اشتراكات ايران و عمان در معماري و المانهاي محيطي
حسين ايزدپناه.مدیر مؤسسه راه آبی ابریشم
در عصر حاضر و با توجه به سير تكاملي جامعه، بهرهگيري از خلاقيتهاي محيطي نقش مهمي در تسهيل و تلطيف فضاهاي مرتبط با زندگي افراد داشته است و ازآنجاكه درك بصري فضا و ارتباط آن با مفاهيم مورد نظر طرح، كاربرد جدي در روابط اجتماعي مردم با سازمانها، ادارات و شركتهاي برخوردار از طرحهاي هنري دارد، ميتوان گفت خلاقيتهاي محيطي بيشازپيش در توسعه اجتماعي مورد توجه قرار میگیرد.
چشمانداز معماري در جنوب ايران و كرانههاي درياي عمان آنهم در منطقهاي كه روابط فرهنگي بين ملتهاي متراكم در آن براي سالهای سال منشأ تحولات اجتماعي و مناسبات سياسي بوده، همواره گوياي تاريخ ارزشمندي است كه بهطور مشخص نشانههاي آن را در سازههاي نوين و المانهاي محيطي خودنمايي ميكند و به آساني ميشود مشخصههاي مشترك را در بنادر «سيراف» و «كنگ» ايران با «مسقط» و ديگر شهرهاي بندري كشور عمان درك كرد.
معماری منحصربهفرد مساجد و سبکهای جدید و درخورتوجه بناها در عمان بازتابدهنده گذشته سرشار از هويت تاريخي این کشور و وضعیت حالحاضر آن است. پایتخت عمان، مَسقَط، بین دریا و کوههای ناهموار قرار گرفته است. مسقط با سبک معماری شرقی، برای بازديدكنندگان ترکیب منحصربهفردی از سنت و مدرنیته است.
برای نمونهای زيبا از اين كشور همسايه جنوب شرقي ميتوان به واحه «بهلا» اشاره كرد؛ شاهكاري زيبا با معماری خاک رس كه شاهدی برای تاریخ غنی عمان است. آنطوركه از گفتهها برميآيد «شکافها كه به آن روزنه نيز گفته ميشود، در اين واحه وجود داشته است كه مردم در آنها عطر میگذاشتند یا چراغ که میتوانست شمع باشد یا فانوس. این روزنهها برای روشنایی در دیوار تعبیه شدهاند».
اين روايتها اين برداشت را به ذهن متمايل ميكند كه فرهنگ در گذشته مبتنيبر تعامل و ارتباط حسنه بوده است و اين را در اجتماع فعلي مردمان عمان كه «مدارا» را پيشه کردهاند، بهخوبي ميتوان يافت.
در «مسجد جامع سلطان قابوس» هم بهعنوان نمونه ديگر، بازتاب همه رنگهای شهر را میتوان دید. این مسجد یکی از دیدنیترین بناهای مسقط است که برای 20 هزار نمازگزار طراحي و ساخته شده است و یکی از بزرگترین مساجد جهان است که معماری آن در جهان شاهکار به حساب میآید. آنطوركه بدر الذهلی از کالج توریسم عمان میگوید: «معماری این مسجد آمیزهای از سنت معماری غرب و شرق آسیا و آسیای مرکزی است».
بنادر جنوبي ايران نیز مانند «سيراف» در استان بوشهر، «كنگ»، «بندر خمير» و «لنگه» در استان هرمزگان از معماريای تقريبا شبيه به آنچه در فضاي محيطي مسقط به چم میخورد، برخوردارند. اگرچه اين مؤلفههاي اقليمي در اين بنادر نسبت به گذشته كمتر شده است و در مقايسه با عمان از فضاي معماري نوين بيشتر بهره گرفتهاند اما بهخوبي ميتوان اشتراكات معماري و روابط تاريخي را يافت.
قلعهها، بادگيرها، منارهها، رنگهاي سفيد، چراغها و قنديلها، عطر، عود و حنا، برقعه و لباسها ازجمله مؤلفههاي چشمگير و نمادهاي محسوس در مناسبات فرهنگي است كه در هر دو اجتماع ايراني و عماني با زندگي مردم پيوند خورده است.
مضامين تاريخي، ميراث فرهنگي، طبيعي و فناوريهاي نوين مناطق مختلف هركدام از دو كشور ميتواند الهامبخش سازهها و نمادهاي محيطي قرار بگيرد و مراكز اداري، شركتها و مؤسسات آموزشي و دانشگاهها با بهرهگیري از اين پشتوانهها نهتنها سهمي در فرهنگسازي ملي و منطقهاي خود دارند بلكه كمكي نيز به تلطيف فضاي اداري خود برای کاستن از روزمرگیهای خود همچنین حرکتی در موازنهسازی بیشتر با محیط پیرامونی كردهاند.
مناطق جنوبي ايران علاوه بر داشتن فرهنگ و تاريخ ارزشمند از جذابيت ويژهاي نیز براي ديدهشدن و الگوسازي در نشاط محيطي برخوردارند. آنچه از دريا و ساحل، آفتاب و نخل، شنا و ماهيگيري در ذهنها نقش ميبندد، جرياني از احساسات خوشايندي خواهد بود كه به لحاظ ذاتي در اين مؤلفهها وجود دارد و چه خوب است در شهرهاي جنوبي ايران سياستهاي خلاقانه را براي بهرهبرداري از سمبلها و نمادهاي مفرح در مبلمان محيطي به كار گيرند.
