ظهور خردهدولتها (Micro State)
حامد اکبري. پژوهشگر سیاستگذاری دولت الکترونیک
رشد و شتاب روزافزون فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی و همچنین علوم مرتبط با دادهها و اطلاعات و پیشرفت انواع تکنیکهای دادهکاوانه به هدف کشف الگوهای پنهان از دادههای موجود و دسترسیپذیر، نه تنها تغییراتی اساسی و بنیادین در تعاریف و مبانی نظری حوزههای مختلف ایجاد کرده بلکه مفاهیم نوپدیداری را به سپهر زندگی اجتماعی امروز اضافه کرده است که بعضا توسط جامعه درک و پذیرفته شده مثل شبکههای اجتماعی به عنوان رسانههای نوپدیدار و غیرقابل رقابت و بسیاری هم سعی در پیمودن راه و نفوذ در سطوح مختلف جامعه را دارند.
از جمله موضوعاتی که توسط پژوهشگران و سیاستگذاران حوزههای فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین سیاستگذاران عمومی مورد توجه قرار گرفته است، قدرتگرفتن هرچه بیشتر کمپانیهای فناوریمحور و دانشبنیان مخصوصا در حوزههای اطلاعات و ارتباطات همچون گوگل، فیسبوک، یوتیوب، تلگرام، آمازون و نمونههای محلی و بومی آن در جای جای کره زمین از جمله ایران است. این شرکتها نه تنها سهم مهمی از فضای رسانهای، اقتصادی و اجتماعی جامعه را در دست گرفتهاند بلکه به نوعی گفتمان مسلط با کارکردهای فراتر از یک کمپانی بسیار بزرگ تبدیل شدند. این شرکتها در نقش یک دولت در محدوده کاربرانش سلطه و قدرت داشته و به آنها خدمترسانی میکنند. حتی در جامعه غیرکاربر خود نیز تأثیر روانی و برهمزننده معادلات قدرت را دارند. اگرچه تا اینجای بحث، موضوع چندان حاد و شاید هم خطرناک نمینماید، کمااینکه بسیاری از پژوهشگران پیرامون ظهور ابرشرکتهای بزرگ فناوری و غولهای رسانهای در قالب شبکههای اجتماعی پژوهش کردهاند، اما آنچه وظیفه اصلی این یادداشت است، توجهدادن به مرحله بعدی این سیر در «عمق استراتژیک اطلاعاتی» بین کاربر و شرکتهای فناوری تا آنجاست که
دوگانه «کاربر-شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» تبدیل خواهد شد.
مدعای اصلی نگارنده آن است که سیر تبدیل شرکتهای بزرگ به نقشآفرینانی در حد دولتها از یک طرف و شخصیسازی خدمات برای کاربران از سوی دیگر باعث خواهد شد رابطه «کاربر -شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» یا به عبارت بهتر «شهروند دیجیتال -دولت» تبدیل شود که این دولتوارهها از حیث نگاه کارکردگرایانه نقش دولت در قامت یک ابرشرکت خصوصی است و صدر تا ذیل زندگی یک فرد را در طول شبانهروز میتواند رصد و حتی مدیریت کند. مجال پرداختن به بحثهای هنجاری و ارزشی این موضوع در این چند سطر نیست ولی آنچه محل تأمل جدی است شکلگرفتن رابطههای غیرافقی و غیرعمودی است که در بعدی دیگر (که من آن را بعد دیجیتال یا «دادهای» مینامم) شکل میگیرند. ماحصل این ارتباطات، قدرتی است که همانند قدرت دولتها از حیث مفاهیم کارکردی از جمله سلطه و حکمرانی یک قدرت نامحدود یا مجازات مشروع و ایجاد نظم و نظام، میتواند نقشآفرینی کند. این شرکتها حتی نقش یک دولت در حوزه سرزمینی را میتوانند در سرزمین مجازی خود ایفا کرده و آشکارا در ساختار جامعه تغییرات اساسی ایجاد كنند. شهروندان در قالب کاربران غولهای فناوری از حیث خدمات شخصیسازی شده و قوانین شخصیسازیشده
