|

معلولان مشکل رفت‌وآمد خود را هنوز نتوانسته‌اند حل کنند

فروش ويلچر بهزيستي براي خرید وسيله به‌دردبخور

مینا عینی‌فر

«برای کارورزی جایی پیدا کردم که می‌شد استخدام شوم اما مشکل رفت‌وآمد داشتم و نشد بروم.» اینها را سمیه می‌گوید؛ دختر معلولی که توانسته با هر دشواری شده درس بخواند و دنبال کار بگردد. اما با گذشتن از مرحله دشوار پیداکردن جایی که بگذارند یک معلول کار کند، به مرحله دشوارتری رسیده و مجبورشده به‌خاطر مشکل رفت‌وآمد، کلا قید کارکردن را بزند. در حالی‌که در راهروی دانشگاه روی ویلچرش منتظر مسوول آموزش نشسته، می‌گوید: «از ون‌های مخصوص بهزیستی فقط دو بار در ماه با وقت قبلی می‌شود استفاده کرد. آن هم نه در هر زمانی که خودت بخواهی. هر موقعی که ون باشد تا در اختیارت قرار بگیرد. ون‌های خصوصی هم حداقل روزی 20‌هزارتومان هزینه دارد. برای گذراندن سه‌ماه کارورزی باید 400هزارتومان کرایه می‌دادم. مگر قرار بود چقدر حقوق بگیرم؟»
بسیاری از معلولان همین مشکلی را دارند که سمیه می‌گوید. آنها به‌خاطر هزینه‌های بالای رفت‌وآمد، نمی‌توانند تحصیل و کار کنند و خانه‌نشین می‌شوند. البته او می‌گوید همه‌چیز هم آنقدر بد نیست و بعضی وقت‌ها بستگی به تلاش و پیگیری خود معلولان دارد. اینطور که می‌گوید بارها شده شهرداری با درخواست او اقدام به مناسب‌سازی مکان‌هایی در اطراف خانه‌اش کرده. حتی با درخواست او برای یکی از پل‌های هوایی که محل رفت‌وآمدش بود آسانسور کار گذاشتند. اما معتقد است این اقدامات پراکنده مشکل معلولان را حل نمی‌کند: «مثلا شهرداری می‌گوید بعضی اتوبوس‌های خطوط بی‌آر‌تی را مناسب‌سازی کرده. در حالی‌که ما اول باید به یک مقصدی برسیم تا بتوانیم از اتوبوس استفاده کنیم. خیلی از ماشین‌ها ویلچری‌ها را سوار نمی‌کنند و دردسرش را نمی‌پذیرند. حتی بعضی وقت‌ها که آژانس می‌گیریم، وقتی ببینند باید ویلچر را در صندوق‌عقب بگذارند از ترس آسیبی که ممکن است به ماشین وارد شود، قبول نمی‌کنند و هزینه کنسلی می‌گیرند. شهرداری سرویس‌هایی گذاشته اما از دو روز قبل باید زنگ بزنی و آن هم در ساعت‌های خاص. همیشه نمی‌شود روی آن حساب کرد در حالی‌که باید سرویس‌ها شبانه‌روزی باشد. آمدیم و من چهار صبح حالم بد شد و باید به بیمارستان می‌رفتم. آن موقع هیچ سرویسی در کار نیست.»
مشکل رفت‌وآمد معلولان به سرویس‌ ختم نمی‌شود؛ حتی تهیه ویلچرهایی که برای معلول حکم پا را دارد و ضروری‌ترین وسیله است، با دردسر همراه است. درحالی‌که بهزیستی طبق آیین‌نامه خودش باید هر دوسال یک‌بار برای معلولان ویلچر تهیه کند، این تعهد سال‌هاست انجام نمی‌شود. اما یکی از معلولان می‌گوید ویلچرهایی که هرچندسال یک‌بار به‌سختی از بهزیستی تهیه می‌کند، گاهی به‌کار نمی‌آید و مجبور می‌شود آن را بفروشد: «اگر مطابق سایز هرکس و کیفیت مناسب ویلچر می‌دادند، مجبور نبودیم ویلچرهای بهزیستی را صد‌هزارتومان بفروشیم تا پولی رویش بگذاریم و ویلچر بهتر و سایز خودمان تهیه کنیم.»
