|

ویلیام سولیوان درگذشت

مرگ آخرین سفیر

زينب اسماعيلي

خبر یک خط است: «ویلیام هیلی‌سولیوان» آخرین سفیر آمریکا در ایران درگذشت. این خبر برای سفیر سابق هر کشوری در یک سرزمین دور نیز همین‌قدر کوتاه است. اما یک صفت این خبر را متمایز می‌کند؛ او آخرین سفیر آمریکا در ایران است. بعد از سولیوان روابط ایران و آمریکا با تسخیر سفارت واشنگتن در تهران روبه‌تیرگی رفت و نه دولت انقلاب و نه دولت‌های بعد تمایل جدی برای کاهش تنش در رابطه دو کشور نشان ندادند.
«ویلیام هیلی‌سولیوان» william hely sulivan آخرین سفیر آمریکا در ایران، سال 1922 در رودآیلند متولد شد. او پس از کسب تحصیلات دانشگاهی راهی دانشکده دیپلماتیک شد. در جنگ جهانی دوم به استخدام نیروی دریایی آمریکا درآمد و با درجه افسری در جنگ‌های خاور دور شرکت کرد. پس از پایان جنگ جهانی دوم وارد وزارت خارجه آمریکا شد و در جریان جنگ کره به‌عنوان مشاور سیاسی ژنرال «مک‌آرتور» در دفتر او خدمت می‌کرد. او پس از انجام ماموریت‌های مختلف در خاوردور به سمت سفیر آمریکا در لائوس و فیلیپین منصوب شد و در جریان این ماموریت‌ها از مشاوران نزدیک «کیسینجر» وزیر خارجه پیشین آمریکا در مذاکرات صلح ویتنام بود. سولیوان پیش از اینکه به‌عنوان سفیر آمریکا در تهران انتخاب شود، هیچ‌گاه تجربه کار با ایران و حتی یک کشور اسلامی را نداشت. نزدیک‌ترین ماموریت او به تهران، کلکته، آن هم حدود 30سال قبل بود. سولیوان دیپلماتی بود که خودش می‌گفت اطلاعات دقیقی نسبت به ایران نداشت و مایل به پذیرفتن این ماموریت نیز نبود. او هنگام ورود به تهران 56ساله بود، او که روز 20فروردین 1356 به سمت سفارت آمریکا در ایران تعیین شده بود قبل از ورود به ایران، دیداری توضیحی- تشریحی با «سایروس ونس» وزیر امور خارجه وقت آمریکا داشت. سولیوان در مورد آن دیدار چنین می‌نویسد: «در نخستین ملاقات با ونس از وی پرسیدم که دلیل انتخاب من برای پست سفارت در کشوری که هیچ‌گونه تجربه و سابقه‌ای درباره آن ندارم چه بوده است؟ وزیر خارجه در پاسخ گفت: علت انتخاب من- سولیوان- به این سمت این بوده است که برای پست سفارت ایران در جست و جوی دیپلماتی بوده‌اند که در کشورهایی که با حکومت‌های متمرکز و استبدادی اداره می‌شوند تجربه کافی داشته و بتواند با یک زمامدار مقتدر و خودکامه کار کند.»سولیوان سفیر جدید آمریکا در ایران طبق یک رسم معمول قبل از آمدن خود به محل تازه ماموریت، به ملاقات با کارتر فراخوانده شد. وی در این مورد نیز می‌نویسد: «کارتر در صحبت خود بر اهمیت استراتژیک ایران به‌عنوان متحد قابل اعتماد برای آمریکا تاکید کرد. کارتر همچنین اهمیت ایران را به‌عنوان یک عامل ثبات برای امنیت منطقه حساس خلیج‌فارس مورد تاکید مجدد قرار داد و در خاتمه موضوع قیمت نفت و سایر مسایل مورد علاقه بین ایران و آمریکا را متذکر شد.»هنگام ورود سولیوان به تهران سفارت آمریکا در تهران فعالیت وسیع و پردامنه‌ای داشت. تعداد کارکنان سفارت به اضافه مامورانی که در قسمت نظامی کار می‌کردند بالغ بر دوهزارنفر بود که با اعضای خانواده‌هایشان به پنج‌هزارنفر می‌رسیدند. سولیوان یکی از باسابقه‌ترین و پرکارترین کارمندان دستگاه سیاست خارجی به حساب می‌آمد. طبق دستوراتی که به وی داده شده بود بایستی تمام وقایع و جزییات اتفاقات سیاسی ایران را از نزدیک زیر نظر داشته به واشنگتن گزارش می‌داد. با شدت‌گرفتن حرکت انقلاب ایران و برای پایان‌بخشیدن به آن سولیوان طرحی پیشنهاد کرد مبنی بر کنارگذاشتن شاه و روی کارآوردن میانه‌روها، ولی با مخالفت واشنگتن روبه‌رو شد. او در این رابطه می‌گوید: «اگر به پیشنهاد من توجه می‌شد و امکان انتقال آرام و بدون خونریزی قدرت فراهم می‌شد به منافع آمریکا در ایران لطمه زیادی وارد نمی‌آمد... ما باید برای حفظ منافع خود با انقلاب همراه شویم و خود را با شرایط تازه تطبیق دهیم.» بهمن
