|

خوش‌باوری

شرق: آیا جهان واقعا جایی پر از خوشبختی است؟ این پرسشی است که کاندید، شخصیت رمان «کاندید یا خوش‌باوری» ولتر وقتی از قلعه‌ای که در آن بزرگ شده و پرورش یافته رانده می‌شود خود را با آن مواجه می‌بیند. «کاندید یا خوش‌باوری» در قرن هجدهم نوشته شده اما در زمره کلاسیک‌هایی است که همچنان تروتازه مانده‌اند و رنگ کهنگی به خود نگرفته‌اند. از این رمان ترجمه‌های مختلفی در زبان فارسی وجود دارد که از آن جمله است ترجمه‌های محمد قاضی و جهانگیر افکاری. چندی پیش ترجمه‌ای تازه از این رمان به چاپ رسید که مترجم آن محمود گودرزی بود و ناشر آن نشر افق. این ترجمه چنان‌که در توضیح پشت جلد آن آمده است از زبان اصلی، یعنی زبان فرانسوی، انجام شده است. «کاندید یا خوش‌باوری» رمانی است کوتاه و طنزآمیز. شخصیت اصلی این رمان جوانی است به نام کاندید که در قلعه یک بارون بانفوذ و ثروتمند بزرگ شده است. بارون آموزش کاندید را به معلم سرخانه‌ای به نام پانگلُس سپرده است و کاندید از پانگلُس آموخته است که دنیا جایی پر از خوشبختی است و کاندید نیز این آموزه را به گوش گرفته و به جان‌ودل پذیرفته است. همه‌چیز ظاهرا به خوبی و خوشی در جریان است تا این‌که کاندید مغضوب بارون واقع می‌شود و بارون او را از قلعه‌اش بیرون می‌کند. کاندید پا به جهانی بزرگ‌تر می‌گذارد. جهانی که در آن دیگر از آن زندگی بی‌دغدغه در قلعه بارون خبری نیست. او به سربازان بلغاری می‌پیوندد و در زندگی بیرون قلعه چیزهایی می‌بیند که خلاف آموزه خوش‌باورانه پانگلُس درباره جهان است. بعدها که دوباره با پانگلُس مواجه می‌شود می‌بیند که او هم اوضاع روبه‌راهی ندارد. از پانگلُس می‌پرسد که آیا او هنوز بر سر عقیده پیشین خود است و جهان را جایی پر از خوشبختی می‌بیند؟ پانگلُس می‌گوید که همه‌چیز می‌توانست بدتر از این‌‌که هست باشد. او بر سر عقیده خود باقی است.
«کاندید یا خوش‌باوری» رمانی است که یک فیلسوف آن را نوشته است و این موضوع چه‌بسا این گمان اشتباه را پدید آورد که بیان فلسفه در آن بر قصه‌گویی غالب است. اما به‌هیچ‌وجه چنین نیست. ولتر در این رمان فلسفه را با قصه‌ای شیرین و جذاب و مفرح درآمیخته است و ازهمین‌رو این رمان به خوبی می‌تواند مخاطبش را با خود همراه کند. این رمان مثل تمام آثار کلاسیک بزرگ فاصله مخاطبان امروزی‌اش را با دوره‌ای که در آن نوشته شده برمی‌دارد، چراکه مسئله این رمان مسئله‌ای تمام‌شده نیست. از سوی دیگر در این رمان با تصویری انتقادی از زمانه‌ای که نویسنده در آن می‌زیسته است مواجهیم. ولتر در این رمان با طنزی نقادانه به زمانه‌اش پرداخته است. آن‌چه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «کاندید مدتی در سورینام منتظر باقی ماند تا ناخدایی دیگر او و گوسفندانی را که برایش مانده بود به ایتالیا ببرد. تعدادی خدمتکار اجیر کرد و تمام ابزار لازم را برای سفری طولانی خرید؛ سرانجام آقای فاندردندور، مالک کشتی‌ای بزرگ آمد و خودش را به او معرفی کرد. کاندید از این مرد پرسید: چقدر می‌گیرید تا من، افرادم، وسایلم و این دو گوسفند را که می‌بینید یک‌راست به ونیز ببرید؟ ناخدا به ده هزار پیاستر رضایت داد. کاندید درنگ نکرد. فاندردندور عاقبت‌اندیش با خود گفت: آه!