ما دو روی یک سکهایم
کاظم هژیرآزاد- بازیگر
چرا ایران را دوست دارم؟ پرسش تفکربرانگیز و دربرگیرندهای است. سؤالی است که ذهن بسیاری از فیلسوفان، متفکران و هنرمندان را به خود مشغول داشته و میدارد. آنها پاسخی قطعی به این سؤال نمیدهند هرچند میتوان از سخنانشان که در پردهای از ابهام و خیال است به نتیجهای رسید. اما در هر صورت این هم هست که مخاطبشان را به تفکر و اندیشه واداشته و نشانههایی از چرایی دوستی وطن را به ایشان نشان دادهاند. برخی مانند فردوسی بزرگ در وصف دوستی ایران کار را به حد اعلادرجه ایثار رسانده و گفتهاند:
چو ایران نباشد تن من مباد
بدین بوم و بر زنده یک تن مباد
مولانا جلالالدین به طور تمثیلی از خود یا از خالق خود میپرسد:
از کجا آمدهام آمدنم بهر چه بود
به کجا میروم آخر ننمایی وطنم
یا در ادامه میپرسد:
من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم
آنکه آورد مرا باز برد تا وطنم
مولانا نیز در اینجا تفسیر دیگری از قرآن میکند و میگوید وطن اصلی ما همانجایی است که خداوند ما را از جنسش آفرید.
در قرآن کریم آمده است:
(ان مثل عیسى عندالله کمثل آدم خلقه من تراب ثم قال له کن فیکون)
همانا مثل خلقت عیسى علیهالسلام در خارقالعادهبودن به امر خدا مانند خلقت آدم بوده است که خدا او را از خاک آفرید پس بدان خاک گفت بشرى به حد کمال باش همان دم چنان گردید1.
این نص صریح قرآن است که میگوید (خداوند انسان را از عنصر خاک آفرید و بدان جان داد).
حافظ شیرینسخن در تأیید قرآن میفرماید:
دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند// گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند.
در اینجا میخانه و پیمانه را باید به معنی استعاری محیط زیست و روش زندگی انسان فهمید.
سخن شیرین خیام باز هم یادآوری میکند که:
پایان سخن شنو که ما را چه رسید// از خاک برآمدیم و بر باد شدیم.
باز پیداست خاکی که توسط باد به هوا برمیخیزد، پایان و انجامش دوباره همان خاک است.
از همه این سخنان بزرگان ادب، فلسفه و هنر میتوان نتیجه گرفت که ماهیت و منشأ اصلی ساحت انسان خاک است.
جسم انسان از همان جنسی است که قرار است بعد از گذشت چند سال از تولد، به همان جنس اولیه بازگردد. پس میتوان در ذات انسان میل نهانی بازگشت به اصل خود را مشاهده کرد. به عبارت دیگر ما ذاتا و خصلتا مایلیم به جنس اصلی خودمان که خاک است بازگردیم. یا به عبارت درستتر دوستدار و دلتنگ همان خاکیم که از آن آمدهایم. اما چرا ما وطن را دوست داریم؛ برای اینکه ما همان خاک تغییر شکلیافته خداوندیم. وطن خاکی است که از آن برآمده، رشد کرده و بالیدهایم.
معانیاي که از حب وطن و ملیگرایی مستفاد میشود، بیشتر سیاسی و اجتماعی است اما معنای واقعی آن به معناهای دیگر مترتب است و آن این است که ما ذاتا با عناصر خاستگاهمان از یک جنسیم. در هر حالت و شکلی باز میخواهیم به اصل خود بازگردیم و اصل ما همان خاکی است که از آنجا آمدهایم. دنبال هویت وجودی گشتن یا دوستی وطن از همین یکیبودن و متصلبودن، نشئت میگیرد ولی انسان نتوانسته است به معنی واقعی خاک یعنی وجود خود پی ببرد و پیوسته دانسته و ندانسته در تخریب آن میکوشد. یعنی اینکه با بیتوجهی به خاک و محیط زیست خودزنی میکند و وجود خودش را از بین میبرد. متأسفانه انسانها تاکنون نتوانستهاند به راز وجود خود و زمین که مایه حیات آنهاست پی ببرند و در تخریب آن از یکدیگر جلو میزنند. اما انسان گاه هم به خاستگاهش میاندیشد و از خود سؤال میکند رابطه او با خاستگاهش چیست و چرا آن را دوست دارد.
