|

او در شب مشعرالحرام از میان ما رفت

 در غروب شمس‌الدین

احمد میدری

نیمی از بهترشدن زندگی‌مان را مدیون آدم‌هایی هستیم که زندگی باورمندانه‌ای را در خفا پیش گرفتند و اکنون در قبر بدون بازدیدکننده‌ای، آرام گرفتند. جرج الیوت

شمس یکی از این آدم‌ها بود.
من تا قبل از مجلس ششم او را ندیده بودم. هر دو عضو کمیسیون اقتصادی شدیم؛ کمیسیونی که بعدها دوست و دشمن او را تقدیر کردند. در این کمیسیون بود که قانون مالیات‌ها اصلاح شد و قانون تجمیع عوارض، قانون جذب سرمایه‌گذاری خارجی، قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی نوشته شد و شمس در همه آنها نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. او رئیس کمیسیون مشترک تدوین قانون ساختار نظام جامع رفاه بود و اگر ویژگی‌های اخلاقی او نبود، بعید می‌دانم این قانون تصویب می‌شد. سبک او در بررسی این قانون نیز اگر نگویم بی‌نظیر بود، بدون تردید انگشت‌شمار است. او لایحه پیشنهادی دولت را به چیزی حدود ۶۰ موضوع تفکیک کرد و به کمک کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس، نظر تعداد زیادی از کارشناسان و اندیشمندان حوزه رفاه اجتماعی را درباره این ۶۰ موضوع که باید برای هریک تصمیم گرفته می‌شد، جمع‌آوری کرد. بر پایه این کار بی‌بدیل بود که امکان همفکری و هم‌گرایی درباره یک قانون مادر به وجود آمد.
رئیس کمیته تحقیق‌و‌تفحص چای شد و مجبور شدیم در دریایی از اسناد غوطه‌ور شویم. از مشکلات روز صنعت چای شروع کردیم؛ اما برای یافتن پاسخ مجبور شدیم به کاشف‌السلطنه چای و عصر قاجار برگردیم. به یمن آن کار عمیق و وسیع، موفق شدیم در مجلس ششم سیاست جدیدی مصوب کنیم که سفره رانت‌خواری برخی از گروه‌ها جمع شد. بر پایه این سیاست جدید، واردات چای آزاد شد و حمایت از کشاورزان ادامه می‌یافت؛ اما دیگر دولت چای خشک را از کارخانه‌های چای نمی‌خرید.
هنگام بررسی بودجه، در یک روز پنج پیشنهاد او به تصویب اکثریت مجلس رسید. مرحوم محمد رشیدیان پیش ما آمد و گفت من به یاد ندارم نماینده‌ای این‌قدر پیشنهاد بدهد و همه‌ آنها رأی بیاورد. اعتماد این‌چنینی به او، محصول صداقت بی‌مثالش بود. هیچ‌کس نمی‌‌توانست در صداقت و سخت‌کوشی همه‌جانبه‌ او شکی به خود راه دهد. هرگاه سخن می‌گفت، مخاطب باور داشت از سر ایمان و صداقت سخن می‌گوید و تا عمق مسئله را نیافته است، راه‌حلی نمی‌‌دهد.
می‌توانم درباره تجربه سایر کارهای مشترکی که داشتیم، بیشتر بنویسم؛ اما دیدم آنچه در بالا نوشتم و آنچه می‌توانم درباره سایر کارهای شمس بنویسم، خواننده را از واقعیت دور می‌کند. برخی از آدم‌ها را نمی‌‌توان توصیف کرد؛ مثل یک احساس هستند، باید آنها را درک کنی، با تجربه‌کردن شناخته می‌شوند. بعضی‌ها گرمای وجودشان را فقط باید حس کرد، نمی‌‌توانید با خواندن و نوشتن آنها را درک کنید، مانند کاری که شمس تبریزی با مولانا کرد؛ اینها از جنس نورند. باید با شمس وهابی زندگی می‌کردی تا عمق معنای «چو بید بر سر ایمان خویش می‌لرزم» را بفهمید.
برای کاری دوستان پیشنهاد دادند‌ شمس هیچ‌یک را نپسندید و گفت در دوستی کم نگذارید، رفاقت مثل لوطی‌گری است، خرج دارد. در دوست و رفیق‌داشتن کم از احمد بورقانی نداشت؛ اما از همه دوستانش، ایمانش و وفاداری به مردم به او نزدیک‌تر بودند و در دوستی با این دو، هیچ کم نگذاشت؛ هر‌چه داشت، عرضه کرد.

به تقویم ایران، او در شب مشعرالحرام و به تقویم عربستان در شب عرفه از میان ما رفت. عرفه را روز علما و شب مشعرالحرام را شب عاشقان می‌دانند. هرچند در علم و عاشقی هر دو جای دارد؛ اما زندگی او بیشتر به دلباختگان می‌ماند. دعای عرفه امام حسین بدرقه وجودش باد:
خدايا!/ از خيمه‌گاه رحمتت بيرونمان مكن/ از آستان مهرت نوميدمان مساز/ آرزوها و انتظارهايمان را به حرمان مكشان/ از درگاه خويشت ما را مران/ اي خداي مهربان!/ خوف و وحشتم را به آرامش و امنيت مبدل كن/ روحش شاد.

