|

چند تیر و چند نشان

مینا کامران : اینکه ساخت‌وساز مدرسه بستری برای رشد و توسعه شود، شاید عجیب باشد.اینکه به بهانه ساخت یک مدرسه، روستا و منطقه‌ای به‌سوی توانمندی اقتصادی و توسعه پیش رود، هم همین‌طور.آن هم در یکی از روستاهای دورافتاده مرزی در استان سیستان و بلوچستان.چرا و چگونگی‌اش به حدود سه سال پیش برمی‌گردد که برای افتتاح یکی از مدارس «پویش ایران من» راهی یکی از روستاهای مرزی غرب کشور شدیم. قبل‌تر بازدیدی از مدرسه‌ای ديگر داشتيم؛ مدرسه‌اي که یکی از انجمن‌های خیریه درست یک سال پیش در همان منطقه ساخته بود. مسئولان اداره نوسازی استان با افتخار ما را به بازدید یکی از بهترین ساخت‌وسازهای آن منطقه بردند اما خودشان هم به محض ورود به مدرسه شوکه شدند.در و دیوار کثیف و دودگرفته و درهای نو چوبی مدرسه شکسته شده بود. حیاط و سرویس بهداشتی هم وضعیتش نابسامان بود. خلاصه نشانی از اینکه این مدرسه فقط یک سال از عمرش گذشته است، وجود نداشت و جالب‌تر اینکه كسي مسئوليت اين خرابي را برعهده نمي‌گرفت و بر گردن دیگری می‌انداخت. مسئولان مدرسه می‌گفتند پیمان‌کار خوب نساخته است، دهیار روستا می‌گفت مدیر و دانش‌آموزان احساس مسئولیت ندارند و... خلاصه تقصیر با دیگری بود.از طرف دیگر، تابستان بود و هیچ کودکی در مدرسه حضور نداشت. مدرسه سوت‌وکور و بی‌تحرک در مرکز روستا جا خوش کرده بود. در روستایی که تنها فضای جمعی آن غیر از مسجدی کوچک، مدرسه محسوب می‌شود، این سرمایه بزرگ چرا می‌بایست بیش از سه ماه از سال خاموش و بی‌کارکرد باشد؟معماری و فضای خشک و بی‌روح مدارس از یک سو، آموزش بی‌کیفیت و کشنده خلاقیت در مدارس از سوی دیگر، سؤالات بی‌شماری را در ادامه مسیر مدرسه‌سازی ایجاد کرد.پویش «ایران من» در مرحله‌اي بود كه از صد مدرسه‌ای که تعهد داده شده بود، تعداد زیادی در حال افتتاح و بهره‌برداری بود، حالا این سؤال و چالش جدی مطرح شده بود که با گذشت 120 سال از تأسیس مدارس نوین (مدارس پسامکتب که از سوی میرزاحسن رشدیه پایه‌گذاری شدند)، آيا نیازمند بازنگری جدی در ساخت و کارکرد مدارس هستيم؟متأسفانه در کشور ما همواره به مدرسه به عنوان فضای کالبدی نگاه شده که صرفا جنبه آموزشی دارند، بدون آنکه برنامه‌ای مدون برای سودرسانی آموزش به منطقه مورد نظر وجود داشته باشد. بيشتر مدارس در ایران با حمایت و مجریگری شخص بیرونی (دولت با بخش خصوصی) و بدون توجه به الزامات و نیازهای کارکردی و بومی آن جامعه ساخته می‌شوند.
