|

مصیبت‌خوانی در ویرانی خانه «بنان»

یادگارِ سیلی سردِ زمستان

پوریا سوری

بعضی تصاویر در ذهن آدمی قاب می‌شود و مانند یک اثر بکر باقی می‌ماند. البته زمانی هم می‌رسد که این بکارت خط می‌خورد و از لابه‌لای پستوهای غبار‌گرفته ذهن، تنها با یک اشاره بیرون می‌خزد تا سنجه‌ای باشد بر عیار روزگار ما.
چندسال پیش بود که همین روزها بنا به‌دعوتی روزهایی از پاییز را میهمان ارمنستان و خیابان‌های ایروان بودم و مگر می‌شود این شهر که سراسر شعر است و باران و شیدایی را فراموش کرد، یکی از تصاویر ذهنی‌ام از خیابان‌های ایروان، کتیبه‌هایی بود که جابه‌جا بر دیوارهای خانه‌هایی از این شهر نصب شده و بر هر کدام به‌زبان ارمنی چیزی نوشته بود.
«آشخن ماکاریان» مترجم ما همان‌زمان که سوال را بر چهره ما یافت به‌تفصیل برایمان توضیح داد که این کتیبه‌ها یادآور و نماد بزرگانی از اهالی فرهنگ و هنر ارمنستان است که روزگاری در این خانه‌ها می‌زیسته‌اند. مثلا می‌گفت در این خانه فلان‌نقاش مهم ما چند ماهی مستاجر بوده است یا در آن عمارت شاعر شهیرمان فلانی، فلان منظومه‌اش را خلق کرد و مثال‌هایی از همین دست که تمامی این خانه‌ها ثبت ملی شده و به‌عنوان موزه- خانه مورد استفاده است و کسی حق تخریب، ساخت‌وساز یا دست‌بردن در ترکیب آن را ندارد. خاطرم هست همان زمان در سفرنامه‌ای که در همین روزنامه «شرق» نوشتم این اقدام برجسته فرهنگی که مشابه‌اش را در کشورمان سراغ نداشتم تعریفی حسرت‌آلود کردم و با خودم گفتم حتما بهاراندیشی که به آفتاب نظر دارد این سطور را خواهد خواند و روزی که این زمستان درگذرد بافه نوری از آن را بر قامت خمیده فرهنگ‌مان خواهد تابانید و همین باریکه نور هم سهم ما باشد از روزهای خوب.
روزگار همیشه بر یک‌پهلو نچرخیده و این‌بار هم همان قاعده همیشگی را رعایت کرد و با موجی که مردم درانداختند آن روزها به‌سر آمد و با روی کارآمدن دولت جدید این خوشبینی میان اهالی فرهنگ قوت گرفت که اگر ساخت‌وساز تازه‌ای ایجاد نشود، تخریب از این گسترده‌تر نخواهد شد. اما گویا «در» هنوز بر همان پاشنه می‌چرخد. به‌جد معتقدم اگر ما که چند ماه پیش تبلیغ روزهای بهتر را می‌کردیم، امروز چشم‌مان را بر ناکامی‌ها و نامرادی‌ها ببندیم، مسلما دیگر نمی‌توانیم پرچم مستقل‌بودن و منتقدبودن و روزنامه‌نگاربودن را به‌دوش بکشیم. به‌هر‌رو مسایل مهمی در عرصه فرهنگ وجود دارد که با آمدن دولت جدید همچنان معطل مانده و اگر وزیر و معاونان مربوطه رییس‌جمهور به آن بی‌توجه باشند، موجب ناکامی امیدها و تدبیرهاست که ناکامی امید، بی‌تدبیری و موجب استیلای دوباره زمستان است.
باری مقدمه بلندتر از متن شد و اما بهانه روایت این یادداشت: جدای از تمام خبرهای ریز و درشتی که این روزهای سرد پاییزی مانند سیلی به گوشمان خورد و سفیرش هنوز تمامی ندارد در خبرها آمده بود که «خانه استاد بنان هم به فهرست بلند تخریبی‌های خانه‌های تاریخی تهران پیوست.» خبرگزاری میراث فرهنگی که منتشر‌کننده خبر بود ادامه داده بود که «این خانه تاریخی که در نیاوران، بلندی‌های جمال‌آباد، نبش کوچه مینا، پلاک 12 قرار داشت، حالا از هر خاطره‌ای تهی ‌شده و تهران یکی دیگر از بناهای مشاهیر خود را از دست داده است.» به‌هر‌رو فکر می‌کنم خبر به اندازه کافی موجز و روشن و تکان‌دهنده هست، هرچند شاید برای ما که سیلی‌خور زمانه‌ایم این دست اتفاقات دیگر چندان هم تکان‌دهنده نباشد و به قولی تازه تنمان گرم‌شده و درد این دست اتفاقات به جان و صدالبته به چشم‌مان نمی‌آید، اما بی‌حسی ما موجب نمی‌شود فراموش کنیم که در دولت تدبیر و امید خانه‌ای تخریب شده که خانه امروز و دیروز بنان نیست، او از سال 54 در این خانه دوطبقه زندگی می‌کرده و هر روز از ایوان خانه‌ای که‌رو به بلندی‌های دماوند بوده با نفس گرمش می‌خوانده و صدایش نوید‌دهنده بهاری بوده که گرم و پویا از راه درخواهد رسید... فراموش نمی‌کنیم زیرا خشت‌های تلنبارشده این خانه که امروز ویرانه‌ای‌رو به دماوند است و فردا لابد برجی بالا‌بلند! برایمان می‌خواند:
حریفا !
گوش سرما برده است این ...