نیمی از بهترشدن زندگی‌مان را مدیون آدم‌هایی هستیم که زندگی باورمندانه‌ای را در خفا پیش گرفتند و اکنون در قبر بدون بازدیدکننده‌ای، آرام گرفتند. جرج الیوت

شمس یکی از این آدم‌ها بود.
من تا قبل از مجلس ششم او را ندیده بودم. هر دو عضو کمیسیون اقتصادی شدیم؛ کمیسیونی که بعدها دوست و دشمن او را تقدیر کردند. در این کمیسیون بود که قانون مالیات‌ها اصلاح شد و قانون تجمیع عوارض، قانون جذب سرمایه‌گذاری خارجی، قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی نوشته شد و شمس در همه آنها نقش تعیین‌کننده‌ای داشت. او رئیس کمیسیون مشترک تدوین قانون ساختار نظام جامع رفاه بود و اگر ویژگی‌های اخلاقی او نبود، بعید می‌دانم این قانون تصویب می‌شد. سبک او در بررسی این قانون نیز اگر نگویم بی‌نظیر بود، بدون تردید انگشت‌شمار است. او لایحه پیشنهادی دولت را به چیزی حدود ۶۰ موضوع تفکیک کرد و به کمک کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس، نظر تعداد زیادی از کارشناسان و اندیشمندان حوزه رفاه اجتماعی را درباره این ۶۰ موضوع که باید برای هریک تصمیم گرفته می‌شد، جمع‌آوری کرد. بر پایه این کار بی‌بدیل بود که امکان همفکری و هم‌گرایی درباره یک قانون مادر به وجود آمد.
رئیس کمیته تحقیق‌و‌تفحص چای شد و مجبور شدیم در دریایی از اسناد غوطه‌ور شویم. از مشکلات روز صنعت چای شروع کردیم؛ اما برای یافتن پاسخ مجبور شدیم به کاشف‌السلطنه چای و عصر قاجار برگردیم. به یمن آن کار عمیق و وسیع، موفق شدیم در مجلس ششم سیاست جدیدی مصوب کنیم که سفره رانت‌خواری برخی از گروه‌ها جمع شد. بر پایه این سیاست جدید، واردات چای آزاد شد و حمایت از کشاورزان ادامه می‌یافت؛ اما دیگر دولت چای خشک را از کارخانه‌های چای نمی‌خرید.
هنگام بررسی بودجه، در یک روز پنج پیشنهاد او به تصویب اکثریت مجلس رسید. مرحوم محمد رشیدیان پیش ما آمد و گفت من به یاد ندارم نماینده‌ای این‌قدر پیشنهاد بدهد و همه‌ آنها رأی بیاورد. اعتماد این‌چنینی به او، محصول صداقت بی‌مثالش بود. هیچ‌کس نمی‌‌توانست در صداقت و سخت‌کوشی همه‌جانبه‌ او شکی به خود راه دهد. هرگاه سخن می‌گفت، مخاطب باور داشت از سر ایمان و صداقت سخن می‌گوید و تا عمق مسئله را نیافته است، راه‌حلی نمی‌‌دهد.
می‌توانم درباره تجربه سایر کارهای مشترکی که داشتیم، بیشتر بنویسم؛ اما دیدم آنچه در بالا نوشتم و آنچه می‌توانم درباره سایر کارهای شمس بنویسم، خواننده را از واقعیت دور می‌کند. برخی از آدم‌ها را نمی‌‌توان توصیف کرد؛ مثل یک احساس هستند، باید آنها را درک کنی، با تجربه‌کردن شناخته می‌شوند. بعضی‌ها گرمای وجودشان را فقط باید حس کرد، نمی‌‌توانید با خواندن و نوشتن آنها را درک کنید، مانند کاری که شمس تبریزی با مولانا کرد؛ اینها از جنس نورند. باید با شمس وهابی زندگی می‌کردی تا عمق معنای «چو بید بر سر ایمان خویش می‌لرزم» را بفهمید.
برای کاری دوستان پیشنهاد دادند‌ شمس هیچ‌یک را نپسندید و گفت در دوستی کم نگذارید، رفاقت مثل لوطی‌گری است، خرج دارد. در دوست و رفیق‌داشتن کم از احمد بورقانی نداشت؛ اما از همه دوستانش، ایمانش و وفاداری به مردم به او نزدیک‌تر بودند و در دوستی با این دو، هیچ کم نگذاشت؛ هر‌چه داشت، عرضه کرد.

به تقویم ایران، او در شب مشعرالحرام و به تقویم عربستان در شب عرفه از میان ما رفت. عرفه را روز علما و شب مشعرالحرام را شب عاشقان می‌دانند. هرچند در علم و عاشقی هر دو جای دارد؛ اما زندگی او بیشتر به دلباختگان می‌ماند. دعای عرفه امام حسین بدرقه وجودش باد:
خدايا!/ از خيمه‌گاه رحمتت بيرونمان مكن/ از آستان مهرت نوميدمان مساز/ آرزوها و انتظارهايمان را به حرمان مكشان/ از درگاه خويشت ما را مران/ اي خداي مهربان!/ خوف و وحشتم را به آرامش و امنيت مبدل كن/ روحش شاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.