|

نگاهی به پرونده محمدعلی نجفی تشریفات گذشت

مصطفی ابراهیم‌تبار (ملکشاه).وکیل پایه یک دادگستری

این روزها در رسانه‌ها اخبار متنوع و متناقضی از احتمال گذشت یا گذشت‌نکردن در پرونده محمدعلی نجفی مطرح می‌شود. با توجه به اهمیت این پرونده در نزد افکار عمومی که حالا به مطالعه موردی case study نیز تبدیل شده، بحث گذشت از دو منظر واقعیت انسانی و حقوقی قابل بررسی است.
1- واقعیت انسانی: واقعیت انسانی در اعلام گذشت زمانی‌که این پرونده بُعد رسانه‌ای وسیع و ملی پیدا کرده است، کمی پیچیده می‌شود و هر اظهارنظر از سوی دادگاه یا دو سوی پرونده یعنی اولیای دم و متهم، موج اخبار و تحلیل‌های رسانه‌ای را در پی دارد که تصمیم‌گیری را بر دو طرف پرونده دشوار می‌کند. بعضی اظهارنظرها از سوی افراد غیرمسئول در پرونده و اعلام اخبار از روند مذاکره احتمالی سازشی قبل از اینکه از سوی طرفین پرونده یا وکلای آنها تأیید و اعلام شود، چیزی جز دخالت غیرمسئولانه و افزودن بار فشار روانی بر دو طرف پرونده نیست. اعلام گذشت چه با اخذ خون‌بها به هر میزان و کیفیت یا اخذنکردن آن یا حتی گذشت‌نکردن امری خصوصی و در محدوده اختیار و سلطه اولیای دم است. در این پرونده مشاهده می‌شود اولیای دم مقتول (پدر و مادر مقتول) از حضور رسانه‌ای و حتی حضور در جلسه دادگاه استنکاف کردند و بجاست رسانه‌ها و اشخاص در اظهارنظرهای عمومی از هرگونه احتمال یا انتساب امور به ایشان خودداری کنند و اگر بنا بر توصیه و تشویق به گذشت باشد، آن را نه در رسانه‌ها - که احتمال شکل‌گیری هر دوگانه‌ای در موج‌های خبری وجود دارد- بلکه از طریق مقتضی دیگر دنبال کنند و با برخورد محترمانه نسبت به اولیای دم موجب تشفی خاطر ایشان باشند نه اینکه با اظهارنظرهای شتاب‌زده و اعلام اخبار تأییدنشده و نشر مسائل خصوصی صرفا در پی طرح نام خود برآیند. در این پرونده حیثیت و تمامیت جسمانی دو شخص و خانواده مطرح است که حفظ حریم و احترام به تصمیم‌گیری و حرمت دماء این وظیفه فردی و اجتماعی را در پی دارد که در هر بیانی احتیاط شود. در سال‌های اخیر شاهد این امر بودیم که پرونده‌های مهمی در آستانه اعلام گذشت قرار داشتند که با برخورد شتاب‌زده بعضی افراد و فشارهای رسانه‌ای، اولیای دم از اعلام گذشت خودداری کردند.
2- واقعیت حقوقی: در روایات فقهی منبعث از بیان شیرین قرآنی در ادامه آیه قصاص ما با تشویق به گذشت و صرف‌نظر از قصاص به‌عنوان راه پسندیده مواجه می‌شویم که این امر در پرونده‌هایی که قتل‌های بدون سبق تصمیم و به‌صورت هیجانی و بدون قصد جازم و قبلی واقع می‌شود، می‌تواند مطرح و اعمال شود. اگرچه در قانون مجازات اسلامی سوءنیت واجد درجه‌بندی نیست و عمل نوعا کشنده بیانگر عمد است ولی احراز عنصر روانی جرم در قاتل هیجانی و غیرحرفه‌ای یا قاتل حرفه‌ای نزد اولیای دم و افکار عمومی متفاوت است. این تأثیر متفاوت در نوع سوءنیت متهم اگر‌چه در قانون کمتر به آن توجه شده است ولی اولیای دم را به‌عنوان صاحب حق و سلطه در اعمال قصاص با دوگانه گذشت یا گذشت‌نکردن بیشتر دچار چالش و با حساسیت در تصمیم‌گیری مواجه می‌کند.
