|

تردید‌ها به خوش‌بینی واشنگتن و کابل نسبت به نتایج مذاکره با طالبان

صلح در دسترس نیست

راکش سود . دیپلمات سابق هند

با پایان سفر موفقیت‌آمیز «عمران‌خان»، نخست‌وزیر پاکستان، به واشنگتن، دور تازه‌ای از مذاکرات دوحه میان ایالات متحده و طالبان برگزار شد و ظاهرا نتایج مثبتی در پی داشت. «زلمای خلیل‌زاد»، فرستاده ویژه آمریکا در فرایند صلح افغانستان که قبل از شروع این مذاکرات در پاکستان بود، خود را به‌سرعت به دوحه رساند تا از چراغ سبز اسلام‌آباد با توافق واشنگتن و طالبان خبر دهد. خلیل‌زاد در 31 جولای توییتی منتشر کرد با این مضمون: «اگر طالبان به تعهدات خود عمل کنند، ما نیز آنچه را وعده داده‌ایم، اجرا خواهیم کرد و به‌این‌ترتیب توافقی که در حال مذاکره بر سر آن هستیم، زودتر به نتیجه می‌رسد».‌مذاکرات ایالات متحده و طالبان در قطر، در حالی نتایجی امیدوار‌کننده در پی داشته که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در دو سال اخیر سیاست خود در قبال افغانستان را تغییر داده است. ترامپ در سال 2017 و در ماه‌های ابتدایی ورود خود به کاخ سفید، اعلام کرد قصد دارد با هدف پایان‌دادن به بن‌بست عملیات نظامی در افغانستان و شکست طالبان، چهار هزار نظامی دیگر را به این کشور اعزام کند. این اقدام به تضعیف جایگاه پاکستان منجر می‌شد؛ چرا‌که این کشور از گروه‌های شبه‌نظامی داخل افغانستان حمایت می‌کند. از سوی دیگر، افزایش تعداد نظامیان آمریکایی در افغانستان، باعث تقویت موقعیت نظامیان کابل در مقابله با طالبان می‌شد.
با گذشت حدود یک سال مشخص شد این سیاست نتیجه مثبتی در پی نخواهد داشت. در این یک سال، واشنگتن بار دیگر به این واقعیت پی برد که نمی‌توان هیچ گروه شبه‌نظامی و شورشی را تا زمانی که از موقعیت و جایگاهی ویژه برخوردار است، شکست داد. بنابراین با انتصاب زلمای خلیل‌زاد به‌عنوان فرستاده ویژه آمریکا در فرایند صلح افغانستان، مذاکرات مستقیم با طالبان نیز آغاز شد. آغاز رایزنی‌ها برای شروع مذاکرات، مقام‌های واشنگتن را به این نتیجه رساند که بدون جلب رضایت ارتش پاکستان نمی‌توان طالبان را متقاعد به حضور پای میز مذاکره کرد.یکی دیگر از چالش‌های پیش‌روی خلیل‌زاد در مذاکره با طالبان، درپیش‌بودن انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا بود. در نوامبر 2020 انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار می‌شود و خلیل‌زاد به این امر آگاه بود که باید مذاکره با طالبان را تا پایان 2019 به نتیجه برساند.