فراتر از ابرها
شرق: نوري بيلگه جيلان از فيلمسازان شناختهشده امروز تركيه است كه نخستين فيلمش را در سال 1995 با عنوان «پيله» ساخت و اين فيلم در جشنواره كن همان سال نيز به نمايش درآمد. جيلان در سال 1959 در استانبول متولد شد و پس از تحصيل در رشته مهندسي برق به دانشگاه هنر رفت و سينما خواند. او پيش از آنكه به واسطه فيلمهايش به شهرت برسد، به عكاسي ميپرداخت و رد اين موضوع را ميتوان در فيلمهاي مختلفش ديد. سه سال پس از ساختن فيلم «پيله»، جيلان فيلم دومش را كه فيلمي سياه و سفيد بود ساخت. «قصبه» نام اين فيلم است و پس از آن او هفت فيلم ديگر ساخته كه اكثر آنها نيز با اقبال روبهرو شدهاند.
بهتازگي فيلمنامه «قصبه» با ترجمه پئريكا گلياري و پدرام رمضاني در نشر مركز منتشر شده و مترجمان در يادداشت ابتدايي كتاب با عنوان «قصبه و روزگار ما» درباره فيلمهاي جيلان نوشتهاند: «فيلمهاي اين فيلمساز كه به كندي در نماهاي طولاني، تقابل سنت و مدرنيسم در قالب تضاد فضاهاي زندگي شهري و روستايي و همچنين پرداخت به وجوه فردمحورانه انسانِِ گيرافتاده در روزمرگيهاي زندگي مدرن شهري است، بهشدت تحت تأثير فيلمسازان موردعلاقهاش تاركوفسكي، آنتونيوني و برگمان است. او در همه فيلمهايش ترس، جداافتادگي و عقيمماندن در روابط شخصي و اجتماعي انسانها را به نمايش ميگذارد. شخصيتهاي او گويي در بحراني اگزيستانسياليستي در مواجهه با جهان بيرون مدام در حال دست و پنجه نرمكردن با شكستهايشان هستند و بدون آنكه آگاهياي از خود و شرايطشان داشته باشند، در عين تلاش براي زيست بهتر همواره گيج و مبهوت و سرخورده به دور خود ميچرخند».
جيلان در فيلمهايش و از جمله در همين «قصبه»، تعارض ميان «امر كهنه و امر نو» را به تصوير درآورده است و در فيلمهاي او تناقض آدمها با خود و با يكديگر به نمايش درآمده است. در «قصبه» اين موضوع به خصوص در تفاوت نسلها ديده ميشود. مترجمان كتاب چالشهاي مطرحشده در فيلمهاي جيلان را يكي از دلايل ترجمه اين متن دانستهاند چراكه اين چالشها در جامعه امروزي ما هم وجود دارد: «اين دست چالشها در وضعيت امروز ما ايرانيها كه در كوچك و بزرگمان طنينانداز است و ريشه در گذشته ما و پدران ما دارد، مترجمان را بر آن داشت تا اين متن را برگردان كنند». البته فيلمنامه «قصبه» به خودي خود متني خواندني و جذاب است و به قول مترجمان ميتوان آن را همچون رماني كوتاه كه در قالب فيلمنامه نوشته شده هم درنظر گرفت.