آنچه در پرونده مورد بحث از نحوه برخورد خانواده اولیای دم و متهم به قتل قابل مشاهده است، احترام قابل قبول آنها نسبت به یکدیگر بوده که در جلسات دادگاه شاهد آن بودیم و فشار بعضی رسانه‌ها در ترغیب دو طرف پرونده به اظهارنظرهای جنجالی بعد از مرحله بازپرسی، خوشبختانه کمتر تأثیرگذار بوده که بجاست از نحوه گفت‌وگوی عادی برادر مقتول با متهم در حاشیه جلسه دادگاه و سکوت پدر و مادر مقتول در رسانه‌ها و برخورد حرفه‌ای وکیل محمدعلی نجفی - آقای گودرزی - در نحوه بیان و احترام عملی و لفظی و بیانی به خانواده اولیای دم - صرف نظر از گذشت یا گذشت‌نکردن- یاد کنیم که زمینه را برای تصمیم‌گیری مناسب و ارزیابی وضعیت نحوه قتل و گذشت احتمالی نسبت به آن فراهم می‌کند.
شرایط گذشت و اخذ خون‌بها در روند مصالحه دو طرف پرونده صورت می‌گیرد که میزان و کیفیت آن به اراده دو طرف بستگی دارد و ارتباطی به مرجع قضائی نداشته و قانون آن را به اراده ایشان واگذار کرده است.
گذشت از قصاص ممکن است مجانی باشد یا در ازای اخذ خون‌بها که متفاوت از دیه است و میزان آن ممکن است کمتر یا بیشتر از دیه باشد که در این حالت، به آن مصالحه با اخذ خون‌بها گفته می‌شود؛ این امر نیز می‌تواند برای همیشه مکتوم و به‌صورت راز نزد طرفین پرونده و مکتوم از اعلام عمومی و حتی مکتوم از اعلام نوع و میزان آن در نزد مرجع قضائی باشد و آنچه در دادگاه بیان می‌شود، صرفا اعلام گذشت از قصاص باشد.

این روزها در رسانه‌ها اخبار متنوع و متناقضی از احتمال گذشت یا گذشت‌نکردن در پرونده محمدعلی نجفی مطرح می‌شود. با توجه به اهمیت این پرونده در نزد افکار عمومی که حالا به مطالعه موردی case study نیز تبدیل شده، بحث گذشت از دو منظر واقعیت انسانی و حقوقی قابل بررسی است.
1- واقعیت انسانی: واقعیت انسانی در اعلام گذشت زمانی‌که این پرونده بُعد رسانه‌ای وسیع و ملی پیدا کرده است، کمی پیچیده می‌شود و هر اظهارنظر از سوی دادگاه یا دو سوی پرونده یعنی اولیای دم و متهم، موج اخبار و تحلیل‌های رسانه‌ای را در پی دارد که تصمیم‌گیری را بر دو طرف پرونده دشوار می‌کند. بعضی اظهارنظرها از سوی افراد غیرمسئول در پرونده و اعلام اخبار از روند مذاکره احتمالی سازشی قبل از اینکه از سوی طرفین پرونده یا وکلای آنها تأیید و اعلام شود، چیزی جز دخالت غیرمسئولانه و افزودن بار فشار روانی بر دو طرف پرونده نیست. اعلام گذشت چه با اخذ خون‌بها به هر میزان و کیفیت یا اخذنکردن آن یا حتی گذشت‌نکردن امری خصوصی و در محدوده اختیار و سلطه اولیای دم است. در این پرونده مشاهده می‌شود اولیای دم مقتول (پدر و مادر مقتول) از حضور رسانه‌ای و حتی حضور در جلسه دادگاه استنکاف کردند و بجاست رسانه‌ها و اشخاص در اظهارنظرهای عمومی از هرگونه احتمال یا انتساب امور به ایشان خودداری کنند و اگر بنا بر توصیه و تشویق به گذشت باشد، آن را نه در رسانه‌ها - که احتمال شکل‌گیری هر دوگانه‌ای در موج‌های خبری وجود دارد- بلکه از طریق مقتضی دیگر دنبال کنند و با برخورد محترمانه نسبت به اولیای دم موجب تشفی خاطر ایشان باشند نه اینکه با اظهارنظرهای شتاب‌زده و اعلام اخبار تأییدنشده و نشر مسائل خصوصی صرفا در پی طرح نام خود برآیند. در این پرونده حیثیت و تمامیت جسمانی دو شخص و خانواده مطرح است که حفظ حریم و احترام به تصمیم‌گیری و حرمت دماء این وظیفه فردی و اجتماعی را در پی دارد که در هر بیانی احتیاط شود. در سال‌های اخیر شاهد این امر بودیم که پرونده‌های مهمی در آستانه اعلام گذشت قرار داشتند که با برخورد شتاب‌زده بعضی افراد و فشارهای رسانه‌ای، اولیای دم از اعلام گذشت خودداری کردند.
