخي براي اين سرزمين محسوب ميشود.
لباس تيم ملي فوتبال کشورمان از همان ابتداي تاريخ خود سفيد بوده که معمولا در طول ساليان گذشته حداکثر دو رنگ ديگر پرچم سهرنگمان نيز در آن به صورت ابتدايي لحاظ شده است و البته لباس دوم تيم ما اکثرا قرمز بوده و گاهي هم در برخي از سالها سبز. اما فارغ از رنگ لباس تيم ملي متأسفانه ما با وجود هزاران اثر تاريخي و نشانههاي متنوع تمدن کهن ايراني، هيچ تلاشي براي طراحي زيبا و برندسازي از لباس تيم ملي کشورمان انجام ندادهايم و به بسياري از پيشنهادهاي خودجوش طراحان ايراني نيز بيتوجهي کردهايم. يک نمونه و الگوي خوب ديگر در زمينه طراحي لباس و توجه به المانهاي تاريخي ملي، کشور ژاپن است. لباس تيم ملي ژاپن در جام جهاني و جام ملتهاي آسيا، از همان برند مشهوري بود که ما هم پوشيده بوديم، اما فرق ژاپنيها با ما اين بود که اين شرکت را موظف کرده بودند طرح زره سامورايي را روي لباس تيمشان حک کنند و در دورههاي مختلف به شکلي از نشانههاي تاريخي در لباس تيمهاي ملي، بهره بردهاند. چينيها هم گرچه هرگز تيم درجهيکي در فوتبال آسيا نبودهاند اما نماد اژدهاي افسانههاي چيني و برخي نمادهاي ديگرشان را در طراحي لباسشان لحاظ کردهاند که
به نظر نميرسد اتفاقي باشد و به يقين با تأکيد مسئولان امر بوده است. کشورهاي حوزه خليج فارس نيز هرازگاهي تجربههايي داشتهاند و شرکتهاي مشهور توليد لباس را موظف کردهاند نمادهاي فرهنگي خودشان مانند خيمههاي عربي و برخي طرحهاي اسليمي بوميشان را روي لباس تيم مليشان با رعايت نسبي اصول حرفهاي طراحي و زيباييشناسي اجرا کنند.
البته ما چندان هم در اين زمينه کمکار نبودهايم. مثلا در جام جهاني 2014، در اقدامي عجيب و سؤالبرانگيز، ناگهان نماد لباس تيم فوتبال کشوري که نزديکترين خاطرهاش خاطره قرنهاست، با طراحي نه چندان زيبا، پلنگي ميشود که نام اصلي آن پلنگ آسيايي است و در آيندهاي نه چندان دور متأسفانه منقرض خواهد شد که البته اي کاش منقرض نشود. آثار مختلف تاريخي و ميراث فرهنگي ايراني مملو است از نمادها و طرحهاي اسليمي بينظير با ويژگيهاي خاص خودش که شاخصههاي فرهنگ و تمدن کهن ما را به تصوير ميکشند و ميتوانند از دل اين آثار بيرون آورده شده و حتي با کمي تغيير و تلفيق با هنر مدرن ما، روي لباس تيمهاي ملي درخشش نام ايران را بيشتر و بيشتر کنند. البته خبرها حاکي از آن است که برند جديد تيم ملي براي طراحي لباس جديد، سه ماه وقت خواسته که البته سؤال اينجاست که چرا همواره ما بايد دست روي دست بگذاريم و منتظر باشيم و ببينيم آنها براي لباس تيم ملي ما که نماد هويت ملي ماست، به قول معروف چه آشي راميپزند؟ اين مهم حتي ارزش اين را دارد که فدراسيون فوتبال به عنوان متولي امر؛ شوراي کارشناسي خاصي را تشکيل دهد که اعضاي آن بهترين کارشناسان
حوزههاي گرافيک، طراحي لباس، پژوهش هنر و ميراث فرهنگي باشند و اين افراد با اشرافي که در رشتههاي خود دارند (در يک فراخوان ملي) طرحهاي پيشنهادي طراحان ايراني را بررسي کرده و بهترين گزينه را انتخاب کنند و در نهايت فدراسيون فوتبال توليدکننده لباس تيم ملي را موظف کند که طرح انتخابشده توسط کارشناسان و خبرگان را روي لباس تيم ملي ما البته با بهترين کيفيت پيادهسازي و اجرا کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.