در پايان كتاب، يك مقاله و مصاحبه هم به چاپ رسيده است تا خواننده درك و شناخت بهتري نسبت به جيلان و فيلمهايش به دست بياورد. «آلبوم زندگي هر روزه» عنوان مقالهاي است از سارينا ماسوكور كه به عكاسي در فيلمهاي جيلان پرداخته و با ترجمه صالح نجفي منتشر شده است. همچنين گفتوگوي جف اندرو با جيلان با عنوان «فراتر از ابرها» نيز كه توسط شهريار وقفيپور ترجمه شده به عنوان بخش پاياني كتاب چاپ شده است. جيلان در اين گفتوگو درباره ايدههاي فيلمهايش و همچنين شيوه ساختهشدن آنها صحبت كرده است. در بخشي از مقاله «آلبوم زندگي هرروزه» درباره حضور و نقش عكاسي در فيلمهاي جيلان آمده: «در فيلمهاي نوري بيلگهجيلان، عكاسي در زندگي هر روزه شخصيتها حضور مستمر دارد. خانههاي ايشان مزين به تكچهرههاي اعضاي خانواده و عكسهاي مربوط به تعطیلات و سفرهاي تفريحي است. بعضي از شخصيتها خود عكاساند و عكسگرفتن همانند ظرفشستن، تماشاي تلويزيون و نوشيدن چاي جزئي از زندگي روزمرهشان به شمار ميآيد. تا بخواهي در فيلمهاي او چاي نوشيدن و لمدادن و ولگشتن هست و تا بخواهي عكاسي؛ اما برخلاف فيلمهايي كه عكاسان و عكسها را در بافت روايتهاي خود
به تصوير ميكشند، روايت فيلمهاي جيلان قائم و متكي به آنها نيست. جيلان، پيش از آنكه به فيلمسازي روي آورد، عكاس بود (از سن پانزده سالگي)، و اين قضيه از سر و روي فيلمهايش پيداست. شعور او در قاببندي و تركيب عناصر تصوير در اوج توازن است و آهنگ و شتاب تدوین در فيلمهايش سنجيده و دقيق است. نماهاي او همچون نمايش خود به خود اسلايدها در پي هم ميآيند. بخش بزرگي از فيلمهاي او مصروف نظاره آدمها، فضاها و چيزها ميشود، و سرشار از تصويرهايي است كه بهراحتي ميتوانستند عكسهايي تمامعيار باشند». فيلمهاي نوري بيلگه جيلان بخش مهمي از سينماي تركيه است كه در سطحي جهاني مورد توجه قرار گرفته است. فيلمهايي كه به نوعي در ارتباط با هم قرار دارند چراكه به قول خود جيلان او علاقه زيادي به ساخت فيلمهاي خودزندگينامهاي دارد و از اينرو اين فيلم ها با هم مرتبط هستند.
شرق: نوري بيلگه جيلان از فيلمسازان شناختهشده امروز تركيه است كه نخستين فيلمش را در سال 1995 با عنوان «پيله» ساخت و اين فيلم در جشنواره كن همان سال نيز به نمايش درآمد. جيلان در سال 1959 در استانبول متولد شد و پس از تحصيل در رشته مهندسي برق به دانشگاه هنر رفت و سينما خواند. او پيش از آنكه به واسطه فيلمهايش به شهرت برسد، به عكاسي ميپرداخت و رد اين موضوع را ميتوان در فيلمهاي مختلفش ديد. سه سال پس از ساختن فيلم «پيله»، جيلان فيلم دومش را كه فيلمي سياه و سفيد بود ساخت. «قصبه» نام اين فيلم است و پس از آن او هفت فيلم ديگر ساخته كه اكثر آنها نيز با اقبال روبهرو شدهاند.
بهتازگي فيلمنامه «قصبه» با ترجمه پئريكا گلياري و پدرام رمضاني در نشر مركز منتشر شده و مترجمان در يادداشت ابتدايي كتاب با عنوان «قصبه و روزگار ما» درباره فيلمهاي جيلان نوشتهاند: «فيلمهاي اين فيلمساز كه به كندي در نماهاي طولاني، تقابل سنت و مدرنيسم در قالب تضاد فضاهاي زندگي شهري و روستايي و همچنين پرداخت به وجوه فردمحورانه انسانِِ گيرافتاده در روزمرگيهاي زندگي مدرن شهري است، بهشدت تحت تأثير فيلمسازان موردعلاقهاش تاركوفسكي، آنتونيوني و برگمان است. او در همه فيلمهايش ترس، جداافتادگي و عقيمماندن در روابط شخصي و اجتماعي انسانها را به نمايش ميگذارد. شخصيتهاي او گويي در بحراني اگزيستانسياليستي در مواجهه با جهان بيرون مدام در حال دست و پنجه نرمكردن با شكستهايشان هستند و بدون آنكه آگاهياي از خود و شرايطشان داشته باشند، در عين تلاش براي زيست بهتر همواره گيج و مبهوت و سرخورده به دور خود ميچرخند».
