|

با بهنام احمدي، كارگردان تئاتر «لوليتا نسخه دوازده»

گذار از داستان به‌سوي حركت

شرق: نمایش «لولیتا نسخه دوازده» با به ‌تصویر کشیده‌شدن زندگی دختر جوان ۱۳ساله‌ای که درگیر رابطه با مردی است که به نظر می‌رسد از او سوءاستفاده کرده، آغاز می‌شود، اما در نهایت با سقط بچه که لحظه سیاه و خونینی برای دختر است، این رابطه به پایان می‌رسد، درحالی‌که شروع داستان از این لحظه تلخ و خونین آغاز می‌شود.
با توصیف اولیه لولیتا در ابتدا این تصور به ذهن می‌آید که نمایش، اقتباسی است از لولیتای ناباکوف، هرچند به نظر می‌رسد گریزی به موضوع رمان لولیتا هم می‌تواند باشد، اما در ادامه مفاهیم بسیارِ دیگری به تصویر کشیده می‌شود که حاکی از مسائلی است که انسان‌ها با آن دسته‌و‌پنجه نرم می‌کنند؛ مسائلی که سرمنشأ آن نابسامانی‌ها و آشفتگی‌های دوره مدرن است. صحنه آغازین ازدواج با سرمنشأ تحولات و صحنه پایانی سلاخی سرمنشأ تحولات، گویای این موضوع در نمایش است؛ بنابراین لولیتا می‌تواند نماد رهایی از کابوس‌های بشری و دستیابی به آزادی باشد.
لولیتا نسخه دوازده، روایتی است در بستری فراواقع‌گرا (Surrealism) که براساس این رویکرد، رؤیاها و ناخودآگاه (فرویدی) می‌تواند راهی برای دستیابی به خود واقعی انسان باشد. توجه به رؤیاها، عبور از مرزهای پذیرفته‌شده فرهنگ، پنهان‌نکردن احساسات و شکستن مرز ممکن و ناممکن از مؤلفه‌های مهم فراواقع‌گرایی است. بندهایی که انسان را به اسارت می‌کشد، در نمایش، در قالب کابوس آدم‌ها در ابتدایی‌ترین نیازهای بشری، نشان داده می‌شود. کابوس آشفتگی‌های روانی و جنسی، عشق، ازدواج، معاش، شغل، مسکن، تحصیل، مهاجرت، محبوبیت و در نهایت آزادی که در دنیای امروز در لباس دموکراسی درآمده، کابوس‌هایی است که انسان‌ها را به بند کشیده است.
در نمایش لولیتا نسخه دوازده، بازنویسی‌شده ۱۱ نسخه قبلی این نمایش‌نامه، بازی‌ها و فیزیک بازیگران، از نمایش و دیالوگ‌ها که گاه نامفهوم است پیشی می‌گیرد؛ اما درباره چگونگي شكل‌گيري لوليتا نسخه دوازده، بهنام احمدي كارگردان آن توضيح مي‌دهد: «ما تقريبا دو سال پيش با فرشاد جعفري شروع كرديم، قبلش هم تجربه نمايش «جني» را با هم داشتيم كه در يك سرداب اجرا شد و با توجه به موقعيت همان فضا هم متن نوشته شد. بعد از آن تجربه كه براي من به‌شدت موفقيت‌آميز بود، كار «لوليتا» را شروع كرديم كه بنا بود در سالن قشقايي آن را تك‌اجرا روي صحنه ببريم. يك سالي تمرين كرديم؛ ولي در پايان به‌دليل تغيير مديريت مجموعه تئاتر شهر، ما به سالن سايه منتقل شديم و دو اجرایی هم شديم. خستگي تمام زحماتي كه براي آن اجرا كشيده شده بود، در نهايت به تنمان ماند، نه به اين دليل كه اجراي بدي داشتيم كه اتفاقا بازخوردها بسيار مثبت بود، چون آن اجرا، كاري بسيار داستان‌محور بود و حتي خيلي از ميزانسن‌هايي را كه با فيزيك بازيگران درگير بود حذف كرديم تا داستان بهتر فهميده شود؛ اما به‌دليل اينكه طراحي‌مان براي آن سالن نبود و براي دو اجرا هم نبود، خستگي بر تنمان ماند. خيلي از ميزانسن‌ها تغيير كرد و مجبور شديم دكور پرتابل داشته باشيم. بعد از آن اجرا به‌دليل اينكه تعطيلاتي هم در دوره اجراها داشتيم، سر اجرای نوزدهم اجراهاي ما تمام شد. بعد از آن اجرا مجددا شروع به دراماتورژي متن كردم و اين‌بار قرار نبود كار داستان‌محور باشد و مانورمان اين‌بار