|

چرخه سرخوردگي نسل‌هاي رهاشده

چرخه سرخوردگي نسل‌هاي رهاشده

اينکه چرا در اين سال‌ها خروجي دانشکده‌هاي سينمايي درخور توجه نبوده است، از خلأ و حفره‌اي بزرگ در نظام آموزش عالي و اتصال آن با بخش‌هاي توليدي خبر مي‌دهد. اين معضل به‌ويژه در رشته‌هاي سينما و تئاتر، شکافي بزرگ را نشان مي‌دهد که به سرخوردگي نسلي از نخبگان اين رشته انجاميده است که چاره را جز مهاجرت يا گوشه‌نشيني و انزوا يا درگيرشدن با کارهاي موقت غيرمرتبط با رشته خود نمي‌بينند؛ آن‌هم در شرايطي که براي قبولي در کنکور اين رشته‌ها به‌ويژه در دانشکده‌هاي دولتي، دانشجو بايد جزء افراد برگزيده کشوري باشد. اين سخت‌گيري با ورود به دانشکده و طي‌کردن واحدهاي درسي در حالي که اغلب پايه اين رشته و فنون آن از غرب و کتاب‌هاي ترجمه‌اي آمده است، به‌تدريج فاصله و شکاف خود را نشان مي‌دهند. دانشجوها با تاريخ، هنر، فنون، ابزار و فلسفه غربي آشنا مي‌شوند تا سواد بصري آنها براي شناخت و تحليل انواع فيلم‌ها بالا برود و در همان حال، در یک نگاه کلان غالب، فرهنگ غربي تقبيح مي‌شود و دانشجوهاي غرق‌شده در اين شيوه‌ها، غربالگري مي‌شوند تا فقط آنهایی که هنوز ارتباط خود را با فرهنگ بومی حفظ کرده‌اند، براي شغل‌هاي آينده در نظر گرفته شوند.

بخش بزرگي از دانشجوها پس از اتمام تحصيلات به حال خود رها و به بخش خصوصي واگذار مي‌شوند. ريشه‌هاي اين معضل و حفره کجاست؟ چگونه است که در اين چند دهه، خروجي دانشکده‌هاي سينمايي و تئاتري در بهترين حالت، جز آدم‌هاي نخبه و کمال‌گراي افسرده و رهاشده نيست؟ آيا اين به کم‌کاري انديشه‌ورزان و متفکران در ارائه نظريه فرهنگي سينماي بومي/ جهاني بازنمي‌گردد؟ آيا اين رها‌شدگي خود نشان سرگرداني نظري گسترده و منفعلانه اين سال‌ها نيست؟ اگر نمونه‌هاي برجسته اين نوع نگره سينمايي در داخل يا کشورهاي مشابه وجود دارد، چرا در دانشکده‌ها، مسير و آموزش مناسب با اين رويکرد وجود ندارد؟ چرا همواره در دانشکده‌هاي سينمايي شکافي بزرگ ميان الگوهاي سينمايي اينجايي و جهاني وجود دارد؟ الگويي که چنان رو به جلو و مورد پذيرش باشد که دانشجوها را به سوي خود بکشاند نه اينکه طبق الگوهايي از پيش تعيين‌شده از او بخواهند مدام به عقب بازگردد. آيا ترکيبي از دو دنياي قديم و جديد، مفاهيم مترقي انديشه‌هاي گذشته با نظريه‌هاي ترکيبي امروز نمي‌تواند راه برون‌رفت از اين حفره و گسست باشد؟ آيا نبايد با تخصيص بودجه‌هايي مناسب در اين رشته‌ها، معيارهايي روشن و شفاف براي زندگي نسل‌هاي خلاق فردا فراهم کرد؟ اين مسير مي‌تواند در چند مرحله سرانجام به بازده مطلوب تا به‌حداقل‌رساندن اين شکاف بينجامد.در همه کشورهاي صاحب سينماي جهان اغلب سينماگران و عوامل آن، از دل دانشکده‌هاي سينمايي و تئاتري همان کشور سر بر آورده‌اند. به نظر مي‌رسد براي ازميان‌برداشتن اين فاصله به پلي براي اتصال اين نيروها با فضاي توليدي سينما و تئاتر نياز است؛ به واحدهايي اجباري براي دانشجوها براي گذراندن واحدهاي عملي در پشت صحنه برخي فيلم‌ها و سريال‌ها و تئاترها يا مدتي کار در مجموعه‌هاي فرهنگي- هنري. به دفتري براي اتصال اين دو بخش با هم، جذب خلاقيت‌ها و انديشه‌ها و فکرهاي تازه به جريان توليد. (در حال حاضر برخي استادها اين نقش را به شکل فردي بر عهده گرفته‌اند که تضميني براي پرکردن اين خلأ در آن وجود ندارد و از سويي امکان مصادره به مطلوب ايده‌هاي جوانان نيز در آنها به چشم مي‌خورد). تعلق‌گرفتن درصدي از هزينه‌ها و ابزار براي نيروهاي جوان آماده به کار، با تمرکز و توجه به نيازهاي تخصصي‌تر سينما مانند صدا، نور، طراحي لباس، طراحي چهره، فيلم‌نامه و جلوه‌هاي ويژه و بخش تحقيق و پژوهش و نظريه و... و تغيير در رويکرد واحدهاي درسي و نگاه استادها و دانشجوها و براي ترکيب فرهنگ سينمايي جهاني با فرهنگ چند هزارساله ايراني/ شرقي.انگار برخي از مسئولان به اين حفره و فاصله پي برده بودند که اقدام به تأسيس دانشکده‌هاي علمي-کاربردي در رشته سينما و تئاتر کردند، دانشکده‌هايي که قرار بوده به شکلي زود بازده به مهارت‌افزايي دانشجوها بيفزايند، اما اين دانشکده‌ها در عمل به جذب دانشجوهايي کم‌انگيزه و ازدحام نيروهاي بي‌کار و جذب دانشجوهايي که قبلا شغلي ديگر داشته‌اند، تبديل شده‌اند تا بتوانند هزينه‌هاي کلاس‌هاي خود را فراهم کنند در حالي که هيچ چشم‌اندازي براي آينده بهتر براي آنها هم وجود ندارد.افزودن بر کلاس‌ها و دانشکده‌هاي سينمايي بر «عدالت و دموکراسي آموزشي» نمي‌افزايد، بلکه به افزايش نيروهاي بي‌کار و متوقع و سرسام هزينه‌ها مي‌انجامد. موازنه ميان پذيرش دانشجوهاي مورد نياز با توجه به نياز بازار کار و کمبود نيروهاي متخصص يکي از راهکارهاي کم‌کردن انتظارهاي نسل آموزش‌ديده است. در اين چند دهه خروجي دانشکده‌هاي سينمايي در ايران به جز مواردي خاص، جز گريز، فساد، سرخوردگي، انزوا و مهاجرت دروني و بيروني جوانان نبوده است. وقت است براي کم‌کردن خسارت اين غفلت بزرگ و خروج از اين چرخه سيزيف‌وار، کاري جدي صورت گيرد.

