|

مضرات تحریم از نگاه امریکایی‌-3

محمد آزاد: در دو قسمت قبل اشاره شد که حلقه تحریم‌های ایالات‌متحده طی 30‌ سال هرچه تنگ‌تر شده‌اند و هربار به یک بهانه. همچنین خلاصه‌ای از روند تشدید تحریم‌ها، با تقسیم آن به چهار دوره ارایه شد. در این قسمت به نظر نویسندگان گزارش، درباره کارآمدی تحریم‌ها خواهیم پرداخت.

۲) کارآمدی تحریم‌ها

نویسندگان در ابتدا تذکر می‌دهند که تاثیر تحریم‌ها، تنها وابسته به خود تحریم‌ها نیست، «بلکه به شیوه‌ها و استراتژی‌های مذاکره که با تحریم‌ها همبسته است نیز بستگی دارد.» معنای این گزاره چیست؟ چنانکه آمد، تحریم‌های آمریکا علیه ایران، طی سه دهه وضع شده‌اند و هر بار با هدفی متفاوت. گزارش می‌افزاید نهادها، چارچوب‌های حقوقی و بنگاه‌های دولتی که دست‌اندرکار وضع تحریم‌ها بوده‌اند نیز متنوع‌ هستند. همچنین معیارها، دستورالعمل‌ها و ابزار تحمیل تحریم‌ها نیز چندگانه بوده است. به همه اینها بیفزایید مشارکت‌کنندگان با آمریکا را در تحریم‌ها علیه ایران که هر کدام از آنها نیز با هدفی متفاوت با ایالات‌متحده همراهی می‌کنند. نویسندگان می‌گویند تعدد رویه‌های قانونی و اجرایی در داخل آمریکا، تعدد اهداف تحریم‌ها، همچنین تاریخ درازمدت وضع تحریم‌ها و تعدد مشارکت‌کنندگان در آن موجب یک معضل عمده شده است.

نتیجتا، گزارش به سیاست‌گذاران آمریکایی توصیه می‌کند ابتدا و پیش از هر چیز مشخص کنند از تحریم‌ها چه می‌خواهند. به این منظور، آنان باید مبرم‌ترین اهداف خود را تعریف کنند و سپس بر اساس آن اهداف با ایران به مذاکره بپردازند. اکنون معنای گزاره فوق مشخص شد. بیان ساده‌تر این مطلب چنین است: «تحریم، سیاست‌گذاری نیست». تحریم به تنهایی، آن هم با شرایطی که ذکر شد تنها به سردرگمی و ناکارآمدی می‌انجامد. بلکه باید سیاست‌های مذاکره‌ای را نیز لحاظ کرد و برای تعیین سیاست‌های مذاکره باید مهم‌ترین اهداف استراتژیک خود را بازشناسی کرد. اگر اولویت با پیش‌گیری از ایران هسته‌ای است، آن‌گاه باید سوی تحریم‌ها و مهم‌تر از آن (از آنجا که گفتیم تحریم سیاست‌گذاری نیست)، استراتژی‌های گفت‌وگو را نیز بازبینی کرد.

حال نویسندگان به سراغ یکی از پیش‌فرض‌هایی می‌روند که در نظرشان میان همه کسانی که به تاثیرگذاری تحریم باور دارند و در آن مشارکت می‌کنند مشترک است: تاثیرگذاری بر تصمیم‌ها.

۲. ۱) تاثیرگذاری بر تصمیم‌ها: گزارش می‌نویسد هدف تحریم‌کنندگان هرچه باشد، همه یک پیش‌فرض پنهان دارند: تحریم‌ها بدنه اقتصاد ایران، از جمله نهادهای دولتی، (و برخلاف گفته‌های مکرر مقام‌های غربی) تجارت خصوصی و مردم را نشانه گرفته است. نویسندگان به تحریم‌کنندگان یک توصیه دارند: «دولت‌های تحریم‌کننده» باید این نکته را مدنظر داشته باشند که تحریم‌ها به تنهایی موجب نمی‌شود ایران «دربست» تسلیم «تمامی» خواسته‌های آمریکا و متحدانش شود، خصوصا در سطح رهبری.

یک دلیل آن تجربه تاریخی ایران در برخورد با بحران و فشار خارجی است. در جنگ هشت ساله با عراق و با وجود فشار بی‌امان یک جبهه متحد بر ایران، رهبری تا آخرین لحظه تسلیم خواست معارضان نشد.