1357/ فوریه 1979 سفارت آمریکا برای مدت کوتاهی اشغال شد و پس از دخالت ابراهیم‌یزدی (وزیر امور خارجه دولت موقت) قضیه منتفی شد. با اوج‌گیری انقلاب و پیش‌بینی خطرات احتمالی، سولیوان 33دیپلمات اسراییلی را با کلیه اتباع آمریکایی از ایران خارج کرد و همچنین بسیاری از اسناد طبقه‌بندی‌شده سفارت را بسته‌بندی‌کرده به واشنگتن ارسال کرد. اندکی بعد از پیروزی انقلاب و پیش از تسخیر لانه جاسوسی آمریکا (آوریل 1979) سولیوان به آمریکا فراخوانده شد. وی پس از بازگشت به آمریکا به علت اختلاف نظر با کارتر و مشاور امنیت ملی او برژینسکی بازنشسته شد و پیشنهاد ریاست مجمع آمریکایی‌ (یک سازمان مطالعاتی وابسته به دانشگاه کلمبیا) را پذیرفت. سولیوان پس از پایان ماموریت خود در کتابی به نام «ماموریت در ایران» به حقایقی از اوضاع سیاسی ایران در عصر پهلوی، دخالت‌های آمریکا در ایران، وابستگی و چاپلوسی بسیاری از مقامات دولتی شاه و اختناق سیاسی و اجتماعی ایران در دوران حکومت محمدرضا پهلوی اشاره می‌کند. به نوشته «واشنگتن پست»، «ویلیام هیلی سولیوان» آخرین سفیر آمریکا در ایران، 11اکتبر در سن 90سالگی در یک مرکز توانبخشی درگذشت. او از خرداد 1356 تا بهمن 1357 سفیر آمریکا در تهران و البته آخرین سفیر آمریکا در تهران بود.
خبر یک خط است: «ویلیام هیلی‌سولیوان» آخرین سفیر آمریکا در ایران درگذشت. این خبر برای سفیر سابق هر کشوری در یک سرزمین دور نیز همین‌قدر کوتاه است. اما یک صفت این خبر را متمایز می‌کند؛ او آخرین سفیر آمریکا در ایران است. بعد از سولیوان روابط ایران و آمریکا با تسخیر سفارت واشنگتن در تهران روبه‌تیرگی رفت و نه دولت انقلاب و نه دولت‌های بعد تمایل جدی برای کاهش تنش در رابطه دو کشور نشان ندادند.
«ویلیام هیلی‌سولیوان» william hely sulivan آخرین سفیر آمریکا در ایران، سال 1922 در رودآیلند متولد شد. او پس از کسب تحصیلات دانشگاهی راهی دانشکده دیپلماتیک شد. در جنگ جهانی دوم به استخدام نیروی دریایی آمریکا درآمد و با درجه افسری در جنگ‌های خاور دور شرکت کرد. پس از پایان جنگ جهانی دوم وارد وزارت خارجه آمریکا شد و در جریان جنگ کره به‌عنوان مشاور سیاسی ژنرال «مک‌آرتور» در دفتر او خدمت می‌کرد. او پس از انجام ماموریت‌های مختلف در خاوردور به سمت سفیر آمریکا در لائوس و فیلیپین منصوب شد و در جریان این ماموریت‌ها از مشاوران نزدیک «کیسینجر» وزیر خارجه پیشین آمریکا در مذاکرات صلح ویتنام بود. سولیوان پیش از اینکه به‌عنوان سفیر آمریکا در تهران انتخاب شود، هیچ‌گاه تجربه کار با ایران و حتی یک کشور اسلامی را نداشت. نزدیک‌ترین ماموریت او به تهران، کلکته، آن هم حدود 30سال قبل بود. سولیوان دیپلماتی بود که خودش می‌گفت اطلاعات دقیقی نسبت به ایران نداشت و مایل به پذیرفتن این ماموریت نیز نبود. او هنگام ورود به تهران 56ساله بود، او که روز 20فروردین 1356 به سمت سفارت آمریکا در ایران تعیین شده بود قبل از ورود به ایران، دیداری توضیحی- تشریحی با «سایروس ونس» وزیر امور خارجه وقت آمریکا داشت. سولیوان در مورد آن دیدار چنین می‌نویسد: «در نخستین ملاقات با ونس از وی پرسیدم که دلیل انتخاب من برای پست سفارت در کشوری که هیچ‌گونه تجربه و سابقه‌ای درباره آن ندارم چه بوده است؟ وزیر خارجه در پاسخ گفت: علت انتخاب من- سولیوان- به این سمت این بوده است که برای پست سفارت ایران در جست و جوی دیپلماتی بوده‌اند که در کشورهایی که با حکومت‌های متمرکز و استبدادی اداره می‌شوند تجربه کافی داشته و بتواند با یک زمامدار مقتدر و خودکامه کار کند.»سولیوان سفیر جدید آمریکا در ایران طبق یک رسم معمول قبل از آمدن خود به محل تازه ماموریت، به ملاقات با کارتر فراخوانده شد. وی در این مورد نیز می‌نویسد: «کارتر در صحبت خود بر اهمیت استراتژیک ایران به‌عنوان متحد قابل اعتماد برای آمریکا تاکید کرد. کارتر همچنین اهمیت ایران را به‌عنوان یک عامل ثبات برای امنیت منطقه حساس خلیج‌فارس مورد تاکید مجدد قرار داد و در خاتمه موضوع قیمت نفت و سایر مسایل مورد علاقه بین ایران و آمریکا را متذکر شد.»هنگام ورود سولیوان به تهران سفارت آمریکا در تهران فعالیت وسیع و پردامنه‌ای داشت. تعداد کارکنان سفارت به اضافه مامورانی که در قسمت نظامی کار می‌کردند بالغ بر دوهزارنفر بود که با اعضای خانواده‌هایشان به پنج‌هزارنفر می‌رسیدند. سولیوان یکی از باسابقه‌ترین و پرکارترین کارمندان دستگاه سیاست خارجی به حساب می‌آمد. طبق دستوراتی که به وی داده شده بود بایستی تمام وقایع و جزییات اتفاقات سیاسی ایران را از نزدیک زیر نظر داشته به واشنگتن گزارش می‌داد. با شدت‌گرفتن حرکت انقلاب ایران و برای پایان‌بخشیدن به آن سولیوان طرحی پیشنهاد کرد مبنی بر کنارگذاشتن شاه و روی کارآوردن میانه‌روها، ولی با مخالفت واشنگتن روبه‌رو شد. او در این رابطه می‌گوید: «اگر به پیشنهاد من توجه می‌شد و امکان انتقال آرام و بدون خونریزی قدرت فراهم می‌شد به منافع آمریکا در ایران لطمه زیادی وارد نمی‌آمد... ما باید برای حفظ منافع خود با انقلاب همراه شویم و خود را با شرایط تازه تطبیق دهیم.» بهمن
1357/ فوریه 1979 سفارت آمریکا برای مدت کوتاهی اشغال شد و پس از دخالت ابراهیم‌یزدی (وزیر امور خارجه دولت موقت) قضیه منتفی شد. با اوج‌گیری انقلاب و پیش‌بینی خطرات احتمالی، سولیوان 33دیپلمات اسراییلی را با کلیه اتباع آمریکایی از ایران خارج کرد و همچنین بسیاری از اسناد طبقه‌بندی‌شده سفارت را بسته‌بندی‌کرده به واشنگتن ارسال کرد. اندکی بعد از پیروزی انقلاب و پیش از تسخیر لانه جاسوسی آمریکا (آوریل 1979) سولیوان به آمریکا فراخوانده شد. وی پس از بازگشت به آمریکا به علت اختلاف نظر با کارتر و مشاور امنیت ملی او برژینسکی بازنشسته شد و پیشنهاد ریاست مجمع آمریکایی‌ (یک سازمان مطالعاتی وابسته به دانشگاه کلمبیا) را پذیرفت. سولیوان پس از پایان ماموریت خود در کتابی به نام «ماموریت در ایران» به حقایقی از اوضاع سیاسی ایران در عصر پهلوی، دخالت‌های آمریکا در ایران، وابستگی و چاپلوسی بسیاری از مقامات دولتی شاه و اختناق سیاسی و اجتماعی ایران در دوران حکومت محمدرضا پهلوی اشاره می‌کند. به نوشته «واشنگتن پست»، «ویلیام هیلی سولیوان» آخرین سفیر آمریکا در ایران، 11اکتبر در سن 90سالگی در یک مرکز توانبخشی درگذشت. او از خرداد 1356 تا بهمن 1357 سفیر آمریکا در تهران و البته آخرین سفیر آمریکا در تهران بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.