اينکه چرا در اين سال‌ها خروجي دانشکده‌هاي سينمايي درخور توجه نبوده است، از خلأ و حفره‌اي بزرگ در نظام آموزش عالي و اتصال آن با بخش‌هاي توليدي خبر مي‌دهد. اين معضل به‌ويژه در رشته‌هاي سينما و تئاتر، شکافي بزرگ را نشان مي‌دهد که به سرخوردگي نسلي از نخبگان اين رشته انجاميده است که چاره را جز مهاجرت يا گوشه‌نشيني و انزوا يا درگيرشدن با کارهاي موقت غيرمرتبط با رشته خود نمي‌بينند؛ آن‌هم در شرايطي که براي قبولي در کنکور اين رشته‌ها به‌ويژه در دانشکده‌هاي دولتي، دانشجو بايد جزء افراد برگزيده کشوري باشد. اين سخت‌گيري با ورود به دانشکده و طي‌کردن واحدهاي درسي در حالي که اغلب پايه اين رشته و فنون آن از غرب و کتاب‌هاي ترجمه‌اي آمده است، به‌تدريج فاصله و شکاف خود را نشان مي‌دهند. دانشجوها با تاريخ، هنر، فنون، ابزار و فلسفه غربي آشنا مي‌شوند تا سواد بصري آنها براي شناخت و تحليل انواع فيلم‌ها بالا برود و در همان حال، در یک نگاه کلان غالب، فرهنگ غربي تقبيح مي‌شود و دانشجوهاي غرق‌شده در اين شيوه‌ها، غربالگري مي‌شوند تا فقط آنهایی که هنوز ارتباط خود را با فرهنگ بومی حفظ کرده‌اند، براي شغل‌هاي آينده در نظر گرفته شوند.