بعضی تصاویر در ذهن آدمی قاب می‌شود و مانند یک اثر بکر باقی می‌ماند. البته زمانی هم می‌رسد که این بکارت خط می‌خورد و از لابه‌لای پستوهای غبار‌گرفته ذهن، تنها با یک اشاره بیرون می‌خزد تا سنجه‌ای باشد بر عیار روزگار ما.
چندسال پیش بود که همین روزها بنا به‌دعوتی روزهایی از پاییز را میهمان ارمنستان و خیابان‌های ایروان بودم و مگر می‌شود این شهر که سراسر شعر است و باران و شیدایی را فراموش کرد، یکی از تصاویر ذهنی‌ام از خیابان‌های ایروان، کتیبه‌هایی بود که جابه‌جا بر دیوارهای خانه‌هایی از این شهر نصب شده و بر هر کدام به‌زبان ارمنی چیزی نوشته بود.
«آشخن ماکاریان» مترجم ما همان‌زمان که سوال را بر چهره ما یافت به‌تفصیل برایمان توضیح داد که این کتیبه‌ها یادآور و نماد بزرگانی از اهالی فرهنگ و هنر ارمنستان است که روزگاری در این خانه‌ها می‌زیسته‌اند. مثلا می‌گفت در این خانه فلان‌نقاش مهم ما چند ماهی مستاجر بوده است یا در آن عمارت شاعر شهیرمان فلانی، فلان منظومه‌اش را خلق کرد و مثال‌هایی از همین دست که تمامی این خانه‌ها ثبت ملی شده و به‌عنوان موزه- خانه مورد استفاده است و کسی حق تخریب، ساخت‌وساز یا دست‌بردن در ترکیب آن را ندارد. خاطرم هست همان زمان در سفرنامه‌ای که در همین روزنامه «شرق» نوشتم این اقدام برجسته فرهنگی که مشابه‌اش را در کشورمان سراغ نداشتم تعریفی حسرت‌آلود کردم و با خودم گفتم حتما بهاراندیشی که به آفتاب نظر دارد این سطور را خواهد خواند و روزی که این زمستان درگذرد بافه نوری از آن را بر قامت خمیده فرهنگ‌مان خواهد تابانید و همین باریکه نور هم سهم ما باشد از روزهای خوب.
روزگار همیشه بر یک‌پهلو نچرخیده و این‌بار هم همان قاعده همیشگی را رعایت کرد و با موجی که مردم درانداختند آن روزها به‌سر آمد و با روی کارآمدن دولت جدید این خوشبینی میان اهالی فرهنگ قوت گرفت که اگر ساخت‌وساز تازه‌ای ایجاد نشود، تخریب از این گسترده‌تر نخواهد شد. اما گویا «در» هنوز بر همان پاشنه می‌چرخد. به‌جد معتقدم اگر ما که چند ماه پیش تبلیغ روزهای بهتر را می‌کردیم، امروز چشم‌مان را بر ناکامی‌ها و نامرادی‌ها ببندیم، مسلما دیگر نمی‌توانیم پرچم مستقل‌بودن و منتقدبودن و روزنامه‌نگاربودن را به‌دوش بکشیم. به‌هر‌رو مسایل مهمی در عرصه فرهنگ وجود دارد که با آمدن دولت جدید همچنان معطل مانده و اگر وزیر و معاونان مربوطه رییس‌جمهور به آن بی‌توجه باشند، موجب ناکامی امیدها و تدبیرهاست که ناکامی امید، بی‌تدبیری و موجب استیلای دوباره زمستان است.
باری مقدمه بلندتر از متن شد و اما بهانه روایت این یادداشت: جدای از تمام خبرهای ریز و درشتی که این روزهای سرد پاییزی مانند سیلی به گوشمان خورد و سفیرش هنوز تمامی ندارد در خبرها آمده بود که «خانه استاد بنان هم به فهرست بلند تخریبی‌های خانه‌های تاریخی تهران پیوست.» خبرگزاری میراث فرهنگی که منتشر‌کننده خبر بود ادامه داده بود که «این خانه تاریخی که در نیاوران، بلندی‌های جمال‌آباد، نبش کوچه مینا، پلاک 12 قرار داشت، حالا از هر خاطره‌ای تهی ‌شده و تهران یکی دیگر از بناهای مشاهیر خود را از دست داده است.» به‌هر‌رو فکر می‌کنم خبر به اندازه کافی موجز و روشن و تکان‌دهنده هست، هرچند شاید برای ما که سیلی‌خور زمانه‌ایم این دست اتفاقات دیگر چندان هم تکان‌دهنده نباشد و به قولی تازه تنمان گرم‌شده و درد این دست اتفاقات به جان و صدالبته به چشم‌مان نمی‌آید، اما بی‌حسی ما موجب نمی‌شود فراموش کنیم که در دولت تدبیر و امید خانه‌ای تخریب شده که خانه امروز و دیروز بنان نیست، او از سال 54 در این خانه دوطبقه زندگی می‌کرده و هر روز از ایوان خانه‌ای که‌رو به بلندی‌های دماوند بوده با نفس گرمش می‌خوانده و صدایش نوید‌دهنده بهاری بوده که گرم و پویا از راه درخواهد رسید... فراموش نمی‌کنیم زیرا خشت‌های تلنبارشده این خانه که امروز ویرانه‌ای‌رو به دماوند است و فردا لابد برجی بالا‌بلند! برایمان می‌خواند:
حریفا !
گوش سرما برده است این ...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.