سازوکارهای نوین حفظ محیط زیست
ابوالفضل میرقاسمی . کارشناس منابع طبیعی
خوشبختانه در دهههای اخیر، بهدلیل پیشرفتهای علمی جامعه بشری، نقش و اهمیت منابع طبيعي و محیط زیست بهعنوان بستر حيات و توسعه هر جامعهای، بیش از پیش آشکار شده است. با توجه به تأکید برنامه ششم توسعه بر کنترل بحرانهای کمآبی و بیکاری در سطح کشور، ضرورت دارد که بهجای تحمیل فشارهای مضاعف بر بخش منابعطبیعی و محیط زیست، تلاش شود تا در سایر بخشهای كشاورزي، صنعت، خدمات، اکوتوریسم و... سرمایهگذاری اصولی بیشتری صورت گيرد و فرصت مناسب برای استراحت (تنفس)، احیا و خودپالایی اکوسیستمهای تخریبشده فراهم شود. بروز آسیبها و خسارات ناشی از معضلات محیطزیستی در گوشه و کنار جهان، اندیشمندان علم اقتصاد محیط زیست را در بهکارگیری ابزارهای اقتصادی به منظور حل چالشهای محیطزیستی بسیج کرده است. اقتصاد محیط زیست، دربرگیرنده مطالعات نظری یا اجرائی در زمینه ارزیابی اثرات اقتصادی سیاستهای ملی و محلی زیستمحیطی است و موضوعات خاصی نظیر مطالعه هزینه - فایده سیاستهای محیطزیستی جایگزین برای حل مسائلی چون گرمایش زمین، آلودگی هوا و منابع آب و خاک، کیفیت سوختهای مصرفی، نشت مواد سمی، دفع ایمن پسابهای صنعتی و پسماند و نظایر آن را در بر میگیرد. یکی از سازوکارهای نوین که در سطح جهانی و داخلی در حال اجراست، «پرداخت برای بهرهمندی از مواهب اکوسیستمی» (Payment for Ecosystem Services) است. به این منظور، در هر منطقه، خدمات اکوسیستمی (زیستبوم) شناسایی و ارزشگذاری شده و سپس طرفین معامله (خریداران و فروشندگان آن خدمات) به مذاکره پرداخته و پس از حصول توافق، قرارداد همکاری و ارائه خدمات منعقد میشود. خریداران میتوانند از بخش دولتی، بخش خصوصی، سازمانهای بینالمللی، سازمانهای مردمنهاد (سمن) یا مردم (بهعنوان مثال، گردشگران و طبیعتگردان یا ورزشکاران و...) و بهرهبرداران محلی پاییندست باشند. فروشندگان این خدمات نیز شامل دولتها، صاحبان حقوق عرفی جنگلها و مراتع، بهرهبرداران محلی، بخش خصوصی و... میشود. گاهی اوقات نهادهای دولتی حاضر به پرداخت تسهیلات یا مشوقهایی به کشاورزان یا بهرهبرداران محلی هستند تا با اصلاح روشهای کاشت، داشت و برداشت خود، در تأمین خدمات زیستمحیطی سالم و مطمئن، مشارکت کنند.
عناوین پیشنهادی جهت توسعه سازوکارهای PES در ایران
پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیبایی مناظر طبیعی (دستیابی به آرامش و آسایش روحی و روانی بهدلیل توسعه طبیعتگردی و انواع گردشگری تفریحی و تفرجی، گردشگری سلامت، ورزشی و نظایر آن)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیستبومی حوزه آبخیز (تأمین آب سالم و پاک برای شرب و بهداشت شهرها، بخشهای صنعت و خدمات در مناطق پاییندست رودخانه، همچنین تأمین غذای سالم و...)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات ترسیب کربن (بهمنظور کاهش تبعات ناشی از گرمایش کره زمین و تغییر اقلیم و افزایش حاصلخیزی اراضی)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات تنوع زیستی گیاهی و جانوری، پرداخت برای بهرهمندی از محصولات فرعی جنگلها و مراتع (گیاهان دارویی، صمغ، کتیرا، سقز و...) و... از دولت تدبیر و امید انتظار میرود که با توجه بیشتر به اصول و مبانی اقتصاد محیط زیست و اقتصاد سبز، بسترسازی و تمهیدات لازم جهت حضور هر چه بیشتر و مؤثرتر بخش خصوصی و بنگاههای اقتصادی، تولیدی و تجاری را در عرصه حفاظت و بهرهبرداری اصولی از منابع طبیعی و محیط زیست و توسعه سازوکارهای پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیستبومی را فراهم کند.
