|

کسب و کار آنلاین برای مدیران

عادل طالبي. عضو هیئت مدیره انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی

مجموعه یادداشت «کسب‌وکار آنلاین برای مدیران» در تلاش است بدون افتادن در دام عبارات دشوار و پرپیچ‌وخم معمول و مرسوم در حوزه کسب‌وکارهای آنلاین، مفاهیم و موضوعات مطرح در این حوزه را مطرح کند. هدف از این کار، آشناشدن مدیران و صاحبان کسب‌وکارها (چه آفلاین و چه آنلاین) با موضوعات مرتبط با فضای دیجیتال و تنظیم برنامه قابل اجرا برای حضور فناوری دیجیتال در کسب‌وکارشان است. در این سلسله‌یادداشت‌ها قرار است هربار به موضوعی خاص در این حوزه پرداخته شود.

6- شبکه‌های اجتماعی در کسب‌وکار
اشاره شد که آنلاین‌کردن یک کسب‌وکار آفلاین، در ابتدا ساده به نظر می‌رسد، اما «آسان نمود اول، ولی افتاد مشکل‌ها!». ممکن است بگوییم: خب، یک صفحه اینستاگرام می‌زنیم و می‌رویم جلو! یا: یک سایت می‌زنیم و می‌فروشیم و ...، اما موقع عمل، با کلی سؤال روبه‌رو می‌شویم که معمولا پاسخ آنها، فرایندهای پیچیده و دشواری است. به آنجا رسیدیم که تصمیم خود را گرفتیم که سایت بزنیم یا نه، از پلتفرم‌ها و مارکت‌پلیس‌های موجود استفاده کنیم (یا هر دو) و رسیدیم به بحث شیرین انتخاب شبکه‌های اجتماعی. در یک تعریف کلی، شبکه اجتماعی (که برخی عقیده دارند در فضای دیجیتال، بهتر است به آن بگویید «رسانه اجتماعی») این‌گونه معرفی می‌شود: هر نوع ارتباط الکترونیک که در آن کاربران اطلاعات، ایده‌ها، پیام‌های شخصی و سایر گونه‌های داده‌های رایانه‌ای را به اشتراک می‌گذارند (فرهنگ لغات وبستر). در تعاریف تکنیکی، به هر ابزار موجود در فضای دیجیتال که چهار ویژگی را داشته باشد، یک شبکه (یا رسانه) اجتماعی گفته می‌شود: 1)، مبتنی‌بر WEB2 باشد. 2) مبتنی‌بر UGC یا داده‌های تولیدشده توسط کاربر باشد، 3) امکان ایجاد پروفایل مبتنی‌بر ویژگی‌های شبکه‌ اجتماعی را داشته باشد و 4) امکان جست‌وجوی تمام پروفایل‌های ایجادشده در بستر برای هر فرد، وجود داشته باشد. (چیزی که شبکه اجتماعی را از پیام‌رسان جدا می‌کند و به همین دلیل، مثلا ابزارهایی مانند تلگرام و واتس‌اپ را شبکه یا رسانه اجتماعی نمی‌دانیم). فارغ از این تعاریف، حضور و استفاده از شبکه‌های اجتماعی موضوعی بسیار پیچیده است. با اینکه در نگاه اول از آنجا که تقریبا همه ما (لااقل خوانندگان این مطلب) از شبکه‌های اجتماعی اگر نه دقیقه‌به‌دقیقه یا ساعت‌به‌ساعت، روزبه‌روز یا لااقل هفتگی استفاده می‌کنیم، فکر می‌کنیم استفاده از ابزاری که با آن مأنوس هستیم باید ساده باشد. برای استفاده‌های شخصی معمولا دقیقا همین‌طور است، اما وقتی پای کسب‌وکار وسط می‌آید همه‌چیز