|

فراکسیون توازن و توازن منطقه‌ای

آذر تشکر . جامعه‌شناس

1- فراکسیون‌ها، ائتلاف‌های پایدار یا ناپایدار برای افزایش چانه‌زنی در پارلمان‌ها یا برای تاثیر بر روند رای‌گیری در پارلمان است. فراکسیون‌ها ساختارهای غیررسمی و گاه نیمه‌رسمی در مجلس‌اند که بر مبنای خواست گروهی از نمایندگان تشکیل می‌شوند. تاکنون تجربه فراکسیون‌ها در مجالس قانونگذاری ایران، بیشتر جنبه هم‌اندیشی در زمینه سیاست عمومی و پارلمانی داشته است. به نظر من تشکیل فراکسیونی به نام «توازن» درصورتی‌که در هدف‌گذاری و در رویه‌ پارلمانی، سنجیده عمل کند می‌تواند از این حد تعریف‌شده برای فراکسیون‌های پارلمانی فراتر رود و تا حد زیادی در جهت رفع مشکل «امتناع از برنامه‌ریزی» که در سال‌های اخیر گریبانگیر نهادهای سیاسی جامعه شده است، موثر باشد.
2- ساختار دستگاه‌های رسمی بر اساس یک سنت تشکیلاتی از نگاه بخشی دولت که همه امور کشور را در قالب وزارتخانه‌ها دیده است و هریک از وزارتخانه‌ها، بخشی از وظایف مانند بهداشت، آموزش، فرهنگ و... را برعهده دارند، به شدت متاثر است. به همین ترتیب کمیسیون‌های مجلس هم از همین ساختار پیروی کرده‌ و متناظر با فعالیت‌های وزارتخانه‌ای دولتی تشکیل شده‌اند. فراکسیون‌های مجلس به‌عنوان ائتلاف‌های غیررسمی و گاه نیمه‌رسمی امکان دارند از ساختار تشکیلاتی رسمی و بخشی مرسوم در مجلس و دولت فراتر رفته و ایده‌های مهمی را پیش ببرند.
به همین دلیل در صورت هدف‌گذاری‌های درست، فرصت مهمی در زنده‌کردن ایده‌های مغفول‌مانده به‌شمار می‌آیند.
3- تشکیل فراکسیونی به‌نام فراکسیون توازن درصورتی‌که برای پیگیری هدف‌های مقطعی و شهرستانی مانند چانه‌زنی بر سر بودجه بیشتر یک منطقه و شهرستان در فصل بودجه بنا نشده باشد و درصورتی‌که وفادار به نام انتخابی برای خود به‌عنوان یک ایده یعنی «توازن منطقه‌ای» باشد، از یکسو پاسخی است به مطالبات انباشته در شهرستان‌ها و کم‌کردن تضادهای ذهنی و عینی شهرستانی - تهرانی (که اغلب در ادبیات جامعه‌شناسی سیاسی به شکاف Capital- Provincial معروف است) و از سوی دیگرمی‌تواند در آشفتگی برنامه‌ریزی سال‌های اخیر و در شرایط ضعف برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای نقش مهمی ایفا کند.
4- برنامه‌ریزی منطقه‌ای با وجود سابقه طولانی آن در کشور که به سال‌های قبل از انقلاب برمی‌گردد و با وجودی که در طول دهه 60 و اوایل 70 یکی از بحث‌های مهم برنامه‌ریزی بوده است اما متاسفانه در سال‌های اخیر به دلیل سیطره نگرش‌های پوپولیستی به موضوع توزیع برابر امکانات در همه بخش‌ها و مناطق کشور، دچار ضعف شدیدی شده است. قبل از انقلاب، تشکیلاتی مانند دفاتر امور مناطق در سازمان برنامه‌وبودجه وقت تشکیل شد که در برنامه‌ریزی سعی در توازن منطقه‌ای در کل کشور داشت. پس از انقلاب با وجود طرح موضوع برنامه‌ریزی منطقه‌ای و بحث مهم «آمایش سرزمین»، این ایده از طرح‌های تحقیقاتی سازمانی و چند آزمون و خطای اجرایی فراتر نرفت تا به آنجا رسید که آقای احمدی‌نژاد پس از انحلال و ادغام سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، با نگرش پوپولیستی، «دولت را به استان‌ها و مناطق» برد و در قالب سفرهای استانی در شوراهای برنامه‌ریزی استان‌ها دست به تصویب فله‌ای طرح‌ها و برنامه‌ها زد. نتیجه همه اینها، چیزی به‌جز استفاده سیاسی از مطالبات بحق مناطق خارج از مرکز، برجای‌ماندن و بلکه شعله‌ورترشدن شکاف شهرستانی - تهرانی نبوده است.