و دادهکاویهای چندلایه و ارتباط شخصیسازیشده با استفاده از الگوهای هوش مصنوعی تبدیل به خردهدولتها Micro State خواهند شد که کارکردی مشابه یک دولت-شهروند را در خود مستتر دارند.این خردهدولتها در حالت فعال، در یک پروفایل هویت یکتای دیجیتالUnique Identity (UID) نمود خواهند داشت. به عبارت دیگر قدرت در دست کاربران خواهد بود آنجا که هوش مصنوعی و علم اطلاعات و هویت دیجیتال و غولهای فناوری در دسترس باشند. همانگونه که نسلهای پیشین با زور و قهر و غلبه اقدام به دردستگرفتن قدرت کردهاند تا به دولتهای مدرن در روزگار کنونی و پیدایش دولت- ملتها انجامیده، غولهای فناوری با قدرتگرفتن همهجانبه از یک سو و شخصیسازی خدمات و قوانین و سرویسهای خود یک قدرت توزیعشده Distributed Power System یا به عبارت متهورانهتر، یک Distributed State (دولت توزیعشده) در قالب خردهدولتها Micro State را رقم خواهند زد.
بیراه نیست اگر بگوییم در ابعاد بسیاری این اتفاق افتاده است. از زمان همهگیرشدن شبکههای اجتماعی، IOT (اینترنت اشیا)، هوش مصنوعی، دولت الکترونیک، هویت دیجیتال و رمزارزها هیچ مانع جدیای برای خارجشدن قدرت از دست دولتها و توزیع آن نزد کاربران ابرشرکتهای فناوری باقی نمانده است. حال اینکه چه باید کرد و تبعات، فرصتها و تهدیدات این دگردیسی چیست، نیازمند بررسیهای بیشتر است.
رشد و شتاب روزافزون فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی و همچنین علوم مرتبط با دادهها و اطلاعات و پیشرفت انواع تکنیکهای دادهکاوانه به هدف کشف الگوهای پنهان از دادههای موجود و دسترسیپذیر، نه تنها تغییراتی اساسی و بنیادین در تعاریف و مبانی نظری حوزههای مختلف ایجاد کرده بلکه مفاهیم نوپدیداری را به سپهر زندگی اجتماعی امروز اضافه کرده است که بعضا توسط جامعه درک و پذیرفته شده مثل شبکههای اجتماعی به عنوان رسانههای نوپدیدار و غیرقابل رقابت و بسیاری هم سعی در پیمودن راه و نفوذ در سطوح مختلف جامعه را دارند.
از جمله موضوعاتی که توسط پژوهشگران و سیاستگذاران حوزههای فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین سیاستگذاران عمومی مورد توجه قرار گرفته است، قدرتگرفتن هرچه بیشتر کمپانیهای فناوریمحور و دانشبنیان مخصوصا در حوزههای اطلاعات و ارتباطات همچون گوگل، فیسبوک، یوتیوب، تلگرام، آمازون و نمونههای محلی و بومی آن در جای جای کره زمین از جمله ایران است. این شرکتها نه تنها سهم مهمی از فضای رسانهای، اقتصادی و اجتماعی جامعه را در دست گرفتهاند بلکه به نوعی گفتمان مسلط با کارکردهای فراتر از یک کمپانی بسیار بزرگ تبدیل شدند. این شرکتها در نقش یک دولت در محدوده کاربرانش سلطه و قدرت داشته و به آنها خدمترسانی میکنند. حتی در جامعه غیرکاربر خود نیز تأثیر روانی و برهمزننده معادلات قدرت را دارند. اگرچه تا اینجای بحث، موضوع چندان حاد و شاید هم خطرناک نمینماید، کمااینکه بسیاری از پژوهشگران پیرامون ظهور ابرشرکتهای بزرگ فناوری و غولهای رسانهای در قالب شبکههای اجتماعی پژوهش کردهاند، اما آنچه وظیفه اصلی این یادداشت است، توجهدادن به مرحله بعدی این سیر در «عمق استراتژیک اطلاعاتی» بین کاربر و شرکتهای فناوری تا آنجاست که
دوگانه «کاربر-شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» تبدیل خواهد شد.