بسیار پیش آمده است که یک ماه و یک سال یا بیشتر در خارج از موطن و جای تولد خود زندگی کردهایم و به شدت دلتنگ آن محلهمان شدهایم. خواستهایم هر چه زودتر به موطن خود بازگردیم. نفس خاک زادگاه با ما سخن میگوید و ما را به سوی خود میکشاند. بوی خاک زادگاه با انسان حرف میزند. مناسبات مردم مرز و بوم آشناست. زبان، عادات، مناسک و همه آشنا و جزئی از وجود ماست. اگر تن خود را عزیز و دوست میداریم؛ خاکی را که ما را به عرصه رسانده است، نیز باید دوست بداریم. در واقع وقتی به دنیا میآییم با محیط زندگیمان دو روی یک سکهایم و هرگز از هم جدا نبوده و نخواهیم بود. خاک ما را دوست دارد، مهربانانه به ما غذا میدهد، نوبتمان که سر رسید، مشتاقانه ما را در آغوش میگیرد و در خود ذوب میکند. حال که همه چیزم از اوست، او را دوست دارم. اسمش هرچه میخواهد باشد وطن، سرزمین آبا و اجدادی، قلمرو و دوستش دارم و میدانم که او هم مرا دست میدارد زیرا ما دو روی یک سکهایم یعنی هستی.
منبع: (1). کلام اسلامی حوزههای تخصصی. حسن علیدادیسلیمانی، 1379، شماره 35.
چرا ایران را دوست دارم؟ پرسش تفکربرانگیز و دربرگیرندهای است. سؤالی است که ذهن بسیاری از فیلسوفان، متفکران و هنرمندان را به خود مشغول داشته و میدارد. آنها پاسخی قطعی به این سؤال نمیدهند هرچند میتوان از سخنانشان که در پردهای از ابهام و خیال است به نتیجهای رسید. اما در هر صورت این هم هست که مخاطبشان را به تفکر و اندیشه واداشته و نشانههایی از چرایی دوستی وطن را به ایشان نشان دادهاند. برخی مانند فردوسی بزرگ در وصف دوستی ایران کار را به حد اعلادرجه ایثار رسانده و گفتهاند:
چو ایران نباشد تن من مباد
بدین بوم و بر زنده یک تن مباد
مولانا جلالالدین به طور تمثیلی از خود یا از خالق خود میپرسد:
از کجا آمدهام آمدنم بهر چه بود
به کجا میروم آخر ننمایی وطنم
یا در ادامه میپرسد:
من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم
آنکه آورد مرا باز برد تا وطنم
مولانا نیز در اینجا تفسیر دیگری از قرآن میکند و میگوید وطن اصلی ما همانجایی است که خداوند ما را از جنسش آفرید.
در قرآن کریم آمده است:
(ان مثل عیسى عندالله کمثل آدم خلقه من تراب ثم قال له کن فیکون)
همانا مثل خلقت عیسى علیهالسلام در خارقالعادهبودن به امر خدا مانند خلقت آدم بوده است که خدا او را از خاک آفرید پس بدان خاک گفت بشرى به حد کمال باش همان دم چنان گردید1.
این نص صریح قرآن است که میگوید (خداوند انسان را از عنصر خاک آفرید و بدان جان داد).
حافظ شیرینسخن در تأیید قرآن میفرماید:
دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند// گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند.