روي موسيقي كار، بدن و حركت بچه‌ها بود و فضاسازي برايم مهم‌تر از قصه‌پردازي بود. الان هم كه خيلي از مخاطبان «لوليتا»ي قبلي به ديدن اين اجرا مي‌آيند، آن اجرا را بيشتر دوست دارند، چون آنجا داستان شنيده‌اند. در بطن نمايش نهايتا داستان پازل‌ها را كنار هم مي‌چيند اما كار داستان‌محور نيست. ذات كابوس گنگ است و اگر بخواهي بيشتر از داستان، فضا را منتقل كني، تأويل شخصي مخاطب را مي‌طلبد ولي مخاطب امروز ما خيلي ذهن تنبلي دارد و دنبال ديكته‌شدن است و خودش سعي مي‌كند كمتر استدلال شخصي‌اش را به كار بگيرد». احمدي درباره نسبت اين اجرا با «لوليتا»ي ناباکوف مي‌گويد:‌ «اجراي ما هيچ ربطي به لوليتاي ناباکوف ندارد. حتي در اجراي قبلي هم دراين‌باره از ما مي‌پرسيدند. خود اسم لوليتا داراي مفهومي است كه لوليتاي ناباکوف هم تحت تأثير آن بوده، از اين اسم بابت آن مفهوم استفاده شده است. لوليتا دختربچه‌هايي هستند كه زود بالغ مي‌شوند و ما هم در اين كار كابوس همين دختربچه‌ها را به تصوير مي‌كشيم. اسم اصلي كاراكتر ما هم لوليتا است».
احمدي همچنين درباره نسبت اين اجرا و اجراي قبلي اين اثر توضيح مي‌دهد: «تنها نسبتي كه بين اين اجرا و اجراي قبلي وجود دارد، كانسپت كار است. در اجراي قبلي ما بيشتر تحت تأثير قصه بوديم، اما اين‌بار نمي‌خواستيم داستان تعريف كنيم و بيشتر فضاي كابوس‌ها برايمان مهم بود كه حالا اين فضاسازي در اجراي جديد به‌واسطه موسيقي، فرم بدن‌ها و... شكل گرفته است». اين نمايش تا 25 مرداد در سالن شماره یک تماشاخانه سپند با بازي کتایون سالکی، مهدی شاهدی، فرزانه زینتی و الهه اکبری روي صحنه مي‌رود.

شرق: نمایش «لولیتا نسخه دوازده» با به ‌تصویر کشیده‌شدن زندگی دختر جوان ۱۳ساله‌ای که درگیر رابطه با مردی است که به نظر می‌رسد از او سوءاستفاده کرده، آغاز می‌شود، اما در نهایت با سقط بچه که لحظه سیاه و خونینی برای دختر است، این رابطه به پایان می‌رسد، درحالی‌که شروع داستان از این لحظه تلخ و خونین آغاز می‌شود.
با توصیف اولیه لولیتا در ابتدا این تصور به ذهن می‌آید که نمایش، اقتباسی است از لولیتای ناباکوف، هرچند به نظر می‌رسد گریزی به موضوع رمان لولیتا هم می‌تواند باشد، اما در ادامه مفاهیم بسیارِ دیگری به تصویر کشیده می‌شود که حاکی از مسائلی است که انسان‌ها با آن دسته‌و‌پنجه نرم می‌کنند؛ مسائلی که سرمنشأ آن نابسامانی‌ها و آشفتگی‌های دوره مدرن است. صحنه آغازین ازدواج با سرمنشأ تحولات و صحنه پایانی سلاخی سرمنشأ تحولات، گویای این موضوع در نمایش است؛ بنابراین لولیتا می‌تواند نماد رهایی از کابوس‌های بشری و دستیابی به آزادی باشد.
لولیتا نسخه دوازده، روایتی است در بستری فراواقع‌گرا (Surrealism) که براساس این رویکرد، رؤیاها و ناخودآگاه (فرویدی) می‌تواند راهی برای دستیابی به خود واقعی انسان باشد. توجه به رؤیاها، عبور از مرزهای پذیرفته‌شده فرهنگ، پنهان‌نکردن احساسات و شکستن مرز ممکن و ناممکن از مؤلفه‌های مهم فراواقع‌گرایی است. بندهایی که انسان را به اسارت می‌کشد، در نمایش، در قالب کابوس آدم‌ها در ابتدایی‌ترین نیازهای بشری، نشان داده می‌شود. کابوس آشفتگی‌های روانی و جنسی، عشق، ازدواج، معاش، شغل، مسکن، تحصیل، مهاجرت، محبوبیت و در نهایت آزادی که در دنیای امروز در لباس دموکراسی درآمده، کابوس‌هایی است که انسان‌ها را به بند کشیده است.