مدعای اصلی نگارنده آن است که سیر تبدیل شرکتهای بزرگ به نقشآفرینانی در حد دولتها از یک طرف و شخصیسازی خدمات برای کاربران از سوی دیگر باعث خواهد شد رابطه «کاربر -شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» یا به عبارت بهتر «شهروند دیجیتال -دولت» تبدیل شود که این دولتوارهها از حیث نگاه کارکردگرایانه نقش دولت در قامت یک ابرشرکت خصوصی است و صدر تا ذیل زندگی یک فرد را در طول شبانهروز میتواند رصد و حتی مدیریت کند. مجال پرداختن به بحثهای هنجاری و ارزشی این موضوع در این چند سطر نیست ولی آنچه محل تأمل جدی است شکلگرفتن رابطههای غیرافقی و غیرعمودی است که در بعدی دیگر (که من آن را بعد دیجیتال یا «دادهای» مینامم) شکل میگیرند. ماحصل این ارتباطات، قدرتی است که همانند قدرت دولتها از حیث مفاهیم کارکردی از جمله سلطه و حکمرانی یک قدرت نامحدود یا مجازات مشروع و ایجاد نظم و نظام، میتواند نقشآفرینی کند. این شرکتها حتی نقش یک دولت در حوزه سرزمینی را میتوانند در سرزمین مجازی خود ایفا کرده و آشکارا در ساختار جامعه تغییرات اساسی ایجاد كنند. شهروندان در قالب کاربران غولهای فناوری از حیث خدمات شخصیسازی شده و قوانین شخصیسازیشده
و دادهکاویهای چندلایه و ارتباط شخصیسازیشده با استفاده از الگوهای هوش مصنوعی تبدیل به خردهدولتها Micro State خواهند شد که کارکردی مشابه یک دولت-شهروند را در خود مستتر دارند.این خردهدولتها در حالت فعال، در یک پروفایل هویت یکتای دیجیتالUnique Identity (UID) نمود خواهند داشت. به عبارت دیگر قدرت در دست کاربران خواهد بود آنجا که هوش مصنوعی و علم اطلاعات و هویت دیجیتال و غولهای فناوری در دسترس باشند. همانگونه که نسلهای پیشین با زور و قهر و غلبه اقدام به دردستگرفتن قدرت کردهاند تا به دولتهای مدرن در روزگار کنونی و پیدایش دولت- ملتها انجامیده، غولهای فناوری با قدرتگرفتن همهجانبه از یک سو و شخصیسازی خدمات و قوانین و سرویسهای خود یک قدرت توزیعشده Distributed Power System یا به عبارت متهورانهتر، یک Distributed State (دولت توزیعشده) در قالب خردهدولتها Micro State را رقم خواهند زد.
بیراه نیست اگر بگوییم در ابعاد بسیاری این اتفاق افتاده است. از زمان همهگیرشدن شبکههای اجتماعی، IOT (اینترنت اشیا)، هوش مصنوعی، دولت الکترونیک، هویت دیجیتال و رمزارزها هیچ مانع جدیای برای خارجشدن قدرت از دست دولتها و توزیع آن نزد کاربران ابرشرکتهای فناوری باقی نمانده است. حال اینکه چه باید کرد و تبعات، فرصتها و تهدیدات این دگردیسی چیست، نیازمند بررسیهای بیشتر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.