ناگهان پیچیده می‌شود. نکته مهمی که در استفاده از شبکه‌های اجتماعی باید به آن توجه کرد، در تضاد آشکار با آن جمله آشنایی است روی آینه‌بغل برخی اتومبیل‌ها: «اشیا از آنچه در آینه می‌بینید به شما نزدیک‌تر هستند». البته اینجا، جمله این‌گونه است: «کارها، برای کسب‌وکارها، در شبکه‌های اجتماعی از آنچه به نظر می‌رسد بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر است». حضور دیجیتالی در شبکه‌های اجتماعی برای کسب‌وکارها نیاز به برنامه‌ریزی دارد. البته هستند و می‌توان مثال زد کسانی را که بدون هیچ دانش و اطلاعات خاصی، در شبکه‌های اجتماعی موفق شده‌اند توجه یا Attention خوبی را جلب کنند، اما اگر کتاب «هنر شفاف‌اندیشیدن» اثر «رولف دوبلی» را خوانده باشید، همان ابتدای کتاب که از «گورستان هنرمندان راک» می‌گوید، درباره این صحبت می‌کند که میلیون‌ها نفر با آرزوی ایستادن بر استیج‌های کنسرت‌های راک، گیتارشان را هر روز با عشق می‌نوازند، اما واقعیت این است که تقریبا هیچ‌کدام از آنها (به‌جز انگشت‌شماری) موفقیتی را که در ذهن می‌پرورند به چشم نخواهند دید، چراکه هرگز خبرنگاران و عکاسان سری به گورستان هنرمندان راک نمی‌زنند؛ جایی که باختگان قبلی این حوزه در آن دفن شده‌اند (چه فیزیکی و چه منطقی). در شبکه‌های اجتماعی هم دقیقا همین ماجرا برقرار است. افرادی را در فضای مجازی موفق می‌بینیم که لااقل از نظر ما چیزی برای عرضه ندارند و از ما کمتر هستند. محتوای صفحات آنها بی‌کیفیت است و محصول یا خدمت بی‌کیفیتی دارند و بعد، تحلیل می‌کنیم: اگر اینها، این‌طور مورد توجه قرار گرفته‌اند، ببین ما چه می‌کنیم؟!! اما واقعیت، این است که ما توجه نداریم به میلیون‌ها نفر که بسیار خوب و باکیفیت هم عمل کرده‌اند، اما موفق نبوده‌اند. چرا؟ چون آنها در نتایج جست‌وجو‌ها، Exploreها و در Storyها دیده نمی‌شوند! درباره شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌های زیادی در دسترس هستند؛ از «بازاریابی در شبکه‌های اجتماعی» اثر مایکل‌ آرسولومون تا «بازاریابی در رسانه‌های اجتماعی» اثر «جیم بری». یا کتاب‌های عملیاتی مانند «ماشین محتوا» (که در همین صفحه در روزنامه «شرق» قبلا معرفی شده‌ است). قطعا برای کاهش ریسک شکست در حضور دیجیتالی در حوزه شبکه‌های اجتماعی مطالعه چنین کتاب‌هایی (و البته کتاب‌هایی مانند «رفتار مصرف‌کننده آنلاین») می‌تواند بسیار مؤثر باشد، اما می‌توان با بررسی موردی شبکه‌های اجتماعی کسب‌وکارهای موفقِ حاضر، الگوهایی را پیدا کرد. در قسمت بعد، درباره الگوهای احتمالی که می‌تواند حضور دیجیتالی کسب‌وکار شما را در شبکه‌های اجتماعی مؤثرتر کند صحبت خواهیم کرد.