2- واقعیت حقوقی: در روایات فقهی منبعث از بیان شیرین قرآنی در ادامه آیه قصاص ما با تشویق به گذشت و صرف‌نظر از قصاص به‌عنوان راه پسندیده مواجه می‌شویم که این امر در پرونده‌هایی که قتل‌های بدون سبق تصمیم و به‌صورت هیجانی و بدون قصد جازم و قبلی واقع می‌شود، می‌تواند مطرح و اعمال شود. اگرچه در قانون مجازات اسلامی سوءنیت واجد درجه‌بندی نیست و عمل نوعا کشنده بیانگر عمد است ولی احراز عنصر روانی جرم در قاتل هیجانی و غیرحرفه‌ای یا قاتل حرفه‌ای نزد اولیای دم و افکار عمومی متفاوت است. این تأثیر متفاوت در نوع سوءنیت متهم اگر‌چه در قانون کمتر به آن توجه شده است ولی اولیای دم را به‌عنوان صاحب حق و سلطه در اعمال قصاص با دوگانه گذشت یا گذشت‌نکردن بیشتر دچار چالش و با حساسیت در تصمیم‌گیری مواجه می‌کند.
آنچه در پرونده مورد بحث از نحوه برخورد خانواده اولیای دم و متهم به قتل قابل مشاهده است، احترام قابل قبول آنها نسبت به یکدیگر بوده که در جلسات دادگاه شاهد آن بودیم و فشار بعضی رسانه‌ها در ترغیب دو طرف پرونده به اظهارنظرهای جنجالی بعد از مرحله بازپرسی، خوشبختانه کمتر تأثیرگذار بوده که بجاست از نحوه گفت‌وگوی عادی برادر مقتول با متهم در حاشیه جلسه دادگاه و سکوت پدر و مادر مقتول در رسانه‌ها و برخورد حرفه‌ای وکیل محمدعلی نجفی - آقای گودرزی - در نحوه بیان و احترام عملی و لفظی و بیانی به خانواده اولیای دم - صرف نظر از گذشت یا گذشت‌نکردن- یاد کنیم که زمینه را برای تصمیم‌گیری مناسب و ارزیابی وضعیت نحوه قتل و گذشت احتمالی نسبت به آن فراهم می‌کند.
شرایط گذشت و اخذ خون‌بها در روند مصالحه دو طرف پرونده صورت می‌گیرد که میزان و کیفیت آن به اراده دو طرف بستگی دارد و ارتباطی به مرجع قضائی نداشته و قانون آن را به اراده ایشان واگذار کرده است.
گذشت از قصاص ممکن است مجانی باشد یا در ازای اخذ خون‌بها که متفاوت از دیه است و میزان آن ممکن است کمتر یا بیشتر از دیه باشد که در این حالت، به آن مصالحه با اخذ خون‌بها گفته می‌شود؛ این امر نیز می‌تواند برای همیشه مکتوم و به‌صورت راز نزد طرفین پرونده و مکتوم از اعلام عمومی و حتی مکتوم از اعلام نوع و میزان آن در نزد مرجع قضائی باشد و آنچه در دادگاه بیان می‌شود، صرفا اعلام گذشت از قصاص باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.