با علم به اینکه چرا مدارس امروز نمی‌توانند کارکرد درستی در حیات اجتماعی اقتصادی دانش‌آموزان و ساکنان منطقه داشته باشند، به عنوان یک نهاد مدرسه‌ساز درصدد برآمديم براي اصلاح قدمي برداشته شود.پس از ماه‌ها مطالعه و پژوهش در مدل‌های مدرسه‌سازی و مدارس نوین دنیا، همچنین با تکیه بر تجربیات خود و سایر انجمن‌های فعال در حوزه آموزش، به الگوی جدیدی از ساخت مدرسه به نام «مدرسه توسعه پایدار» رسیدیم.این مدارس همسو با اهداف توسعه پایدار به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که علاوه بر نیازهای آموزشی کودکان، نیاز مردم منطقه را به آموزش‌های مرتبط با توسعه روستایی نیز برطرف کرده و پیوند میان فضای آموزشی و اجتماع محلی را برقرارکند.از طرفی مکانی به نام مدرسه در چنین مناطقی می‌تواند در جهت اهدافی همچون خدمت‌رسانی به اجتماع کوچک خودشان، به‌شیوه‌ای طراحی شود که تغییر کاربری آن آسان بوده و در ساعاتی خارج از ساعات تدریس، به کانون توسعه محلی تبدیل شود.برای ساخت پایلوت این مدل مدارس، روستایی در صدکیلومتری چابهار در استان سیستان و بلوچستان به نام «سیدبار جدگال» در یک فرایند مشارکت‌محور پس از انجام مطالعات اقتصادی-‌اجتماعی انتخاب شد.کار ساخت این مدرسه در مرداد 97 با حمایت مالی نیکوکاران پویش «ایران من» شروع شد و مهر 98 آماده بهره‌برداری مي‌شود.این مدرسه بابهره‌گیری از معماری بومی و مصالح بوم‌آورد، چندکاربری‌بودن نظیر کارگاه سوزن‌دوزی و اقامتگاه بوم‌گردی، توانمندسازی اقتصادی-‌اجتماعی ساکنان روستا از جمله ویژگی‌های این مدرسه متفاوت است. توانمندسازی اجتماعی-‌اقتصادی ساکنان روستا پیش‌تر از شروع ساخت مدرسه از فروردین 96 با روش تسهیل‌گری اجتماع‌محور با تشکیل کارگروه‌هایی از زنان، جوانان و معتمدان محلی شروع شد.اما آنچه بیش از خود مدرسه این روزها سر زبان‌ها افتاده است، صندوق تعاونی توسعه روستا به نام «بانوکدوچ» است که در شبکه‌های اجتماعی معروف شده است.
بانوک پروژه توانمندسازی اقتصادی این طرح است که در حال حاضر بیش از صد زن و مرد روستایی با زنده‌کردن هنر سنتی‌شان (سوزن‌دوزی) به فعالیت مشغول هستند و با سود صندوق به آموزش و بهداشت کودکان روستا کمک می‌کنند.و چه چیز شیرین‌تر از اینکه بانوک با سود حاصل از فروش محصولات خود سه نمایشگاه در تهران برگزار کرده و یک سهم از هزینه ساخت مدرسه را تقبل کرده است.از امروز هم نمایشگاه ديگر سوزن‌دوزی اين گروه با عنوان «هامین دوچ» در خانه هفت‌دست در کریمخان برگزار خواهد شد و تمام درآمد حاصل از این نمایشگاه صرف محوطه‌سازی مدرسه خواهد شد.
مینا کامران : اینکه ساخت‌وساز مدرسه بستری برای رشد و توسعه شود، شاید عجیب باشد.اینکه به بهانه ساخت یک مدرسه، روستا و منطقه‌ای به‌سوی توانمندی اقتصادی و توسعه پیش رود، هم همین‌طور.آن هم در یکی از روستاهای دورافتاده مرزی در استان سیستان و بلوچستان.چرا و چگونگی‌اش به حدود سه سال پیش برمی‌گردد که برای افتتاح یکی از مدارس «پویش ایران من» راهی یکی از روستاهای مرزی غرب کشور شدیم. قبل‌تر بازدیدی از مدرسه‌ای ديگر داشتيم؛ مدرسه‌اي که یکی از انجمن‌های خیریه درست یک سال پیش در همان منطقه ساخته بود. مسئولان اداره نوسازی استان با افتخار ما را به بازدید یکی از بهترین ساخت‌وسازهای آن منطقه بردند اما خودشان هم به محض ورود به مدرسه شوکه شدند.در و دیوار کثیف و دودگرفته و درهای نو چوبی مدرسه شکسته شده بود. حیاط و سرویس بهداشتی هم وضعیتش نابسامان بود. خلاصه نشانی از اینکه این مدرسه فقط یک سال از عمرش گذشته است، وجود نداشت و جالب‌تر اینکه كسي مسئوليت اين خرابي را برعهده نمي‌گرفت و بر گردن دیگری می‌انداخت. مسئولان مدرسه می‌گفتند پیمان‌کار خوب نساخته است، دهیار روستا می‌گفت مدیر و دانش‌آموزان احساس مسئولیت ندارند و... خلاصه تقصیر با دیگری بود.از طرف دیگر، تابستان بود و هیچ کودکی در مدرسه حضور نداشت. مدرسه سوت‌وکور و بی‌تحرک در مرکز روستا جا خوش کرده بود. در روستایی که تنها فضای جمعی آن غیر از مسجدی کوچک، مدرسه محسوب می‌شود، این سرمایه بزرگ چرا می‌بایست بیش از سه ماه از سال خاموش و بی‌کارکرد باشد؟معماری و فضای خشک و بی‌روح مدارس از یک سو، آموزش بی‌کیفیت و کشنده خلاقیت در مدارس از سوی دیگر، سؤالات بی‌شماری را در ادامه مسیر مدرسه‌سازی ایجاد کرد.پویش «ایران من» در مرحله‌اي بود كه از صد مدرسه‌ای که تعهد داده شده بود، تعداد زیادی در حال افتتاح و بهره‌برداری بود، حالا این سؤال و چالش جدی مطرح شده بود که با گذشت 120 سال از تأسیس مدارس نوین (مدارس پسامکتب که از سوی میرزاحسن رشدیه پایه‌گذاری شدند)، آيا نیازمند بازنگری جدی در ساخت و کارکرد مدارس هستيم؟متأسفانه در کشور ما همواره به مدرسه به عنوان فضای کالبدی نگاه شده که صرفا جنبه آموزشی دارند، بدون آنکه برنامه‌ای مدون برای سودرسانی آموزش به منطقه مورد نظر وجود داشته باشد. بيشتر مدارس در ایران با حمایت و مجریگری شخص بیرونی (دولت با بخش خصوصی) و بدون توجه به الزامات و نیازهای کارکردی و بومی آن جامعه ساخته می‌شوند.