آه! این غریبه یک‌باره ده هزار پیاستر می‌دهد! لابد مال و مکنت بسیار دارد. کمی بعد برگشت و به کاندید فهماند که با کمتر از بیست هزار پیاستر نمی‌تواند حرکت کند. کاندید گفت: بسیار خب! این مبلغ را به شما خواهم داد. مرد تاجرپیشه آهسته با خود گفت: بله، این مرد بیست هزار پیاستر را به همان راحتی ده هزار پیاستر می‌دهد. باز هم برگشت و گفت که در ازای کمتر از سی هزار پیاستر نمی‌تواند او را به ونیز ببرد. کاندید جواب داد: پس سی هزار به شما خواهم داد. هلندی تاجرپیشه دوباره با خود گفت: آه!آه! سی هزار پیاستر برای این مرد چیزی نیست؛ بی‌شک گنج‌هایی شایان بارِ این دو گوسفند است؛ بهتر است بیشتر اصرار نکنیم: اول این سی هزار پیاستر را بگیریم تا بعد ببینیم چه می‌شود. کاندید دو الماس کوچک فروخت که کوچک‌ترینشان بیشتر از تمام پولی که ناخدا می‌خواست، ارزش داشت. دستمزد ناخدا را پیشاپیش داد. دو گوسفند را سوار کشتی کردند. کاندید با قایقی کوچک می‌آمد تا به کشتی که در خلیج لنگر انداخته بود ملحق شود؛ ناخدا با حوصله بادبان‌ها را برمی‌افرازد و حرکت می‌کند؛ بادی مساعد می‌وزد. کاندید سرگشته و بهت‌زده می‌بیند که کشتی از نظرش دور می‌شود. کاندید بانگ برداشت: ای وای! این از آن حقه‌هایی است که درخور دنیای قدیم است. با درد و اندوه به ساحل بازمی‌گردد؛ چون او معادلِ ثروت بیست پادشاه از دست داده بود».

شرق: آیا جهان واقعا جایی پر از خوشبختی است؟ این پرسشی است که کاندید، شخصیت رمان «کاندید یا خوش‌باوری» ولتر وقتی از قلعه‌ای که در آن بزرگ شده و پرورش یافته رانده می‌شود خود را با آن مواجه می‌بیند. «کاندید یا خوش‌باوری» در قرن هجدهم نوشته شده اما در زمره کلاسیک‌هایی است که همچنان تروتازه مانده‌اند و رنگ کهنگی به خود نگرفته‌اند. از این رمان ترجمه‌های مختلفی در زبان فارسی وجود دارد که از آن جمله است ترجمه‌های محمد قاضی و جهانگیر افکاری. چندی پیش ترجمه‌ای تازه از این رمان به چاپ رسید که مترجم آن محمود گودرزی بود و ناشر آن نشر افق. این ترجمه چنان‌که در توضیح پشت جلد آن آمده است از زبان اصلی، یعنی زبان فرانسوی، انجام شده است. «کاندید یا خوش‌باوری» رمانی است کوتاه و طنزآمیز. شخصیت اصلی این رمان جوانی است به نام کاندید که در قلعه یک بارون بانفوذ و ثروتمند بزرگ شده است. بارون آموزش کاندید را به معلم سرخانه‌ای به نام پانگلُس سپرده است و کاندید از پانگلُس آموخته است که دنیا جایی پر از خوشبختی است و کاندید نیز این آموزه را به گوش گرفته و به جان‌ودل پذیرفته است. همه‌چیز ظاهرا به خوبی و خوشی در جریان است تا این‌که کاندید مغضوب بارون واقع می‌شود و بارون او را از قلعه‌اش بیرون می‌کند. کاندید پا به جهانی بزرگ‌تر می‌گذارد. جهانی که در آن دیگر از آن زندگی بی‌دغدغه در قلعه بارون خبری نیست. او به سربازان بلغاری می‌پیوندد و در زندگی بیرون قلعه چیزهایی می‌بیند که خلاف آموزه خوش‌باورانه پانگلُس درباره جهان است. بعدها که دوباره با پانگلُس مواجه می‌شود می‌بیند که او هم اوضاع روبه‌راهی ندارد. از پانگلُس می‌پرسد که آیا او هنوز بر سر عقیده پیشین خود است و جهان را جایی پر از خوشبختی می‌بیند؟ پانگلُس می‌گوید که همه‌چیز می‌توانست بدتر از این‌‌که هست باشد. او بر سر عقیده خود باقی است.