بخش بزرگي از دانشجوها پس از اتمام تحصيلات به حال خود رها و به بخش خصوصي واگذار مي‌شوند. ريشه‌هاي اين معضل و حفره کجاست؟ چگونه است که در اين چند دهه، خروجي دانشکده‌هاي سينمايي و تئاتري در بهترين حالت، جز آدم‌هاي نخبه و کمال‌گراي افسرده و رهاشده نيست؟ آيا اين به کم‌کاري انديشه‌ورزان و متفکران در ارائه نظريه فرهنگي سينماي بومي/ جهاني بازنمي‌گردد؟ آيا اين رها‌شدگي خود نشان سرگرداني نظري گسترده و منفعلانه اين سال‌ها نيست؟ اگر نمونه‌هاي برجسته اين نوع نگره سينمايي در داخل يا کشورهاي مشابه وجود دارد، چرا در دانشکده‌ها، مسير و آموزش مناسب با اين رويکرد وجود ندارد؟ چرا همواره در دانشکده‌هاي سينمايي شکافي بزرگ ميان الگوهاي سينمايي اينجايي و جهاني وجود دارد؟ الگويي که چنان رو به جلو و مورد پذيرش باشد که دانشجوها را به سوي خود بکشاند نه اينکه طبق الگوهايي از پيش تعيين‌شده از او بخواهند مدام به عقب بازگردد. آيا ترکيبي از دو دنياي قديم و جديد، مفاهيم مترقي انديشه‌هاي گذشته با نظريه‌هاي ترکيبي امروز نمي‌تواند راه برون‌رفت از اين حفره و گسست باشد؟ آيا نبايد با تخصيص بودجه‌هايي مناسب در اين رشته‌ها، معيارهايي روشن و شفاف براي زندگي نسل‌هاي خلاق فردا فراهم کرد؟ اين مسير مي‌تواند در چند مرحله سرانجام به بازده مطلوب تا به‌حداقل‌رساندن اين شکاف بينجامد.در همه کشورهاي صاحب سينماي جهان اغلب سينماگران و عوامل آن، از دل دانشکده‌هاي سينمايي و تئاتري همان کشور سر بر آورده‌اند. به نظر مي‌رسد براي ازميان‌برداشتن اين فاصله به پلي براي اتصال اين نيروها با فضاي توليدي سينما و تئاتر نياز است؛ به واحدهايي اجباري براي دانشجوها براي گذراندن واحدهاي عملي در پشت صحنه برخي فيلم‌ها و سريال‌ها و تئاترها يا مدتي کار در مجموعه‌هاي فرهنگي- هنري. به دفتري براي اتصال اين دو بخش با هم، جذب خلاقيت‌ها و انديشه‌ها و فکرهاي تازه به جريان توليد. (در حال حاضر برخي استادها اين نقش را به شکل فردي بر عهده گرفته‌اند که تضميني براي پرکردن اين خلأ در آن وجود ندارد و از سويي امکان مصادره به مطلوب ايده‌هاي جوانان نيز در آنها به چشم مي‌خورد). تعلق‌گرفتن درصدي از هزينه‌ها و ابزار براي نيروهاي جوان آماده به کار، با تمرکز و توجه به نيازهاي تخصصي‌تر سينما مانند صدا، نور، طراحي لباس، طراحي چهره، فيلم‌نامه و جلوه‌هاي ويژه و بخش تحقيق و پژوهش و نظريه و... و تغيير در رويکرد واحدهاي درسي و نگاه استادها و دانشجوها و براي ترکيب فرهنگ سينمايي جهاني با فرهنگ چند هزارساله ايراني/ شرقي.انگار برخي از مسئولان به اين حفره و فاصله پي برده بودند که اقدام به تأسيس دانشکده‌هاي علمي-کاربردي در رشته سينما و تئاتر کردند، دانشکده‌هايي که قرار بوده به شکلي زود بازده به مهارت‌افزايي دانشجوها بيفزايند، اما اين دانشکده‌ها در عمل به جذب دانشجوهايي کم‌انگيزه و ازدحام نيروهاي بي‌کار و جذب دانشجوهايي که قبلا شغلي ديگر داشته‌اند، تبديل شده‌اند تا بتوانند هزينه‌هاي کلاس‌هاي خود را فراهم کنند در حالي که هيچ چشم‌اندازي براي آينده بهتر براي آنها هم وجود ندارد.افزودن بر کلاس‌ها و دانشکده‌هاي سينمايي بر «عدالت و دموکراسي آموزشي» نمي‌افزايد، بلکه به افزايش نيروهاي بي‌کار و متوقع و سرسام هزينه‌ها مي‌انجامد. موازنه ميان پذيرش دانشجوهاي مورد نياز با توجه به نياز بازار کار و کمبود نيروهاي متخصص يکي از راهکارهاي کم‌کردن انتظارهاي نسل آموزش‌ديده است. در اين چند دهه خروجي دانشکده‌هاي سينمايي در ايران به جز مواردي خاص، جز گريز، فساد، سرخوردگي، انزوا و مهاجرت دروني و بيروني جوانان نبوده است. وقت است براي کم‌کردن خسارت اين غفلت بزرگ و خروج از اين چرخه سيزيف‌وار، کاري جدي صورت گيرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.