در اینجا میخانه و پیمانه را باید به معنی استعاری محیط زیست و روش زندگی انسان فهمید.
سخن شیرین خیام باز هم یادآوری میکند که:
پایان سخن شنو که ما را چه رسید// از خاک برآمدیم و بر باد شدیم.
باز پیداست خاکی که توسط باد به هوا برمیخیزد، پایان و انجامش دوباره همان خاک است.
از همه این سخنان بزرگان ادب، فلسفه و هنر میتوان نتیجه گرفت که ماهیت و منشأ اصلی ساحت انسان خاک است.
جسم انسان از همان جنسی است که قرار است بعد از گذشت چند سال از تولد، به همان جنس اولیه بازگردد. پس میتوان در ذات انسان میل نهانی بازگشت به اصل خود را مشاهده کرد. به عبارت دیگر ما ذاتا و خصلتا مایلیم به جنس اصلی خودمان که خاک است بازگردیم. یا به عبارت درستتر دوستدار و دلتنگ همان خاکیم که از آن آمدهایم. اما چرا ما وطن را دوست داریم؛ برای اینکه ما همان خاک تغییر شکلیافته خداوندیم. وطن خاکی است که از آن برآمده، رشد کرده و بالیدهایم.
معانیاي که از حب وطن و ملیگرایی مستفاد میشود، بیشتر سیاسی و اجتماعی است اما معنای واقعی آن به معناهای دیگر مترتب است و آن این است که ما ذاتا با عناصر خاستگاهمان از یک جنسیم. در هر حالت و شکلی باز میخواهیم به اصل خود بازگردیم و اصل ما همان خاکی است که از آنجا آمدهایم. دنبال هویت وجودی گشتن یا دوستی وطن از همین یکیبودن و متصلبودن، نشئت میگیرد ولی انسان نتوانسته است به معنی واقعی خاک یعنی وجود خود پی ببرد و پیوسته دانسته و ندانسته در تخریب آن میکوشد. یعنی اینکه با بیتوجهی به خاک و محیط زیست خودزنی میکند و وجود خودش را از بین میبرد. متأسفانه انسانها تاکنون نتوانستهاند به راز وجود خود و زمین که مایه حیات آنهاست پی ببرند و در تخریب آن از یکدیگر جلو میزنند. اما انسان گاه هم به خاستگاهش میاندیشد و از خود سؤال میکند رابطه او با خاستگاهش چیست و چرا آن را دوست دارد.
بسیار پیش آمده است که یک ماه و یک سال یا بیشتر در خارج از موطن و جای تولد خود زندگی کردهایم و به شدت دلتنگ آن محلهمان شدهایم. خواستهایم هر چه زودتر به موطن خود بازگردیم. نفس خاک زادگاه با ما سخن میگوید و ما را به سوی خود میکشاند. بوی خاک زادگاه با انسان حرف میزند. مناسبات مردم مرز و بوم آشناست. زبان، عادات، مناسک و همه آشنا و جزئی از وجود ماست. اگر تن خود را عزیز و دوست میداریم؛ خاکی را که ما را به عرصه رسانده است، نیز باید دوست بداریم. در واقع وقتی به دنیا میآییم با محیط زندگیمان دو روی یک سکهایم و هرگز از هم جدا نبوده و نخواهیم بود. خاک ما را دوست دارد، مهربانانه به ما غذا میدهد، نوبتمان که سر رسید، مشتاقانه ما را در آغوش میگیرد و در خود ذوب میکند. حال که همه چیزم از اوست، او را دوست دارم. اسمش هرچه میخواهد باشد وطن، سرزمین آبا و اجدادی، قلمرو و دوستش دارم و میدانم که او هم مرا دست میدارد زیرا ما دو روی یک سکهایم یعنی هستی.
منبع: (1). کلام اسلامی حوزههای تخصصی. حسن علیدادیسلیمانی، 1379، شماره 35.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.