5- آمایش سرزمین در ذیل برنامه‌ریزی منطقه‌ای یعنی ایجاد هماهنگی بین توانمندی‌های هر منطقه از لحاظ جغرافیایی. برنامه‌ریزی منطقه‌ای در پی توازن است؛ توازن بین مناطق کشور به لحاظ جمعیتی، ایجاد فرصت‌ها و توزیع عادلانه امکانات، به گونه‌ای که هیچ‌یک از مناطق کشور به‌جز به دلیل سیاستگذاری‌های کلان زیست‌محیطی، به هیچ دلیل دیگری از برخورداری از امکانات و فرصت‌ها عقب نماند.
6- اگر دغدغه اصلی نمایندگانی که ذیل نام و ایده توازن در فراکسیونی در مجلس دور هم جمع شده‌اند مصروف چانه‌زنی مقطعی بر سر سهم بودجه بیشتر در فصول بودجه نشود و در صورتی که ایده تشکیل چنین فراکسیونی حرکت پایدار به سمت توازن منطقه‌‌ای و عدالت در توزیع منابع و فرصت‌ها در کل مناطق، استان‌ها و نقاط کشور باشد و درصورتی‌که این فراکسیون بتواند دانش کارشناسی لازم برای چنین امر خطیری را به خدمت درآورد، تشکیل چنین فراکسیونی فرصتی مهم در کم‌کردن شکاف ذهنی - عینی تهرانی - شهرستانی است که ذکر آن رفت، هم به این دلیل که به لحاظ تشکیلاتی انعطاف‌پذیرتر است و می‌تواند از ساختارهای بخشی مرسوم در دولت و مجلس فراتر رود و هم به این دلیل که می‌تواند پتانسیل‌های منطقه‌ای را فعال کرده و به‌شکل صحیح و منطقی نظام برنامه‌ریزی متمرکز، دولتی و بخشی موجود را (که از قضا در اثر سیاست‌های پوپولیستی هشت‌سال گذشته، نیمه‌جان هم شده است) به اتخاذ نگرش‌های دموکراتیک در برنامه‌ریزی و توزیع امکانات وادار کند.
1- فراکسیون‌ها، ائتلاف‌های پایدار یا ناپایدار برای افزایش چانه‌زنی در پارلمان‌ها یا برای تاثیر بر روند رای‌گیری در پارلمان است. فراکسیون‌ها ساختارهای غیررسمی و گاه نیمه‌رسمی در مجلس‌اند که بر مبنای خواست گروهی از نمایندگان تشکیل می‌شوند. تاکنون تجربه فراکسیون‌ها در مجالس قانونگذاری ایران، بیشتر جنبه هم‌اندیشی در زمینه سیاست عمومی و پارلمانی داشته است. به نظر من تشکیل فراکسیونی به نام «توازن» درصورتی‌که در هدف‌گذاری و در رویه‌ پارلمانی، سنجیده عمل کند می‌تواند از این حد تعریف‌شده برای فراکسیون‌های پارلمانی فراتر رود و تا حد زیادی در جهت رفع مشکل «امتناع از برنامه‌ریزی» که در سال‌های اخیر گریبانگیر نهادهای سیاسی جامعه شده است، موثر باشد.
2- ساختار دستگاه‌های رسمی بر اساس یک سنت تشکیلاتی از نگاه بخشی دولت که همه امور کشور را در قالب وزارتخانه‌ها دیده است و هریک از وزارتخانه‌ها، بخشی از وظایف مانند بهداشت، آموزش، فرهنگ و... را برعهده دارند، به شدت متاثر است. به همین ترتیب کمیسیون‌های مجلس هم از همین ساختار پیروی کرده‌ و متناظر با فعالیت‌های وزارتخانه‌ای دولتی تشکیل شده‌اند. فراکسیون‌های مجلس به‌عنوان ائتلاف‌های غیررسمی و گاه نیمه‌رسمی امکان دارند از ساختار تشکیلاتی رسمی و بخشی مرسوم در مجلس و دولت فراتر رفته و ایده‌های مهمی را پیش ببرند.
به همین دلیل در صورت هدف‌گذاری‌های درست، فرصت مهمی در زنده‌کردن ایده‌های مغفول‌مانده به‌شمار می‌آیند.