اما دلیل مهم‌تر آن محاسبات سود و زیان انجام یک‌کار است. آمریکا و متحدانش باید در نظر داشته باشند که ایران نیز در تعیین راهبردهای خود به سرجمع مضرات و منافع آن می‌اندیشد. در نتیجه واضح است نه ایران، که هیچ کشور عاقل دیگری نیز با فشار تحریم، هر قدر هم سخت‌گیرانه، دربست تسلیم تمام خواسته‌های معارضان خود نخواهد شد، آن‌هم در شرایطی که هیچ امتیاز و منفعتی بر آن مترتب نباشد.

در نتیجه گزارشگران به آمریکا و متحدان پیشنهاد می‌کنند که در کنار تحریم، راهکارهای مناسب در مذاکره اتخاذ کنند. یعنی مشخصا دست از این باور توهمی بردارند که تحریم‌ها می‌تواند در به زانو در آوردن کامل طرف مقابل و رسیدن به تمامی اهداف آمریکا و متحدان پیروز شود. بلکه از تحریم‌ها برای رسیدن به اهداف کوچک‌تر اما مهم سود جویند.

برای نمونه اگر مذاکره‌کنندگان ایرانی نشانه‌هایی از همکاری نشان دادند، انتظار دارند در عوض با برنامه‌ای که تحریم‌ها را آسان‌تر می‌کند روبه‌رو شوند. اگر چنین نشود و تحریم‌ها مرتبا افزایش یابد یا کمتر نشود، آمریکا و متحدان باید هرچه کمتر و کمتر انتظار تغییر راهکار از سوی ایران را داشته باشند و با توضیحات فوق این امر کاملا طبیعی است.

خلاصه آنکه، تحریم‌ها در «نقطه‌ای» که نشانه‌های همکاری از طرف مقابل آشکار شد، باید برنامه‌ای آماده و مدون برای امتیازدهی به ایران داشته باشد تا مذاکرات به‌سمت دلخواه دو طرف پیش رود. در غیر این صورت، افزایش یا انعطاف‌ناپذیری نظام تحریم، به قطع‌یقین در همان «نقطه» موجب شدیدتر شدن تقابل و شعله‌ور شدن درگیری‌های تازه خواهد شد. تشخیص این «نقطه» به ابتکار مذاکره‌کنندگان دوطرف بستگی دارد. در قسمت بعدی راهکارهای پیشنهادی نویسندگان برای کم‌کردن و لغو تحریم‌ها را گزارش خواهیم کرد.

محمد آزاد: در دو قسمت قبل اشاره شد که حلقه تحریم‌های ایالات‌متحده طی 30‌ سال هرچه تنگ‌تر شده‌اند و هربار به یک بهانه. همچنین خلاصه‌ای از روند تشدید تحریم‌ها، با تقسیم آن به چهار دوره ارایه شد. در این قسمت به نظر نویسندگان گزارش، درباره کارآمدی تحریم‌ها خواهیم پرداخت.

۲) کارآمدی تحریم‌ها

نویسندگان در ابتدا تذکر می‌دهند که تاثیر تحریم‌ها، تنها وابسته به خود تحریم‌ها نیست، «بلکه به شیوه‌ها و استراتژی‌های مذاکره که با تحریم‌ها همبسته است نیز بستگی دارد.» معنای این گزاره چیست؟ چنانکه آمد، تحریم‌های آمریکا علیه ایران، طی سه دهه وضع شده‌اند و هر بار با هدفی متفاوت. گزارش می‌افزاید نهادها، چارچوب‌های حقوقی و بنگاه‌های دولتی که دست‌اندرکار وضع تحریم‌ها بوده‌اند نیز متنوع‌ هستند. همچنین معیارها، دستورالعمل‌ها و ابزار تحمیل تحریم‌ها نیز چندگانه بوده است. به همه اینها بیفزایید مشارکت‌کنندگان با آمریکا را در تحریم‌ها علیه ایران که هر کدام از آنها نیز با هدفی متفاوت با ایالات‌متحده همراهی می‌کنند. نویسندگان می‌گویند تعدد رویه‌های قانونی و اجرایی در داخل آمریکا، تعدد اهداف تحریم‌ها، همچنین تاریخ درازمدت وضع تحریم‌ها و تعدد مشارکت‌کنندگان در آن موجب یک معضل عمده شده است.