جيلان در فيلمهايش و از جمله در همين «قصبه»، تعارض ميان «امر كهنه و امر نو» را به تصوير درآورده است و در فيلمهاي او تناقض آدمها با خود و با يكديگر به نمايش درآمده است. در «قصبه» اين موضوع به خصوص در تفاوت نسلها ديده ميشود. مترجمان كتاب چالشهاي مطرحشده در فيلمهاي جيلان را يكي از دلايل ترجمه اين متن دانستهاند چراكه اين چالشها در جامعه امروزي ما هم وجود دارد: «اين دست چالشها در وضعيت امروز ما ايرانيها كه در كوچك و بزرگمان طنينانداز است و ريشه در گذشته ما و پدران ما دارد، مترجمان را بر آن داشت تا اين متن را برگردان كنند». البته فيلمنامه «قصبه» به خودي خود متني خواندني و جذاب است و به قول مترجمان ميتوان آن را همچون رماني كوتاه كه در قالب فيلمنامه نوشته شده هم درنظر گرفت.
در پايان كتاب، يك مقاله و مصاحبه هم به چاپ رسيده است تا خواننده درك و شناخت بهتري نسبت به جيلان و فيلمهايش به دست بياورد. «آلبوم زندگي هر روزه» عنوان مقالهاي است از سارينا ماسوكور كه به عكاسي در فيلمهاي جيلان پرداخته و با ترجمه صالح نجفي منتشر شده است. همچنين گفتوگوي جف اندرو با جيلان با عنوان «فراتر از ابرها» نيز كه توسط شهريار وقفيپور ترجمه شده به عنوان بخش پاياني كتاب چاپ شده است. جيلان در اين گفتوگو درباره ايدههاي فيلمهايش و همچنين شيوه ساختهشدن آنها صحبت كرده است. در بخشي از مقاله «آلبوم زندگي هرروزه» درباره حضور و نقش عكاسي در فيلمهاي جيلان آمده: «در فيلمهاي نوري بيلگهجيلان، عكاسي در زندگي هر روزه شخصيتها حضور مستمر دارد. خانههاي ايشان مزين به تكچهرههاي اعضاي خانواده و عكسهاي مربوط به تعطیلات و سفرهاي تفريحي است. بعضي از شخصيتها خود عكاساند و عكسگرفتن همانند ظرفشستن، تماشاي تلويزيون و نوشيدن چاي جزئي از زندگي روزمرهشان به شمار ميآيد. تا بخواهي در فيلمهاي او چاي نوشيدن و لمدادن و ولگشتن هست و تا بخواهي عكاسي؛ اما برخلاف فيلمهايي كه عكاسان و عكسها را در بافت روايتهاي خود
به تصوير ميكشند، روايت فيلمهاي جيلان قائم و متكي به آنها نيست. جيلان، پيش از آنكه به فيلمسازي روي آورد، عكاس بود (از سن پانزده سالگي)، و اين قضيه از سر و روي فيلمهايش پيداست. شعور او در قاببندي و تركيب عناصر تصوير در اوج توازن است و آهنگ و شتاب تدوین در فيلمهايش سنجيده و دقيق است. نماهاي او همچون نمايش خود به خود اسلايدها در پي هم ميآيند. بخش بزرگي از فيلمهاي او مصروف نظاره آدمها، فضاها و چيزها ميشود، و سرشار از تصويرهايي است كه بهراحتي ميتوانستند عكسهايي تمامعيار باشند». فيلمهاي نوري بيلگه جيلان بخش مهمي از سينماي تركيه است كه در سطحي جهاني مورد توجه قرار گرفته است. فيلمهايي كه به نوعي در ارتباط با هم قرار دارند چراكه به قول خود جيلان او علاقه زيادي به ساخت فيلمهاي خودزندگينامهاي دارد و از اينرو اين فيلم ها با هم مرتبط هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.