ماشین‌های شخصی مناسب‌سازی برای معلولان در شرایطی که معابر شهری برای رفت‌وآمد آنها مناسب نیستند، می‌تواند یک گزینه امیدوارکننده باشد. اما این گزینه هم چندان بی‌دردسر نیست؛ سازمان بهزیستی برای تحویل چهارهزارو700 خودرو مناسب‌سازی‌شده معلولان، اعلام آمادگی کرده اما بیش از 60هزار معلول برای دریافت خودرو ثبت‌نام کرده‌اند و قرعه‌کشی واجد شرایط‌ها، تکلیف را مشخص می‌کند.
سمیه که در 28سالگی ازدواج نکرده و کنار خانواده‌اش زندگی می‌کند، می‌گوید: «خودرو مناسب‌سازی‌شده به معلولان متاهل تعلق می‌گیرد. خب من که مجرد هستم، اتفاقا نسبت به معلولی که ازدواج کرده و کسی هست حمایتش کند، مشکلات بیشتری دارم. چرا من نباید بتوانم ماشین داشته باشم؟ اگر بخواهیم خودمان ماشین مناسب‌سازی کنیم، باید اول اتومبیلی بگیریم و بعد حدود چهار‌میلیون‌تومان هزینه مناسب‌سازی‌اش را جداگانه متحمل شویم. خیلی از معلولان نمی‌توانند چنین هزینه‌ای بکنند.»
در این میان، سازمان‌های مردم‌نهاد حامی معلولان هم وضع مساعدی ندارند و از پیگیری بسیاری از حقوق معلولان باز مانده‌اند. هاشم حسینی‌شهیدی مدیرعامل «جامعه معلولان ایران» که در شش سال گذشته بسیاری از فعالیت‌هایش را به دلیل کمبود منابع متوقف کرده معتقد است که نقش ان‌جی‌اوها در حاشیه قرار گرفته، در حالی که بهزیستی می‌تواند با توزیع خدماتش بین تشکل‌های حامی معلولان، بسیاری از خدمات را با کیفیت بهتر ارایه کند. شهیدی به مشکل اندازه ویلچرها اشاره می‌کند و می‌گوید: «مثلا برای دادن ویلچر، من در ان‌جی‌او معلولم را می‌شناسم، می‌دانم که ویلچر لازم دارد و سایزش چیست. اگر قرار باشد بهزیستی صدهزار ویلچر توزیع کند، کار با کارایی پایین انجام می‌شود و باز به دوش معلولان می‌افتد. البته چندین سال که اصلا خبری از ویلچرهای بهزیستی نبوده و هزینه آن برعهده خود معلولان بوده است. خرید یک ویلچر مایر آلمانی بیش از یک‌میلیون‌تومان هزینه دارد و این در توان بسیاری از معلولان نیست.»
او می‌گوید ان‌جی‌اوها باید در امور شهری و مناسب‌سازی معابر هم دخالت داده شوند تا به انجام کار زیربنایی منجر شود: «نمی‌توانیم منکر این باشیم که برای مناسب‌سازی خیلی کار شده اما ان‌جی‌اوها در این کار دخالت نداشته‌اند و بخش زیادی از آن غیراصولی انجام شده. وقتی می‌گویند حداقل 10درصد از هر جمعیتی معلول است یعنی فقط در تهران حدود یک‌میلیون‌و400 معلول داریم. فرض کنیم 400نفر از آنها امکانات شخصی دارند. یک‌میلیون معلول در تهران احتیاج به امکانات عمومی دارند که اصلا کافی نیست. حتی بخشی از امکانات که ایجاد شده هم برای همه نیست. مثلا حمل‌ونقلی که توسط شرکت واحد صورت می‌گیرد، بنا به گفته خودشان مال ویلچری‌هاست. عصایی‌ها باید چه کنند؟ ما ناشکری نمی‌کنیم چون تقریبا 10سال است که معلولان دیده‌ شده‌اند و این زمان کمی بوده برای مناسب‌سازی. شاید اصلاح بعضی مکان‌ها دشوار باشد، اما ندیدن معلولان در مکان‌هایی که تازه ساخته می‌شود دیگر قابل‌قبول نیست.»