نتیجتا، گزارش به سیاست‌گذاران آمریکایی توصیه می‌کند ابتدا و پیش از هر چیز مشخص کنند از تحریم‌ها چه می‌خواهند. به این منظور، آنان باید مبرم‌ترین اهداف خود را تعریف کنند و سپس بر اساس آن اهداف با ایران به مذاکره بپردازند. اکنون معنای گزاره فوق مشخص شد. بیان ساده‌تر این مطلب چنین است: «تحریم، سیاست‌گذاری نیست». تحریم به تنهایی، آن هم با شرایطی که ذکر شد تنها به سردرگمی و ناکارآمدی می‌انجامد. بلکه باید سیاست‌های مذاکره‌ای را نیز لحاظ کرد و برای تعیین سیاست‌های مذاکره باید مهم‌ترین اهداف استراتژیک خود را بازشناسی کرد. اگر اولویت با پیش‌گیری از ایران هسته‌ای است، آن‌گاه باید سوی تحریم‌ها و مهم‌تر از آن (از آنجا که گفتیم تحریم سیاست‌گذاری نیست)، استراتژی‌های گفت‌وگو را نیز بازبینی کرد.

حال نویسندگان به سراغ یکی از پیش‌فرض‌هایی می‌روند که در نظرشان میان همه کسانی که به تاثیرگذاری تحریم باور دارند و در آن مشارکت می‌کنند مشترک است: تاثیرگذاری بر تصمیم‌ها.

۲. ۱) تاثیرگذاری بر تصمیم‌ها: گزارش می‌نویسد هدف تحریم‌کنندگان هرچه باشد، همه یک پیش‌فرض پنهان دارند: تحریم‌ها بدنه اقتصاد ایران، از جمله نهادهای دولتی، (و برخلاف گفته‌های مکرر مقام‌های غربی) تجارت خصوصی و مردم را نشانه گرفته است. نویسندگان به تحریم‌کنندگان یک توصیه دارند: «دولت‌های تحریم‌کننده» باید این نکته را مدنظر داشته باشند که تحریم‌ها به تنهایی موجب نمی‌شود ایران «دربست» تسلیم «تمامی» خواسته‌های آمریکا و متحدانش شود، خصوصا در سطح رهبری.

یک دلیل آن تجربه تاریخی ایران در برخورد با بحران و فشار خارجی است. در جنگ هشت ساله با عراق و با وجود فشار بی‌امان یک جبهه متحد بر ایران، رهبری تا آخرین لحظه تسلیم خواست معارضان نشد.

اما دلیل مهم‌تر آن محاسبات سود و زیان انجام یک‌کار است. آمریکا و متحدانش باید در نظر داشته باشند که ایران نیز در تعیین راهبردهای خود به سرجمع مضرات و منافع آن می‌اندیشد. در نتیجه واضح است نه ایران، که هیچ کشور عاقل دیگری نیز با فشار تحریم، هر قدر هم سخت‌گیرانه، دربست تسلیم تمام خواسته‌های معارضان خود نخواهد شد، آن‌هم در شرایطی که هیچ امتیاز و منفعتی بر آن مترتب نباشد.

در نتیجه گزارشگران به آمریکا و متحدان پیشنهاد می‌کنند که در کنار تحریم، راهکارهای مناسب در مذاکره اتخاذ کنند. یعنی مشخصا دست از این باور توهمی بردارند که تحریم‌ها می‌تواند در به زانو در آوردن کامل طرف مقابل و رسیدن به تمامی اهداف آمریکا و متحدان پیروز شود. بلکه از تحریم‌ها برای رسیدن به اهداف کوچک‌تر اما مهم سود جویند.

برای نمونه اگر مذاکره‌کنندگان ایرانی نشانه‌هایی از همکاری نشان دادند، انتظار دارند در عوض با برنامه‌ای که تحریم‌ها را آسان‌تر می‌کند روبه‌رو شوند. اگر چنین نشود و تحریم‌ها مرتبا افزایش یابد یا کمتر نشود، آمریکا و متحدان باید هرچه کمتر و کمتر انتظار تغییر راهکار از سوی ایران را داشته باشند و با توضیحات فوق این امر کاملا طبیعی است.

خلاصه آنکه، تحریم‌ها در «نقطه‌ای» که نشانه‌های همکاری از طرف مقابل آشکار شد، باید برنامه‌ای آماده و مدون برای امتیازدهی به ایران داشته باشد تا مذاکرات به‌سمت دلخواه دو طرف پیش رود. در غیر این صورت، افزایش یا انعطاف‌ناپذیری نظام تحریم، به قطع‌یقین در همان «نقطه» موجب شدیدتر شدن تقابل و شعله‌ور شدن درگیری‌های تازه خواهد شد. تشخیص این «نقطه» به ابتکار مذاکره‌کنندگان دوطرف بستگی دارد. در قسمت بعدی راهکارهای پیشنهادی نویسندگان برای کم‌کردن و لغو تحریم‌ها را گزارش خواهیم کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.