در نمایش لولیتا نسخه دوازده، بازنویسی‌شده ۱۱ نسخه قبلی این نمایش‌نامه، بازی‌ها و فیزیک بازیگران، از نمایش و دیالوگ‌ها که گاه نامفهوم است پیشی می‌گیرد؛ اما درباره چگونگي شكل‌گيري لوليتا نسخه دوازده، بهنام احمدي كارگردان آن توضيح مي‌دهد: «ما تقريبا دو سال پيش با فرشاد جعفري شروع كرديم، قبلش هم تجربه نمايش «جني» را با هم داشتيم كه در يك سرداب اجرا شد و با توجه به موقعيت همان فضا هم متن نوشته شد. بعد از آن تجربه كه براي من به‌شدت موفقيت‌آميز بود، كار «لوليتا» را شروع كرديم كه بنا بود در سالن قشقايي آن را تك‌اجرا روي صحنه ببريم. يك سالي تمرين كرديم؛ ولي در پايان به‌دليل تغيير مديريت مجموعه تئاتر شهر، ما به سالن سايه منتقل شديم و دو اجرایی هم شديم. خستگي تمام زحماتي كه براي آن اجرا كشيده شده بود، در نهايت به تنمان ماند، نه به اين دليل كه اجراي بدي داشتيم كه اتفاقا بازخوردها بسيار مثبت بود، چون آن اجرا، كاري بسيار داستان‌محور بود و حتي خيلي از ميزانسن‌هايي را كه با فيزيك بازيگران درگير بود حذف كرديم تا داستان بهتر فهميده شود؛ اما به‌دليل اينكه طراحي‌مان براي آن سالن نبود و براي دو اجرا هم نبود، خستگي بر تنمان ماند. خيلي از ميزانسن‌ها تغيير كرد و مجبور شديم دكور پرتابل داشته باشيم. بعد از آن اجرا به‌دليل اينكه تعطيلاتي هم در دوره اجراها داشتيم، سر اجرای نوزدهم اجراهاي ما تمام شد. بعد از آن اجرا مجددا شروع به دراماتورژي متن كردم و اين‌بار قرار نبود كار داستان‌محور باشد و مانورمان اين‌بار روي موسيقي كار، بدن و حركت بچه‌ها بود و فضاسازي برايم مهم‌تر از قصه‌پردازي بود. الان هم كه خيلي از مخاطبان «لوليتا»ي قبلي به ديدن اين اجرا مي‌آيند، آن اجرا را بيشتر دوست دارند، چون آنجا داستان شنيده‌اند. در بطن نمايش نهايتا داستان پازل‌ها را كنار هم مي‌چيند اما كار داستان‌محور نيست. ذات كابوس گنگ است و اگر بخواهي بيشتر از داستان، فضا را منتقل كني، تأويل شخصي مخاطب را مي‌طلبد ولي مخاطب امروز ما خيلي ذهن تنبلي دارد و دنبال ديكته‌شدن است و خودش سعي مي‌كند كمتر استدلال شخصي‌اش را به كار بگيرد». احمدي درباره نسبت اين اجرا با «لوليتا»ي ناباکوف مي‌گويد:‌ «اجراي ما هيچ ربطي به لوليتاي ناباکوف ندارد. حتي در اجراي قبلي هم دراين‌باره از ما مي‌پرسيدند. خود اسم لوليتا داراي مفهومي است كه لوليتاي ناباکوف هم تحت تأثير آن بوده، از اين اسم بابت آن مفهوم استفاده شده است. لوليتا دختربچه‌هايي هستند كه زود بالغ مي‌شوند و ما هم در اين كار كابوس همين دختربچه‌ها را به تصوير مي‌كشيم. اسم اصلي كاراكتر ما هم لوليتا است».
احمدي همچنين درباره نسبت اين اجرا و اجراي قبلي اين اثر توضيح مي‌دهد: «تنها نسبتي كه بين اين اجرا و اجراي قبلي وجود دارد، كانسپت كار است. در اجراي قبلي ما بيشتر تحت تأثير قصه بوديم، اما اين‌بار نمي‌خواستيم داستان تعريف كنيم و بيشتر فضاي كابوس‌ها برايمان مهم بود كه حالا اين فضاسازي در اجراي جديد به‌واسطه موسيقي، فرم بدن‌ها و... شكل گرفته است». اين نمايش تا 25 مرداد در سالن شماره یک تماشاخانه سپند با بازي کتایون سالکی، مهدی شاهدی، فرزانه زینتی و الهه اکبری روي صحنه مي‌رود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.