با آغاز هفتمین دور مذاکرات دوحه، چهار موضوع از سوی آمریکا در دستور کار قرار گرفت تا مذاکرات زودتر به نتیجه برسد؛ توقف خشونت‌ها، مذاکره بین‌افغان برای صلح، تضمین طالبان به ایالات متحده مبنی بر اینکه از خاک افغانستان هیچ عملیاتی علیه آمریکا و منافعش انجام نمی‌شود و آغاز روند خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان. در جریان این مذاکرات، طالبان این اطمینان را به مقام‌های آمریکایی داد که خروج نظامیان این کشور از افغانستان، اولویت این گروه نیست. طالبان با اجرای آتش‌بس نیز موافقت نکرد و در ابتدا به مذاکره با دولت افغانستان که آن را «دولت دست‌نشانده» می‌داند، تن نداد؛ اما با چراغ سبز پاکستان به‌عنوان مهم‌ترین حامی خود، موضع خود را در قبال مذاکره با دولت کابل تغییر داد.
چشم‌انداز تاریک
با وجود امیدواری‌هایی که این دور از مذاکرات ایجاد کرده، هنوز نمی‌توان به نتایج این مذاکرات خوش‌بین بود. واقعیت این است تا زمانی که میان طالبان و دولت مرکزی افغانستان تنش‌زدایی نشود و دو طرف مستقیما پای میز مذاکره ننشینند، صلح در افغانستان ایجاد نخواهد شد. طالبان ترجیح می‌دهد به‌جای مذاکره مستقیم با کابل، از طریق عوامل نفوذی خود وارد دولت مرکزی افغانستان شود و منافع خود را تا حد امکان پیگیری کند. این هدف تا زمانی که دولت مرکزی افغانستان همچنان یک دولت موقت به شمار می‌آید، قابل دستیابی است.
یکی از راه‌های انجام چنین سناریویی، نفوذ به صفوف مقام‌های امنیتی افغانستان است؛ در این صورت، شکاف قومی و نژادی در افغانستان تشدید شده و فضا برای بهره‌برداری گروه‌های شبه‌نظامی دیگر ازجمله داعش فراهم می‌شود. ایجاد هرگونه شکاف و دودستگی میان نیروهای امنیتی افغانستان می‌تواند به تکه‌تکه‌شدن این کشور بینجامد؛ چراکه نظامیان افغان مهم‌ترین رکن تأمین امنیت و یکپارچگی این کشور به شمار می‌آیند و بدون کمک‌های مالی و نظامی ایالات متحده، قادر به انجام وظایف خود نخواهند بود. طالبان هم با آگاهی از این واقعیت، تمرکز خود را معطوف به نفوذ در نهادهای امنیتی افغانستان کرده است.
از سوی دیگر، با وجود آنکه تمام مردم افغانستان خواهان پایان درگیری‌ها و خشونت‌ها در این کشورند، حاضر نیستند صلحی که چشم‌انتظارش هستند تحت شرایط مدنظر طالبان محقق شود. در‌حال‌حاضر 74 درصد جمعیت افغانستان زیر 30 سال دارند و بیشتر عمر خود را در جامعه‌ای محافظه‌کار و نسبتا باز سپری کرده‌اند؛، به همین دلیل برخلاف تلاش‌های واشنگتن و کابل، در درون جامعه افغانستان هیچ اجماعی ملی برای صلح با طالبان وجود ندارد و بدون وجود وفاق و اجماع ملی، بازیگران و عوامل تأثیرگذار خارجی قادر خواهند بود با مداخله در افغانستان، منافع خود را تأمین کنند. شاید این موضوع برای ترامپ اهمیت نداشته باشد؛ او می‌خواهد با خروج نظامیان آمریکایی، یکی از طولانی‌ترین جنگ‌هایی که ایالات متحده درگیر آن است، هرچه زودتر پایان یابد؛ اما این خروج برای مردم افغانستان به معنی افزایش تنش‌ها و درگیری‌ها در سایه بی‌ثباتی سیاسی خواهد بود.