خوشبختانه در دهههای اخیر، بهدلیل پیشرفتهای علمی جامعه بشری، نقش و اهمیت منابع طبيعي و محیط زیست بهعنوان بستر حيات و توسعه هر جامعهای، بیش از پیش آشکار شده است. با توجه به تأکید برنامه ششم توسعه بر کنترل بحرانهای کمآبی و بیکاری در سطح کشور، ضرورت دارد که بهجای تحمیل فشارهای مضاعف بر بخش منابعطبیعی و محیط زیست، تلاش شود تا در سایر بخشهای كشاورزي، صنعت، خدمات، اکوتوریسم و... سرمایهگذاری اصولی بیشتری صورت گيرد و فرصت مناسب برای استراحت (تنفس)، احیا و خودپالایی اکوسیستمهای تخریبشده فراهم شود. بروز آسیبها و خسارات ناشی از معضلات محیطزیستی در گوشه و کنار جهان، اندیشمندان علم اقتصاد محیط زیست را در بهکارگیری ابزارهای اقتصادی به منظور حل چالشهای محیطزیستی بسیج کرده است. اقتصاد محیط زیست، دربرگیرنده مطالعات نظری یا اجرائی در زمینه ارزیابی اثرات اقتصادی سیاستهای ملی و محلی زیستمحیطی است و موضوعات خاصی نظیر مطالعه هزینه - فایده سیاستهای محیطزیستی جایگزین برای حل مسائلی چون گرمایش زمین، آلودگی هوا و منابع آب و خاک، کیفیت سوختهای مصرفی، نشت مواد سمی، دفع ایمن پسابهای صنعتی و پسماند و نظایر آن را در بر میگیرد. یکی از سازوکارهای نوین که در سطح جهانی و داخلی در حال اجراست، «پرداخت برای بهرهمندی از مواهب اکوسیستمی» (Payment for Ecosystem Services) است. به این منظور، در هر منطقه، خدمات اکوسیستمی (زیستبوم) شناسایی و ارزشگذاری شده و سپس طرفین معامله (خریداران و فروشندگان آن خدمات) به مذاکره پرداخته و پس از حصول توافق، قرارداد همکاری و ارائه خدمات منعقد میشود. خریداران میتوانند از بخش دولتی، بخش خصوصی، سازمانهای بینالمللی، سازمانهای مردمنهاد (سمن) یا مردم (بهعنوان مثال، گردشگران و طبیعتگردان یا ورزشکاران و...) و بهرهبرداران محلی پاییندست باشند. فروشندگان این خدمات نیز شامل دولتها، صاحبان حقوق عرفی جنگلها و مراتع، بهرهبرداران محلی، بخش خصوصی و... میشود. گاهی اوقات نهادهای دولتی حاضر به پرداخت تسهیلات یا مشوقهایی به کشاورزان یا بهرهبرداران محلی هستند تا با اصلاح روشهای کاشت، داشت و برداشت خود، در تأمین خدمات زیستمحیطی سالم و مطمئن، مشارکت کنند.
عناوین پیشنهادی جهت توسعه سازوکارهای PES در ایران
پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیبایی مناظر طبیعی (دستیابی به آرامش و آسایش روحی و روانی بهدلیل توسعه طبیعتگردی و انواع گردشگری تفریحی و تفرجی، گردشگری سلامت، ورزشی و نظایر آن)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیستبومی حوزه آبخیز (تأمین آب سالم و پاک برای شرب و بهداشت شهرها، بخشهای صنعت و خدمات در مناطق پاییندست رودخانه، همچنین تأمین غذای سالم و...)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات ترسیب کربن (بهمنظور کاهش تبعات ناشی از گرمایش کره زمین و تغییر اقلیم و افزایش حاصلخیزی اراضی)، پرداخت برای بهرهمندی از خدمات تنوع زیستی گیاهی و جانوری، پرداخت برای بهرهمندی از محصولات فرعی جنگلها و مراتع (گیاهان دارویی، صمغ، کتیرا، سقز و...) و... از دولت تدبیر و امید انتظار میرود که با توجه بیشتر به اصول و مبانی اقتصاد محیط زیست و اقتصاد سبز، بسترسازی و تمهیدات لازم جهت حضور هر چه بیشتر و مؤثرتر بخش خصوصی و بنگاههای اقتصادی، تولیدی و تجاری را در عرصه حفاظت و بهرهبرداری اصولی از منابع طبیعی و محیط زیست و توسعه سازوکارهای پرداخت برای بهرهمندی از خدمات زیستبومی را فراهم کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.