مجموعه یادداشت «کسب‌وکار آنلاین برای مدیران» در تلاش است بدون افتادن در دام عبارات دشوار و پرپیچ‌وخم معمول و مرسوم در حوزه کسب‌وکارهای آنلاین، مفاهیم و موضوعات مطرح در این حوزه را مطرح کند. هدف از این کار، آشناشدن مدیران و صاحبان کسب‌وکارها (چه آفلاین و چه آنلاین) با موضوعات مرتبط با فضای دیجیتال و تنظیم برنامه قابل اجرا برای حضور فناوری دیجیتال در کسب‌وکارشان است. در این سلسله‌یادداشت‌ها قرار است هربار به موضوعی خاص در این حوزه پرداخته شود.

6- شبکه‌های اجتماعی در کسب‌وکار
اشاره شد که آنلاین‌کردن یک کسب‌وکار آفلاین، در ابتدا ساده به نظر می‌رسد، اما «آسان نمود اول، ولی افتاد مشکل‌ها!». ممکن است بگوییم: خب، یک صفحه اینستاگرام می‌زنیم و می‌رویم جلو! یا: یک سایت می‌زنیم و می‌فروشیم و ...، اما موقع عمل، با کلی سؤال روبه‌رو می‌شویم که معمولا پاسخ آنها، فرایندهای پیچیده و دشواری است. به آنجا رسیدیم که تصمیم خود را گرفتیم که سایت بزنیم یا نه، از پلتفرم‌ها و مارکت‌پلیس‌های موجود استفاده کنیم (یا هر دو) و رسیدیم به بحث شیرین انتخاب شبکه‌های اجتماعی. در یک تعریف کلی، شبکه اجتماعی (که برخی عقیده دارند در فضای دیجیتال، بهتر است به آن بگویید «رسانه اجتماعی») این‌گونه معرفی می‌شود: هر نوع ارتباط الکترونیک که در آن کاربران اطلاعات، ایده‌ها، پیام‌های شخصی و سایر گونه‌های داده‌های رایانه‌ای را به اشتراک می‌گذارند (فرهنگ لغات وبستر). در تعاریف تکنیکی، به هر ابزار موجود در فضای دیجیتال که چهار ویژگی را داشته باشد، یک شبکه (یا رسانه) اجتماعی گفته می‌شود: 1)، مبتنی‌بر WEB2 باشد. 2) مبتنی‌بر UGC یا داده‌های تولیدشده توسط کاربر باشد، 3) امکان ایجاد پروفایل مبتنی‌بر ویژگی‌های شبکه‌ اجتماعی را داشته باشد و 4) امکان جست‌وجوی تمام پروفایل‌های ایجادشده در بستر برای هر فرد، وجود داشته باشد. (چیزی که شبکه اجتماعی را از پیام‌رسان جدا می‌کند و به همین دلیل، مثلا ابزارهایی مانند تلگرام و واتس‌اپ را شبکه یا رسانه اجتماعی نمی‌دانیم). فارغ از این تعاریف، حضور و استفاده از شبکه‌های اجتماعی موضوعی بسیار پیچیده است. با اینکه در نگاه اول از آنجا که تقریبا همه ما (لااقل خوانندگان این مطلب) از شبکه‌های اجتماعی اگر نه دقیقه‌به‌دقیقه یا ساعت‌به‌ساعت، روزبه‌روز یا لااقل هفتگی استفاده می‌کنیم، فکر می‌کنیم استفاده از ابزاری که با آن مأنوس هستیم باید ساده باشد. برای استفاده‌های شخصی معمولا دقیقا همین‌طور است، اما وقتی پای کسب‌وکار وسط می‌آید همه‌چیز ناگهان پیچیده می‌شود. نکته مهمی که در استفاده از شبکه‌های اجتماعی باید به آن توجه کرد، در تضاد آشکار با آن جمله آشنایی است روی آینه‌بغل برخی اتومبیل‌ها: «اشیا از آنچه در آینه می‌بینید به شما نزدیک‌تر هستند». البته اینجا، جمله این‌گونه است: «کارها، برای کسب‌وکارها، در شبکه‌های اجتماعی از آنچه به نظر می‌رسد بسیار سخت‌تر و پیچیده‌تر است». حضور دیجیتالی در شبکه‌های اجتماعی برای کسب‌وکارها نیاز به برنامه‌ریزی دارد. البته هستند و می‌توان مثال زد کسانی را که بدون هیچ دانش و اطلاعات خاصی، در شبکه‌های اجتماعی موفق شده‌اند توجه یا Attention خوبی را جلب کنند، اما اگر کتاب «هنر شفاف‌اندیشیدن» اثر «رولف دوبلی» را خوانده باشید، همان ابتدای کتاب که از «گورستان هنرمندان راک» می‌گوید، درباره این صحبت می‌کند که میلیون‌ها نفر با آرزوی ایستادن بر استیج‌های کنسرت‌های راک، گیتارشان را هر روز با عشق می‌نوازند، اما واقعیت این است که تقریبا هیچ‌کدام از آنها (به‌جز انگشت‌شماری) موفقیتی را که در ذهن می‌پرورند به چشم نخواهند دید، چراکه هرگز خبرنگاران و عکاسان سری به گورستان هنرمندان راک نمی‌زنند؛ جایی که باختگان قبلی این حوزه در آن دفن شده‌اند (چه فیزیکی و چه منطقی). در شبکه‌های اجتماعی هم دقیقا همین ماجرا برقرار است. افرادی را در فضای مجازی موفق می‌بینیم که لااقل از نظر ما چیزی برای عرضه ندارند و از ما کمتر هستند. محتوای صفحات آنها بی‌کیفیت است و محصول یا خدمت بی‌کیفیتی دارند و بعد، تحلیل می‌کنیم: اگر اینها، این‌طور مورد توجه قرار گرفته‌اند، ببین ما چه می‌کنیم؟!! اما واقعیت، این است که ما توجه نداریم به میلیون‌ها نفر که بسیار خوب و باکیفیت هم عمل کرده‌اند، اما موفق نبوده‌اند. چرا؟ چون آنها در نتایج جست‌وجو‌ها، Exploreها و در Storyها دیده نمی‌شوند! درباره شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌های زیادی در دسترس هستند؛ از «بازاریابی در شبکه‌های اجتماعی» اثر مایکل‌ آرسولومون تا «بازاریابی در رسانه‌های اجتماعی» اثر «جیم بری». یا کتاب‌های عملیاتی مانند «ماشین محتوا» (که در همین صفحه در روزنامه «شرق» قبلا معرفی شده‌ است). قطعا برای کاهش ریسک شکست در حضور دیجیتالی در حوزه شبکه‌های اجتماعی مطالعه چنین کتاب‌هایی (و البته کتاب‌هایی مانند «رفتار مصرف‌کننده آنلاین») می‌تواند بسیار مؤثر باشد، اما می‌توان با بررسی موردی شبکه‌های اجتماعی کسب‌وکارهای موفقِ حاضر، الگوهایی را پیدا کرد. در قسمت بعد، درباره الگوهای احتمالی که می‌تواند حضور دیجیتالی کسب‌وکار شما را در شبکه‌های اجتماعی مؤثرتر کند صحبت خواهیم کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.