افیون اخبار
مهدی شریفالحسینی*
چند سال پیش یکی از رفقا برای طی دوره تخصصی چندماهه، راهی هلند شد. وقتی برگشت، از مظاهر تمدن پیشرفته میگفت و نظم و نظام مثالزدنی امور. نکته عجیب اما، دلزدگی زودرسش بود از آنهمه آرامش و بیهیاهویی؛ کسالتی که تمام مدت رهایش نکرده بود. تا اینکه موقع بازگشت در فرودگاه آمستردام وقتی در هواپیمای ایرانی نگاهش به روزنامههای وطنی و این تیترها خورده بود که: افشاگری احمدینژاد، اتمام حجت قلعهنویی، رسوایی فلانی، فحاشی این به آن، شکایت آن از این و... درجا کیفور شده بود و از ته دل دَم برآورده بود که «آخیش ایرانِ خودمون!». «استیو تولتز» در فصل نهایی رمان تقدیرشده «جزء از کل» میگوید: «...یکی از بیماریهایی که... اپیدمی شده اعتیاد به اخباره... روزنامه، اینترنت، شبکههای خبر بیستوچهارساعته ... توی چند دهه گذشته اخبار بهعنوان سرگرمی ارائه شده... هر کس که اخبار رو بگیره و ببینه که هیچ اتفاقی نیفتاده سرخورده میشه. آدمها روزی دو سه بار اخبار رو چک میکنن. اونها حادثه میخوان... بخش پنهان وجود معتادهای اخبار، آرزوی فجایع بزرگتر داره...».مرور اخبار پربازدید یکی، دو ماه اخیر کافی است تا به گستردگی فزاینده این افیون و افسونگر عصر جدید و وخامت حالمان پی ببریم. هرازگاه خبری -که بااهمیت یا بیاهمیت بودنش الزاما اهمیتی ندارد!- چونان گوی برفی بر دامنه افکار عمومی رها میشود، آنگاه میتازد و فربه میشود و خود، باقی ماجرا را پیش میبرد و دستکم تا چندی عطش تشنگان خبر، حادثه و جنجال را فرو مینشاند.«شهرزاد قلیخانی و ابَرمردش، ساسی مانکن و جنتلمنش، نجفی و استادش، مهدی هاشمی و گلابش، رامبد جوان و نگارش، لاله اسکندری و لباسش، تولهخرس و سنگسارش، اسنپ و ابن سیرین و...» هیچکدام مسئله صدم و هزارم مملکت نبودند اما برای چندین و چند هفته بر صدر جستوجوها و بازدیدهای مجازستان چمبره زدند. خبرهای مهمتر نیز به جای اینکه زمینهساز تغییر و تحرکی شوند، کارکردی بیش از مشغولکردن اذهان نداشته و ندارند.«تئودور آدورنو» فیلسوف آلمانی و از اعضای مکتب فرانکفورت معتقد بود امروز افکار مردمان به شکلی سیستماتیک و به وسیله رسانه یا هنر مدرن دستکاری میشود تا توان نقادی، منکوب شود؛ تا خلایق بهجای محدودیت، سرگرم شوند. شاید پربیراه نباشد که امروزهروز «اخبار» را افیون تودهها بدانیم؛ تودهها و جماعتی که هر یک به طریقی وابسته و دلبسته این تخدیرگرِ شگرف شدهاند:یک سوی طیف، عدهای نشستهاند که از هر خبر جدید ولو حکایت رنجوری و فلاکت خودشان، لطیفه و جوک بسازند.آنسوی طیف، فرهیختگانی که شاید به واسطه دغدغهمندی، شاید نگران جاماندن از قافله، شاید هم حریص لایک و آمار بازدید، دست به قلم میشوند و در باب خبری که مسئله دستچندم مملکت نیست تحلیلها مینویسند.در میانه طیف هم اکثریتی که پول بیزبان پای اینترنت افلیج میریزند و چشمشان به اتصال فیلترشکن یا پروکسی، سیاه میشود تا نگاهشان به جمال اخباری روشن شود که یا اشکشان را درآورد یا کفرشان را، اما بخش معتاد به اخبار وجودشان را ارضا کند و حال آورد و بالاخره ای بسا بیرون از طیف، رندانی که از غفلت سایرین، کیسهها میدوزند و میخ پایههای مسند، محکمتر میکوبند.