شهرداری تهران گروهی متشکل از مشاوران معلول تشکیل داده و گاهی جلسات مشورتی با آنها برگزار می‌کند. اما مدیرعامل جامعه معلولان ایران این مشاوره‌ها را کافی نمی‌داند و می‌گوید: «معلولان باید در تشکیلات شهرداری حضور داشته باشند و در پروژه‌ها اظهارنظر کنند. متاسفانه از مناسب‌سازی فقط ساختن پیاده‌رو باب شده درحالی که این یک بخش از کار است. اگر از بزرگراه یادگار امام در ابتدای آزادی تا انتهای آن حرکت کنید، می‌بینید یک ویلچری از هیچ کجای این بزرگراه نمی‌تواند به طرف دیگر برود و هیچ پل‌عابری برقی نیست. این موضوع برای سالمندان هم مشکل است. بعضی رمپ‌ها در مکان‌های عمومی آنقدر پرشیب و غیراصولی ساخته می‌شود که خطر جانی دارد و بهتر است ساخته نشود. اینها نشانگر طرز تفکر است. یعنی کسی که این کار را کرده، فقط دستور داشته و رفع تکلیف کرده. ما باید مشکلات معلول را بشناسیم و کار را با کمک خود آنها و ان‌جی‌او‌هایی که به مشکلات آنها آشنا هستند پیش ببریم.»
سمیه عضو گروه مشاوران معلول شهرداری تهران است اما می‌گوید طنز ماجرا آنجاست که حتی بعضی جلسات شهرداری با معلولان هم در مکانی برگزار می‌شود که مناسب‌سازی نشده و به سختی باید به محل جلسه برسند.
سمیه، عضو گروه مشاوران معلول شهرداری تهران است، اما می‌گوید حتی بعضی جلسات شهرداری با معلولان هم در مکانی برگزار می‌شود که مناسب‌سازی نشده و به‌سختی باید به محل جلسه برسند. مشورت با معلولان یکی از برنامه‌هایی بوده که شهرداری با مانور تبلیغاتی فراوانی دنبال کرده اما مدیرعامل جامعه معلولان ایران این مشاوره‌ها را کافی نمی‌داند و می‌گوید: «معلولان باید در تشکیلات شهرداری حضور داشته باشند و در پروژه‌ها اظهارنظر کنند. متاسفانه از مناسب‌سازی فقط ساختن پیاده‌رو باب شده در حالی که این یک بخش از کار است. اگر از بزرگراه یادگار امام در ابتدای آزادی تا انتهای آن در بزرگراه شهید مدرس حرکت کنید، می‌بینید یک ویلچری از هیچ کجای این بزرگراه نمی‌تواند به طرف دیگر خیابان برود و هیچ پل عابری برقی نیست. این موضوع برای سالمندان هم مشکل است. بعضی رمپ‌ها در مکان‌های عمومی آنقدر پرشیب و غیراصولی ساخته می‌شود که خطر جانی دارد و بهتر است ساخته نشود. اینها نشانگر طرز تفکر است. یعنی کسی که این کار را کرده فقط دستور داشته و رفع تکلیف کرده. ما باید مشکلات معلول را بشناسیم و کار را با کمک خود آنها و ان‌جی‌او‌هایی که به مشکلات آنها آشنا هستند، پیش ببریم.»
با وجود اینکه شهرداری در مقاطع مختلف خبر از مناسب‌سازی مکان‌های عمومی برای معلولان داده است، آنچه معلولان از نزدیک لمس می‌کنند، حاکی از این است که آنها هنوز قادر به استفاده از امکانات شهری و رفت‌وآمد برای انجام فعالیت‌های روزمره خود با حداقل کمک دیگران نیستند.