با پایان سفر موفقیت‌آمیز «عمران‌خان»، نخست‌وزیر پاکستان، به واشنگتن، دور تازه‌ای از مذاکرات دوحه میان ایالات متحده و طالبان برگزار شد و ظاهرا نتایج مثبتی در پی داشت. «زلمای خلیل‌زاد»، فرستاده ویژه آمریکا در فرایند صلح افغانستان که قبل از شروع این مذاکرات در پاکستان بود، خود را به‌سرعت به دوحه رساند تا از چراغ سبز اسلام‌آباد با توافق واشنگتن و طالبان خبر دهد. خلیل‌زاد در 31 جولای توییتی منتشر کرد با این مضمون: «اگر طالبان به تعهدات خود عمل کنند، ما نیز آنچه را وعده داده‌ایم، اجرا خواهیم کرد و به‌این‌ترتیب توافقی که در حال مذاکره بر سر آن هستیم، زودتر به نتیجه می‌رسد».‌مذاکرات ایالات متحده و طالبان در قطر، در حالی نتایجی امیدوار‌کننده در پی داشته که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در دو سال اخیر سیاست خود در قبال افغانستان را تغییر داده است. ترامپ در سال 2017 و در ماه‌های ابتدایی ورود خود به کاخ سفید، اعلام کرد قصد دارد با هدف پایان‌دادن به بن‌بست عملیات نظامی در افغانستان و شکست طالبان، چهار هزار نظامی دیگر را به این کشور اعزام کند. این اقدام به تضعیف جایگاه پاکستان منجر می‌شد؛ چرا‌که این کشور از گروه‌های شبه‌نظامی داخل افغانستان حمایت می‌کند. از سوی دیگر، افزایش تعداد نظامیان آمریکایی در افغانستان، باعث تقویت موقعیت نظامیان کابل در مقابله با طالبان می‌شد.
با گذشت حدود یک سال مشخص شد این سیاست نتیجه مثبتی در پی نخواهد داشت. در این یک سال، واشنگتن بار دیگر به این واقعیت پی برد که نمی‌توان هیچ گروه شبه‌نظامی و شورشی را تا زمانی که از موقعیت و جایگاهی ویژه برخوردار است، شکست داد. بنابراین با انتصاب زلمای خلیل‌زاد به‌عنوان فرستاده ویژه آمریکا در فرایند صلح افغانستان، مذاکرات مستقیم با طالبان نیز آغاز شد. آغاز رایزنی‌ها برای شروع مذاکرات، مقام‌های واشنگتن را به این نتیجه رساند که بدون جلب رضایت ارتش پاکستان نمی‌توان طالبان را متقاعد به حضور پای میز مذاکره کرد.یکی دیگر از چالش‌های پیش‌روی خلیل‌زاد در مذاکره با طالبان، درپیش‌بودن انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا بود. در نوامبر 2020 انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار می‌شود و خلیل‌زاد به این امر آگاه بود که باید مذاکره با طالبان را تا پایان 2019 به نتیجه برساند.با آغاز هفتمین دور مذاکرات دوحه، چهار موضوع از سوی آمریکا در دستور کار قرار گرفت تا مذاکرات زودتر به نتیجه برسد؛ توقف خشونت‌ها، مذاکره بین‌افغان برای صلح، تضمین طالبان به ایالات متحده مبنی بر اینکه از خاک افغانستان هیچ عملیاتی علیه آمریکا و منافعش انجام نمی‌شود و آغاز روند خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان. در جریان این مذاکرات، طالبان این اطمینان را به مقام‌های آمریکایی داد که خروج نظامیان این کشور از افغانستان، اولویت این گروه نیست. طالبان با اجرای آتش‌بس نیز موافقت نکرد و در ابتدا به مذاکره با دولت افغانستان که آن را «دولت دست‌نشانده» می‌داند، تن نداد؛ اما با چراغ سبز پاکستان به‌عنوان مهم‌ترین حامی خود، موضع خود را در قبال مذاکره با دولت کابل تغییر داد.
چشم‌انداز تاریک
با وجود امیدواری‌هایی که این دور از مذاکرات ایجاد کرده، هنوز نمی‌توان به نتایج این مذاکرات خوش‌بین بود. واقعیت این است تا زمانی که میان طالبان و دولت مرکزی افغانستان تنش‌زدایی نشود و دو طرف مستقیما پای میز مذاکره ننشینند، صلح در افغانستان ایجاد نخواهد شد. طالبان ترجیح می‌دهد به‌جای مذاکره مستقیم با کابل، از طریق عوامل نفوذی خود وارد دولت مرکزی افغانستان شود و منافع خود را تا حد امکان پیگیری کند. این هدف تا زمانی که دولت مرکزی افغانستان همچنان یک دولت موقت به شمار می‌آید، قابل دستیابی است.
یکی از راه‌های انجام چنین سناریویی، نفوذ به صفوف مقام‌های امنیتی افغانستان است؛ در این صورت، شکاف قومی و نژادی در افغانستان تشدید شده و فضا برای بهره‌برداری گروه‌های شبه‌نظامی دیگر ازجمله داعش فراهم می‌شود. ایجاد هرگونه شکاف و دودستگی میان نیروهای امنیتی افغانستان می‌تواند به تکه‌تکه‌شدن این کشور بینجامد؛ چراکه نظامیان افغان مهم‌ترین رکن تأمین امنیت و یکپارچگی این کشور به شمار می‌آیند و بدون کمک‌های مالی و نظامی ایالات متحده، قادر به انجام وظایف خود نخواهند بود. طالبان هم با آگاهی از این واقعیت، تمرکز خود را معطوف به نفوذ در نهادهای امنیتی افغانستان کرده است.
از سوی دیگر، با وجود آنکه تمام مردم افغانستان خواهان پایان درگیری‌ها و خشونت‌ها در این کشورند، حاضر نیستند صلحی که چشم‌انتظارش هستند تحت شرایط مدنظر طالبان محقق شود. در‌حال‌حاضر 74 درصد جمعیت افغانستان زیر 30 سال دارند و بیشتر عمر خود را در جامعه‌ای محافظه‌کار و نسبتا باز سپری کرده‌اند؛، به همین دلیل برخلاف تلاش‌های واشنگتن و کابل، در درون جامعه افغانستان هیچ اجماعی ملی برای صلح با طالبان وجود ندارد و بدون وجود وفاق و اجماع ملی، بازیگران و عوامل تأثیرگذار خارجی قادر خواهند بود با مداخله در افغانستان، منافع خود را تأمین کنند. شاید این موضوع برای ترامپ اهمیت نداشته باشد؛ او می‌خواهد با خروج نظامیان آمریکایی، یکی از طولانی‌ترین جنگ‌هایی که ایالات متحده درگیر آن است، هرچه زودتر پایان یابد؛ اما این خروج برای مردم افغانستان به معنی افزایش تنش‌ها و درگیری‌ها در سایه بی‌ثباتی سیاسی خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.