|

آیا قوه قضائیه چابک‌سازی می‌شود؟

اداره سازمان زندان‌ها زیر نظر وزارت کشور مسبوق‌به‌سابقه است و پیش از انقلاب سازمان زندان‌ها زیر نظر شهربانی و وزارت کشور اداره می‌شد؛ یعنی زندان‌ها تا قبل از انقلاب، تحت مدیریت شهربانی و وابسته به وزارت کشور بودند. البته داشتن زندانبانی مدرن به قرن گذشته بازمی‌گردد و در سال 1292 شمسی دولت ایران به منظور سروسامان‌دادن به وضع شهربانی کشور (نظمیه) عده‌ای مستشار سوئدی را استخدام کرد. مستشاران سوئدی ابتدا نظام‌نامه محابس را تهیه کردند که در سال 1298 شمسی به تصویب هیئت دولت رسید و این اولین آیین‌نامه و مقررات زندان‌ها شد. در این آیین‌نامه زجر بدنی و زنجیرکردن زندانیان ممنوع شد. در دوران سرتیپ درگاهی، رئیس شهربانی وقت، نظام‌نامه تشکیلات محابس و توقیف‌گاه‌ها و وظایف مأموران و مستخدمان آنها تهیه شد و در 31 شهریور سال 1307 شمسی به تصویب رسید و در همان سال نظام‌نامه اجرای حکم اعدام نیز تصویب و به مورد اجرا گذاشته شد. در 21 مهرماه سال 1347 اولین آیین‌نامه زندان‌ها با توجه به اصول علم زندانی‌ها نسبت به کانون اصلاح و تربیت به تصویب رسید و در سال 1354 آیین‌نامه مذکور اصلاح شد و به سایر زندان‌ها تعمیم داده شد، اما به علت نبود امکانات بیشتر مفادشان اجرا نشد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران سیستم زندانبانی دچار تغییرات اساسی شد و در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۵۸ اولین تصمیم شورای انقلاب درخصوص زندان‌ها در قالب مصوبه، اتخاذ و زندان‌ها به طور کامل از سیستم اجرائی به بدنه دستگاه قضائی متصل و ابتدا به وزارت دادگستری وقت و پس از مدتی و با تشکیل شورای‌عالی قضائی مسئولیت اداره زندان‌ها به این شورا سپرده شد. البته هسته‌ اولیه سازمان زندان‌ها از ابتدای سال ۱۳۶۵ بنیان‌گذاری شد و مجید انصاری که به شورای‌عالی وقت قضائی نزدیکی فکری داشت، به‌عنوان اولین رئیس سازمان منصوب شد. از آن روز سازمان زندان‌ها چونان یک کشور مستقل زیر نظر قوه قضائیه اداره شده است که از بودجه عمومی ارتزاق می‌کند. دولت بودجه سازمانی را می‌دهد که نظارتی بر عملکردش ندارد. اینکه سازمانی با ماهیت اجرائی و با بودجه عمومی می‌تواند زیرمجموعه قوه مجریه قرار گیرد هرچند منتقدان این مسئله به سیاسی‌شدن نحوه اداره سازمان زندان‌ها با تغییر دولت‌ها اشاره دارند، اما با مرور زمان با چنین طرح‌هایی شاهد چابک‌سازی قوه قضائیه خواهیم بود که می‌تواند نظارت بهتری بر روند اجرای وظیفه مهم دادخواهی خود داشته باشد.

اداره سازمان زندان‌ها زیر نظر وزارت کشور مسبوق‌به‌سابقه است و پیش از انقلاب سازمان زندان‌ها زیر نظر شهربانی و وزارت کشور اداره می‌شد؛ یعنی زندان‌ها تا قبل از انقلاب، تحت مدیریت شهربانی و وابسته به وزارت کشور بودند. البته داشتن زندانبانی مدرن به قرن گذشته بازمی‌گردد و در سال 1292 شمسی دولت ایران به منظور سروسامان‌دادن به وضع شهربانی کشور (نظمیه) عده‌ای مستشار سوئدی را استخدام کرد. مستشاران سوئدی ابتدا نظام‌نامه محابس را تهیه کردند که در سال 1298 شمسی به تصویب هیئت دولت رسید و این اولین آیین‌نامه و مقررات زندان‌ها شد. در این آیین‌نامه زجر بدنی و زنجیرکردن زندانیان ممنوع شد. در دوران سرتیپ درگاهی، رئیس شهربانی وقت، نظام‌نامه تشکیلات محابس و توقیف‌گاه‌ها و وظایف مأموران و مستخدمان آنها تهیه شد و در 31 شهریور سال 1307 شمسی به تصویب رسید و در همان سال نظام‌نامه اجرای حکم اعدام نیز تصویب و به مورد اجرا گذاشته شد. در 21 مهرماه سال 1347 اولین آیین‌نامه زندان‌ها با توجه به اصول علم زندانی‌ها نسبت به کانون اصلاح و تربیت به تصویب رسید و در سال 1354 آیین‌نامه مذکور اصلاح شد و به سایر زندان‌ها تعمیم داده شد، اما به علت نبود امکانات بیشتر مفادشان اجرا نشد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران سیستم زندانبانی دچار تغییرات اساسی شد و در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۵۸ اولین تصمیم شورای انقلاب درخصوص زندان‌ها در قالب مصوبه، اتخاذ و زندان‌ها به طور کامل از سیستم اجرائی به بدنه دستگاه قضائی متصل و ابتدا به وزارت دادگستری وقت و پس از مدتی و با تشکیل شورای‌عالی قضائی مسئولیت اداره زندان‌ها به این شورا سپرده شد. البته هسته‌ اولیه سازمان زندان‌ها از ابتدای سال ۱۳۶۵ بنیان‌گذاری شد و مجید انصاری که به شورای‌عالی وقت قضائی نزدیکی فکری داشت، به‌عنوان اولین رئیس سازمان منصوب شد. از آن روز سازمان زندان‌ها چونان یک کشور مستقل زیر نظر قوه قضائیه اداره شده است که از بودجه عمومی ارتزاق می‌کند. دولت بودجه سازمانی را می‌دهد که نظارتی بر عملکردش ندارد. اینکه سازمانی با ماهیت اجرائی و با بودجه عمومی می‌تواند زیرمجموعه قوه مجریه قرار گیرد هرچند منتقدان این مسئله به سیاسی‌شدن نحوه اداره سازمان زندان‌ها با تغییر دولت‌ها اشاره دارند، اما با مرور زمان با چنین طرح‌هایی شاهد چابک‌سازی قوه قضائیه خواهیم بود که می‌تواند نظارت بهتری بر روند اجرای وظیفه مهم دادخواهی خود داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.