«کاندید یا خوش‌باوری» رمانی است که یک فیلسوف آن را نوشته است و این موضوع چه‌بسا این گمان اشتباه را پدید آورد که بیان فلسفه در آن بر قصه‌گویی غالب است. اما به‌هیچ‌وجه چنین نیست. ولتر در این رمان فلسفه را با قصه‌ای شیرین و جذاب و مفرح درآمیخته است و ازهمین‌رو این رمان به خوبی می‌تواند مخاطبش را با خود همراه کند. این رمان مثل تمام آثار کلاسیک بزرگ فاصله مخاطبان امروزی‌اش را با دوره‌ای که در آن نوشته شده برمی‌دارد، چراکه مسئله این رمان مسئله‌ای تمام‌شده نیست. از سوی دیگر در این رمان با تصویری انتقادی از زمانه‌ای که نویسنده در آن می‌زیسته است مواجهیم. ولتر در این رمان با طنزی نقادانه به زمانه‌اش پرداخته است. آن‌چه می‌خوانید قسمتی است از این رمان: «کاندید مدتی در سورینام منتظر باقی ماند تا ناخدایی دیگر او و گوسفندانی را که برایش مانده بود به ایتالیا ببرد. تعدادی خدمتکار اجیر کرد و تمام ابزار لازم را برای سفری طولانی خرید؛ سرانجام آقای فاندردندور، مالک کشتی‌ای بزرگ آمد و خودش را به او معرفی کرد. کاندید از این مرد پرسید: چقدر می‌گیرید تا من، افرادم، وسایلم و این دو گوسفند را که می‌بینید یک‌راست به ونیز ببرید؟ ناخدا به ده هزار پیاستر رضایت داد. کاندید درنگ نکرد. فاندردندور عاقبت‌اندیش با خود گفت: آه!آه! این غریبه یک‌باره ده هزار پیاستر می‌دهد! لابد مال و مکنت بسیار دارد. کمی بعد برگشت و به کاندید فهماند که با کمتر از بیست هزار پیاستر نمی‌تواند حرکت کند. کاندید گفت: بسیار خب! این مبلغ را به شما خواهم داد. مرد تاجرپیشه آهسته با خود گفت: بله، این مرد بیست هزار پیاستر را به همان راحتی ده هزار پیاستر می‌دهد. باز هم برگشت و گفت که در ازای کمتر از سی هزار پیاستر نمی‌تواند او را به ونیز ببرد. کاندید جواب داد: پس سی هزار به شما خواهم داد. هلندی تاجرپیشه دوباره با خود گفت: آه!آه! سی هزار پیاستر برای این مرد چیزی نیست؛ بی‌شک گنج‌هایی شایان بارِ این دو گوسفند است؛ بهتر است بیشتر اصرار نکنیم: اول این سی هزار پیاستر را بگیریم تا بعد ببینیم چه می‌شود. کاندید دو الماس کوچک فروخت که کوچک‌ترینشان بیشتر از تمام پولی که ناخدا می‌خواست، ارزش داشت. دستمزد ناخدا را پیشاپیش داد. دو گوسفند را سوار کشتی کردند. کاندید با قایقی کوچک می‌آمد تا به کشتی که در خلیج لنگر انداخته بود ملحق شود؛ ناخدا با حوصله بادبان‌ها را برمی‌افرازد و حرکت می‌کند؛ بادی مساعد می‌وزد. کاندید سرگشته و بهت‌زده می‌بیند که کشتی از نظرش دور می‌شود. کاندید بانگ برداشت: ای وای! این از آن حقه‌هایی است که درخور دنیای قدیم است. با درد و اندوه به ساحل بازمی‌گردد؛ چون او معادلِ ثروت بیست پادشاه از دست داده بود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.