«برای کارورزی جایی پیدا کردم که می‌شد استخدام شوم اما مشکل رفت‌وآمد داشتم و نشد بروم.» اینها را سمیه می‌گوید؛ دختر معلولی که توانسته با هر دشواری شده درس بخواند و دنبال کار بگردد. اما با گذشتن از مرحله دشوار پیداکردن جایی که بگذارند یک معلول کار کند، به مرحله دشوارتری رسیده و مجبورشده به‌خاطر مشکل رفت‌وآمد، کلا قید کارکردن را بزند. در حالی‌که در راهروی دانشگاه روی ویلچرش منتظر مسوول آموزش نشسته، می‌گوید: «از ون‌های مخصوص بهزیستی فقط دو بار در ماه با وقت قبلی می‌شود استفاده کرد. آن هم نه در هر زمانی که خودت بخواهی. هر موقعی که ون باشد تا در اختیارت قرار بگیرد. ون‌های خصوصی هم حداقل روزی 20‌هزارتومان هزینه دارد. برای گذراندن سه‌ماه کارورزی باید 400هزارتومان کرایه می‌دادم. مگر قرار بود چقدر حقوق بگیرم؟»
بسیاری از معلولان همین مشکلی را دارند که سمیه می‌گوید. آنها به‌خاطر هزینه‌های بالای رفت‌وآمد، نمی‌توانند تحصیل و کار کنند و خانه‌نشین می‌شوند. البته او می‌گوید همه‌چیز هم آنقدر بد نیست و بعضی وقت‌ها بستگی به تلاش و پیگیری خود معلولان دارد. اینطور که می‌گوید بارها شده شهرداری با درخواست او اقدام به مناسب‌سازی مکان‌هایی در اطراف خانه‌اش کرده. حتی با درخواست او برای یکی از پل‌های هوایی که محل رفت‌وآمدش بود آسانسور کار گذاشتند. اما معتقد است این اقدامات پراکنده مشکل معلولان را حل نمی‌کند: «مثلا شهرداری می‌گوید بعضی اتوبوس‌های خطوط بی‌آر‌تی را مناسب‌سازی کرده. در حالی‌که ما اول باید به یک مقصدی برسیم تا بتوانیم از اتوبوس استفاده کنیم. خیلی از ماشین‌ها ویلچری‌ها را سوار نمی‌کنند و دردسرش را نمی‌پذیرند. حتی بعضی وقت‌ها که آژانس می‌گیریم، وقتی ببینند باید ویلچر را در صندوق‌عقب بگذارند از ترس آسیبی که ممکن است به ماشین وارد شود، قبول نمی‌کنند و هزینه کنسلی می‌گیرند. شهرداری سرویس‌هایی گذاشته اما از دو روز قبل باید زنگ بزنی و آن هم در ساعت‌های خاص. همیشه نمی‌شود روی آن حساب کرد در حالی‌که باید سرویس‌ها شبانه‌روزی باشد. آمدیم و من چهار صبح حالم بد شد و باید به بیمارستان می‌رفتم. آن موقع هیچ سرویسی در کار نیست.»
مشکل رفت‌وآمد معلولان به سرویس‌ ختم نمی‌شود؛ حتی تهیه ویلچرهایی که برای معلول حکم پا را دارد و ضروری‌ترین وسیله است، با دردسر همراه است. درحالی‌که بهزیستی طبق آیین‌نامه خودش باید هر دوسال یک‌بار برای معلولان ویلچر تهیه کند، این تعهد سال‌هاست انجام نمی‌شود. اما یکی از معلولان می‌گوید ویلچرهایی که هرچندسال یک‌بار به‌سختی از بهزیستی تهیه می‌کند، گاهی به‌کار نمی‌آید و مجبور می‌شود آن را بفروشد: «اگر مطابق سایز هرکس و کیفیت مناسب ویلچر می‌دادند، مجبور نبودیم ویلچرهای بهزیستی را صد‌هزارتومان بفروشیم تا پولی رویش بگذاریم و ویلچر بهتر و سایز خودمان تهیه کنیم.»