با علم به اینکه چرا مدارس امروز نمی‌توانند کارکرد درستی در حیات اجتماعی اقتصادی دانش‌آموزان و ساکنان منطقه داشته باشند، به عنوان یک نهاد مدرسه‌ساز درصدد برآمديم براي اصلاح قدمي برداشته شود.پس از ماه‌ها مطالعه و پژوهش در مدل‌های مدرسه‌سازی و مدارس نوین دنیا، همچنین با تکیه بر تجربیات خود و سایر انجمن‌های فعال در حوزه آموزش، به الگوی جدیدی از ساخت مدرسه به نام «مدرسه توسعه پایدار» رسیدیم.این مدارس همسو با اهداف توسعه پایدار به‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که علاوه بر نیازهای آموزشی کودکان، نیاز مردم منطقه را به آموزش‌های مرتبط با توسعه روستایی نیز برطرف کرده و پیوند میان فضای آموزشی و اجتماع محلی را برقرارکند.از طرفی مکانی به نام مدرسه در چنین مناطقی می‌تواند در جهت اهدافی همچون خدمت‌رسانی به اجتماع کوچک خودشان، به‌شیوه‌ای طراحی شود که تغییر کاربری آن آسان بوده و در ساعاتی خارج از ساعات تدریس، به کانون توسعه محلی تبدیل شود.برای ساخت پایلوت این مدل مدارس، روستایی در صدکیلومتری چابهار در استان سیستان و بلوچستان به نام «سیدبار جدگال» در یک فرایند مشارکت‌محور پس از انجام مطالعات اقتصادی-‌اجتماعی انتخاب شد.کار ساخت این مدرسه در مرداد 97 با حمایت مالی نیکوکاران پویش «ایران من» شروع شد و مهر 98 آماده بهره‌برداری مي‌شود.این مدرسه بابهره‌گیری از معماری بومی و مصالح بوم‌آورد، چندکاربری‌بودن نظیر کارگاه سوزن‌دوزی و اقامتگاه بوم‌گردی، توانمندسازی اقتصادی-‌اجتماعی ساکنان روستا از جمله ویژگی‌های این مدرسه متفاوت است. توانمندسازی اجتماعی-‌اقتصادی ساکنان روستا پیش‌تر از شروع ساخت مدرسه از فروردین 96 با روش تسهیل‌گری اجتماع‌محور با تشکیل کارگروه‌هایی از زنان، جوانان و معتمدان محلی شروع شد.اما آنچه بیش از خود مدرسه این روزها سر زبان‌ها افتاده است، صندوق تعاونی توسعه روستا به نام «بانوکدوچ» است که در شبکه‌های اجتماعی معروف شده است.
بانوک پروژه توانمندسازی اقتصادی این طرح است که در حال حاضر بیش از صد زن و مرد روستایی با زنده‌کردن هنر سنتی‌شان (سوزن‌دوزی) به فعالیت مشغول هستند و با سود صندوق به آموزش و بهداشت کودکان روستا کمک می‌کنند.و چه چیز شیرین‌تر از اینکه بانوک با سود حاصل از فروش محصولات خود سه نمایشگاه در تهران برگزار کرده و یک سهم از هزینه ساخت مدرسه را تقبل کرده است.از امروز هم نمایشگاه ديگر سوزن‌دوزی اين گروه با عنوان «هامین دوچ» در خانه هفت‌دست در کریمخان برگزار خواهد شد و تمام درآمد حاصل از این نمایشگاه صرف محوطه‌سازی مدرسه خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.