در عصر حاضر و با توجه به سير تكاملي جامعه، بهرهگيري از خلاقيتهاي محيطي نقش مهمي در تسهيل و تلطيف فضاهاي مرتبط با زندگي افراد داشته است و ازآنجاكه درك بصري فضا و ارتباط آن با مفاهيم مورد نظر طرح، كاربرد جدي در روابط اجتماعي مردم با سازمانها، ادارات و شركتهاي برخوردار از طرحهاي هنري دارد، ميتوان گفت خلاقيتهاي محيطي بيشازپيش در توسعه اجتماعي مورد توجه قرار میگیرد.
چشمانداز معماري در جنوب ايران و كرانههاي درياي عمان آنهم در منطقهاي كه روابط فرهنگي بين ملتهاي متراكم در آن براي سالهای سال منشأ تحولات اجتماعي و مناسبات سياسي بوده، همواره گوياي تاريخ ارزشمندي است كه بهطور مشخص نشانههاي آن را در سازههاي نوين و المانهاي محيطي خودنمايي ميكند و به آساني ميشود مشخصههاي مشترك را در بنادر «سيراف» و «كنگ» ايران با «مسقط» و ديگر شهرهاي بندري كشور عمان درك كرد.
معماری منحصربهفرد مساجد و سبکهای جدید و درخورتوجه بناها در عمان بازتابدهنده گذشته سرشار از هويت تاريخي این کشور و وضعیت حالحاضر آن است. پایتخت عمان، مَسقَط، بین دریا و کوههای ناهموار قرار گرفته است. مسقط با سبک معماری شرقی، برای بازديدكنندگان ترکیب منحصربهفردی از سنت و مدرنیته است.
برای نمونهای زيبا از اين كشور همسايه جنوب شرقي ميتوان به واحه «بهلا» اشاره كرد؛ شاهكاري زيبا با معماری خاک رس كه شاهدی برای تاریخ غنی عمان است. آنطوركه از گفتهها برميآيد «شکافها كه به آن روزنه نيز گفته ميشود، در اين واحه وجود داشته است كه مردم در آنها عطر میگذاشتند یا چراغ که میتوانست شمع باشد یا فانوس. این روزنهها برای روشنایی در دیوار تعبیه شدهاند».
اين روايتها اين برداشت را به ذهن متمايل ميكند كه فرهنگ در گذشته مبتنيبر تعامل و ارتباط حسنه بوده است و اين را در اجتماع فعلي مردمان عمان كه «مدارا» را پيشه کردهاند، بهخوبي ميتوان يافت.
در «مسجد جامع سلطان قابوس» هم بهعنوان نمونه ديگر، بازتاب همه رنگهای شهر را میتوان دید. این مسجد یکی از دیدنیترین بناهای مسقط است که برای 20 هزار نمازگزار طراحي و ساخته شده است و یکی از بزرگترین مساجد جهان است که معماری آن در جهان شاهکار به حساب میآید. آنطوركه بدر الذهلی از کالج توریسم عمان میگوید: «معماری این مسجد آمیزهای از سنت معماری غرب و شرق آسیا و آسیای مرکزی است».
بنادر جنوبي ايران نیز مانند «سيراف» در استان بوشهر، «كنگ»، «بندر خمير» و «لنگه» در استان هرمزگان از معماريای تقريبا شبيه به آنچه در فضاي محيطي مسقط به چم میخورد، برخوردارند. اگرچه اين مؤلفههاي اقليمي در اين بنادر نسبت به گذشته كمتر شده است و در مقايسه با عمان از فضاي معماري نوين بيشتر بهره گرفتهاند اما بهخوبي ميتوان اشتراكات معماري و روابط تاريخي را يافت.
قلعهها، بادگيرها، منارهها، رنگهاي سفيد، چراغها و قنديلها، عطر، عود و حنا، برقعه و لباسها ازجمله مؤلفههاي چشمگير و نمادهاي محسوس در مناسبات فرهنگي است كه در هر دو اجتماع ايراني و عماني با زندگي مردم پيوند خورده است.
مضامين تاريخي، ميراث فرهنگي، طبيعي و فناوريهاي نوين مناطق مختلف هركدام از دو كشور ميتواند الهامبخش سازهها و نمادهاي محيطي قرار بگيرد و مراكز اداري، شركتها و مؤسسات آموزشي و دانشگاهها با بهرهگیري از اين پشتوانهها نهتنها سهمي در فرهنگسازي ملي و منطقهاي خود دارند بلكه كمكي نيز به تلطيف فضاي اداري خود برای کاستن از روزمرگیهای خود همچنین حرکتی در موازنهسازی بیشتر با محیط پیرامونی كردهاند.
مناطق جنوبي ايران علاوه بر داشتن فرهنگ و تاريخ ارزشمند از جذابيت ويژهاي نیز براي ديدهشدن و الگوسازي در نشاط محيطي برخوردارند. آنچه از دريا و ساحل، آفتاب و نخل، شنا و ماهيگيري در ذهنها نقش ميبندد، جرياني از احساسات خوشايندي خواهد بود كه به لحاظ ذاتي در اين مؤلفهها وجود دارد و چه خوب است در شهرهاي جنوبي ايران سياستهاي خلاقانه را براي بهرهبرداري از سمبلها و نمادهاي مفرح در مبلمان محيطي به كار گيرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.