ماشین‌های شخصی مناسب‌سازی برای معلولان در شرایطی که معابر شهری برای رفت‌وآمد آنها مناسب نیستند، می‌تواند یک گزینه امیدوارکننده باشد. اما این گزینه هم چندان بی‌دردسر نیست؛ سازمان بهزیستی برای تحویل چهارهزارو700 خودرو مناسب‌سازی‌شده معلولان، اعلام آمادگی کرده اما بیش از 60هزار معلول برای دریافت خودرو ثبت‌نام کرده‌اند و قرعه‌کشی واجد شرایط‌ها، تکلیف را مشخص می‌کند.
سمیه که در 28سالگی ازدواج نکرده و کنار خانواده‌اش زندگی می‌کند، می‌گوید: «خودرو مناسب‌سازی‌شده به معلولان متاهل تعلق می‌گیرد. خب من که مجرد هستم، اتفاقا نسبت به معلولی که ازدواج کرده و کسی هست حمایتش کند، مشکلات بیشتری دارم. چرا من نباید بتوانم ماشین داشته باشم؟ اگر بخواهیم خودمان ماشین مناسب‌سازی کنیم، باید اول اتومبیلی بگیریم و بعد حدود چهار‌میلیون‌تومان هزینه مناسب‌سازی‌اش را جداگانه متحمل شویم. خیلی از معلولان نمی‌توانند چنین هزینه‌ای بکنند.»
در این میان، سازمان‌های مردم‌نهاد حامی معلولان هم وضع مساعدی ندارند و از پیگیری بسیاری از حقوق معلولان باز مانده‌اند. هاشم حسینی‌شهیدی مدیرعامل «جامعه معلولان ایران» که در شش سال گذشته بسیاری از فعالیت‌هایش را به دلیل کمبود منابع متوقف کرده معتقد است که نقش ان‌جی‌اوها در حاشیه قرار گرفته، در حالی که بهزیستی می‌تواند با توزیع خدماتش بین تشکل‌های حامی معلولان، بسیاری از خدمات را با کیفیت بهتر ارایه کند. شهیدی به مشکل اندازه ویلچرها اشاره می‌کند و می‌گوید: «مثلا برای دادن ویلچر، من در ان‌جی‌او معلولم را می‌شناسم، می‌دانم که ویلچر لازم دارد و سایزش چیست. اگر قرار باشد بهزیستی صدهزار ویلچر توزیع کند، کار با کارایی پایین انجام می‌شود و باز به دوش معلولان می‌افتد. البته چندین سال که اصلا خبری از ویلچرهای بهزیستی نبوده و هزینه آن برعهده خود معلولان بوده است. خرید یک ویلچر مایر آلمانی بیش از یک‌میلیون‌تومان هزینه دارد و این در توان بسیاری از معلولان نیست.»
او می‌گوید ان‌جی‌اوها باید در امور شهری و مناسب‌سازی معابر هم دخالت داده شوند تا به انجام کار زیربنایی منجر شود: «نمی‌توانیم منکر این باشیم که برای مناسب‌سازی خیلی کار شده اما ان‌جی‌اوها در این کار دخالت نداشته‌اند و بخش زیادی از آن غیراصولی انجام شده. وقتی می‌گویند حداقل 10درصد از هر جمعیتی معلول است یعنی فقط در تهران حدود یک‌میلیون‌و400 معلول داریم. فرض کنیم 400نفر از آنها امکانات شخصی دارند. یک‌میلیون معلول در تهران احتیاج به امکانات عمومی دارند که اصلا کافی نیست. حتی بخشی از امکانات که ایجاد شده هم برای همه نیست. مثلا حمل‌ونقلی که توسط شرکت واحد صورت می‌گیرد، بنا به گفته خودشان مال ویلچری‌هاست. عصایی‌ها باید چه کنند؟ ما ناشکری نمی‌کنیم چون تقریبا 10سال است که معلولان دیده‌ شده‌اند و این زمان کمی بوده برای مناسب‌سازی. شاید اصلاح بعضی مکان‌ها دشوار باشد، اما ندیدن معلولان در مکان‌هایی که تازه ساخته می‌شود دیگر قابل‌قبول نیست.»