3- تشکیل فراکسیونی به‌نام فراکسیون توازن درصورتی‌که برای پیگیری هدف‌های مقطعی و شهرستانی مانند چانه‌زنی بر سر بودجه بیشتر یک منطقه و شهرستان در فصل بودجه بنا نشده باشد و درصورتی‌که وفادار به نام انتخابی برای خود به‌عنوان یک ایده یعنی «توازن منطقه‌ای» باشد، از یکسو پاسخی است به مطالبات انباشته در شهرستان‌ها و کم‌کردن تضادهای ذهنی و عینی شهرستانی - تهرانی (که اغلب در ادبیات جامعه‌شناسی سیاسی به شکاف Capital- Provincial معروف است) و از سوی دیگرمی‌تواند در آشفتگی برنامه‌ریزی سال‌های اخیر و در شرایط ضعف برنامه‌ریزی‌های منطقه‌ای نقش مهمی ایفا کند.
4- برنامه‌ریزی منطقه‌ای با وجود سابقه طولانی آن در کشور که به سال‌های قبل از انقلاب برمی‌گردد و با وجودی که در طول دهه 60 و اوایل 70 یکی از بحث‌های مهم برنامه‌ریزی بوده است اما متاسفانه در سال‌های اخیر به دلیل سیطره نگرش‌های پوپولیستی به موضوع توزیع برابر امکانات در همه بخش‌ها و مناطق کشور، دچار ضعف شدیدی شده است. قبل از انقلاب، تشکیلاتی مانند دفاتر امور مناطق در سازمان برنامه‌وبودجه وقت تشکیل شد که در برنامه‌ریزی سعی در توازن منطقه‌ای در کل کشور داشت. پس از انقلاب با وجود طرح موضوع برنامه‌ریزی منطقه‌ای و بحث مهم «آمایش سرزمین»، این ایده از طرح‌های تحقیقاتی سازمانی و چند آزمون و خطای اجرایی فراتر نرفت تا به آنجا رسید که آقای احمدی‌نژاد پس از انحلال و ادغام سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، با نگرش پوپولیستی، «دولت را به استان‌ها و مناطق» برد و در قالب سفرهای استانی در شوراهای برنامه‌ریزی استان‌ها دست به تصویب فله‌ای طرح‌ها و برنامه‌ها زد. نتیجه همه اینها، چیزی به‌جز استفاده سیاسی از مطالبات بحق مناطق خارج از مرکز، برجای‌ماندن و بلکه شعله‌ورترشدن شکاف شهرستانی - تهرانی نبوده است.
5- آمایش سرزمین در ذیل برنامه‌ریزی منطقه‌ای یعنی ایجاد هماهنگی بین توانمندی‌های هر منطقه از لحاظ جغرافیایی. برنامه‌ریزی منطقه‌ای در پی توازن است؛ توازن بین مناطق کشور به لحاظ جمعیتی، ایجاد فرصت‌ها و توزیع عادلانه امکانات، به گونه‌ای که هیچ‌یک از مناطق کشور به‌جز به دلیل سیاستگذاری‌های کلان زیست‌محیطی، به هیچ دلیل دیگری از برخورداری از امکانات و فرصت‌ها عقب نماند.
6- اگر دغدغه اصلی نمایندگانی که ذیل نام و ایده توازن در فراکسیونی در مجلس دور هم جمع شده‌اند مصروف چانه‌زنی مقطعی بر سر سهم بودجه بیشتر در فصول بودجه نشود و در صورتی که ایده تشکیل چنین فراکسیونی حرکت پایدار به سمت توازن منطقه‌‌ای و عدالت در توزیع منابع و فرصت‌ها در کل مناطق، استان‌ها و نقاط کشور باشد و درصورتی‌که این فراکسیون بتواند دانش کارشناسی لازم برای چنین امر خطیری را به خدمت درآورد، تشکیل چنین فراکسیونی فرصتی مهم در کم‌کردن شکاف ذهنی - عینی تهرانی - شهرستانی است که ذکر آن رفت، هم به این دلیل که به لحاظ تشکیلاتی انعطاف‌پذیرتر است و می‌تواند از ساختارهای بخشی مرسوم در دولت و مجلس فراتر رود و هم به این دلیل که می‌تواند پتانسیل‌های منطقه‌ای را فعال کرده و به‌شکل صحیح و منطقی نظام برنامه‌ریزی متمرکز، دولتی و بخشی موجود را (که از قضا در اثر سیاست‌های پوپولیستی هشت‌سال گذشته، نیمه‌جان هم شده است) به اتخاذ نگرش‌های دموکراتیک در برنامه‌ریزی و توزیع امکانات وادار کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.