* متخصص علوم اعصاب و هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
چند سال پیش یکی از رفقا برای طی دوره تخصصی چندماهه، راهی هلند شد. وقتی برگشت، از مظاهر تمدن پیشرفته میگفت و نظم و نظام مثالزدنی امور. نکته عجیب اما، دلزدگی زودرسش بود از آنهمه آرامش و بیهیاهویی؛ کسالتی که تمام مدت رهایش نکرده بود. تا اینکه موقع بازگشت در فرودگاه آمستردام وقتی در هواپیمای ایرانی نگاهش به روزنامههای وطنی و این تیترها خورده بود که: افشاگری احمدینژاد، اتمام حجت قلعهنویی، رسوایی فلانی، فحاشی این به آن، شکایت آن از این و... درجا کیفور شده بود و از ته دل دَم برآورده بود که «آخیش ایرانِ خودمون!». «استیو تولتز» در فصل نهایی رمان تقدیرشده «جزء از کل» میگوید: «...یکی از بیماریهایی که... اپیدمی شده اعتیاد به اخباره... روزنامه، اینترنت، شبکههای خبر بیستوچهارساعته ... توی چند دهه گذشته اخبار بهعنوان سرگرمی ارائه شده... هر کس که اخبار رو بگیره و ببینه که هیچ اتفاقی نیفتاده سرخورده میشه. آدمها روزی دو سه بار اخبار رو چک میکنن. اونها حادثه میخوان... بخش پنهان وجود معتادهای اخبار، آرزوی فجایع بزرگتر داره...».مرور اخبار پربازدید یکی، دو ماه اخیر کافی است تا به گستردگی فزاینده این افیون و افسونگر عصر جدید و وخامت حالمان پی ببریم. هرازگاه خبری -که بااهمیت یا بیاهمیت بودنش الزاما اهمیتی ندارد!- چونان گوی برفی بر دامنه افکار عمومی رها میشود، آنگاه میتازد و فربه میشود و خود، باقی ماجرا را پیش میبرد و دستکم تا چندی عطش تشنگان خبر، حادثه و جنجال را فرو مینشاند.«شهرزاد قلیخانی و ابَرمردش، ساسی مانکن و جنتلمنش، نجفی و استادش، مهدی هاشمی و گلابش، رامبد جوان و نگارش، لاله اسکندری و لباسش، تولهخرس و سنگسارش، اسنپ و ابن سیرین و...» هیچکدام مسئله صدم و هزارم مملکت نبودند اما برای چندین و چند هفته بر صدر جستوجوها و بازدیدهای مجازستان چمبره زدند. خبرهای مهمتر نیز به جای اینکه زمینهساز تغییر و تحرکی شوند، کارکردی بیش از مشغولکردن اذهان نداشته و ندارند.«تئودور آدورنو» فیلسوف آلمانی و از اعضای مکتب فرانکفورت معتقد بود امروز افکار مردمان به شکلی سیستماتیک و به وسیله رسانه یا هنر مدرن دستکاری میشود تا توان نقادی، منکوب شود؛ تا خلایق بهجای محدودیت، سرگرم شوند. شاید پربیراه نباشد که امروزهروز «اخبار» را افیون تودهها بدانیم؛ تودهها و جماعتی که هر یک به طریقی وابسته و دلبسته این تخدیرگرِ شگرف شدهاند:یک سوی طیف، عدهای نشستهاند که از هر خبر جدید ولو حکایت رنجوری و فلاکت خودشان، لطیفه و جوک بسازند.آنسوی طیف، فرهیختگانی که شاید به واسطه دغدغهمندی، شاید نگران جاماندن از قافله، شاید هم حریص لایک و آمار بازدید، دست به قلم میشوند و در باب خبری که مسئله دستچندم مملکت نیست تحلیلها مینویسند.در میانه طیف هم اکثریتی که پول بیزبان پای اینترنت افلیج میریزند و چشمشان به اتصال فیلترشکن یا پروکسی، سیاه میشود تا نگاهشان به جمال اخباری روشن شود که یا اشکشان را درآورد یا کفرشان را، اما بخش معتاد به اخبار وجودشان را ارضا کند و حال آورد و بالاخره ای بسا بیرون از طیف، رندانی که از غفلت سایرین، کیسهها میدوزند و میخ پایههای مسند، محکمتر میکوبند.
* متخصص علوم اعصاب و هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.