شهرداری تهران گروهی متشکل از مشاوران معلول تشکیل داده و گاهی جلسات مشورتی با آنها برگزار می‌کند. اما مدیرعامل جامعه معلولان ایران این مشاوره‌ها را کافی نمی‌داند و می‌گوید: «معلولان باید در تشکیلات شهرداری حضور داشته باشند و در پروژه‌ها اظهارنظر کنند. متاسفانه از مناسب‌سازی فقط ساختن پیاده‌رو باب شده درحالی که این یک بخش از کار است. اگر از بزرگراه یادگار امام در ابتدای آزادی تا انتهای آن حرکت کنید، می‌بینید یک ویلچری از هیچ کجای این بزرگراه نمی‌تواند به طرف دیگر برود و هیچ پل‌عابری برقی نیست. این موضوع برای سالمندان هم مشکل است. بعضی رمپ‌ها در مکان‌های عمومی آنقدر پرشیب و غیراصولی ساخته می‌شود که خطر جانی دارد و بهتر است ساخته نشود. اینها نشانگر طرز تفکر است. یعنی کسی که این کار را کرده، فقط دستور داشته و رفع تکلیف کرده. ما باید مشکلات معلول را بشناسیم و کار را با کمک خود آنها و ان‌جی‌او‌هایی که به مشکلات آنها آشنا هستند پیش ببریم.»
سمیه عضو گروه مشاوران معلول شهرداری تهران است اما می‌گوید طنز ماجرا آنجاست که حتی بعضی جلسات شهرداری با معلولان هم در مکانی برگزار می‌شود که مناسب‌سازی نشده و به سختی باید به محل جلسه برسند.
سمیه، عضو گروه مشاوران معلول شهرداری تهران است، اما می‌گوید حتی بعضی جلسات شهرداری با معلولان هم در مکانی برگزار می‌شود که مناسب‌سازی نشده و به‌سختی باید به محل جلسه برسند. مشورت با معلولان یکی از برنامه‌هایی بوده که شهرداری با مانور تبلیغاتی فراوانی دنبال کرده اما مدیرعامل جامعه معلولان ایران این مشاوره‌ها را کافی نمی‌داند و می‌گوید: «معلولان باید در تشکیلات شهرداری حضور داشته باشند و در پروژه‌ها اظهارنظر کنند. متاسفانه از مناسب‌سازی فقط ساختن پیاده‌رو باب شده در حالی که این یک بخش از کار است. اگر از بزرگراه یادگار امام در ابتدای آزادی تا انتهای آن در بزرگراه شهید مدرس حرکت کنید، می‌بینید یک ویلچری از هیچ کجای این بزرگراه نمی‌تواند به طرف دیگر خیابان برود و هیچ پل عابری برقی نیست. این موضوع برای سالمندان هم مشکل است. بعضی رمپ‌ها در مکان‌های عمومی آنقدر پرشیب و غیراصولی ساخته می‌شود که خطر جانی دارد و بهتر است ساخته نشود. اینها نشانگر طرز تفکر است. یعنی کسی که این کار را کرده فقط دستور داشته و رفع تکلیف کرده. ما باید مشکلات معلول را بشناسیم و کار را با کمک خود آنها و ان‌جی‌او‌هایی که به مشکلات آنها آشنا هستند، پیش ببریم.»
با وجود اینکه شهرداری در مقاطع مختلف خبر از مناسب‌سازی مکان‌های عمومی برای معلولان داده است، آنچه معلولان از نزدیک لمس می‌کنند، حاکی از این است که آنها هنوز قادر به استفاده از امکانات شهری و رفت‌وآمد برای انجام فعالیت‌های روزمره خود با حداقل کمک دیگران نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.