|

تلخکامیِ کامی کلودل

شرق: «یک زن» رمانی است نوشته آن دلبه که به‌تازگی با ترجمه مهستی بحرینی در نشر نیلوفر تجدید چاپ شده است. دلبه در این کتاب در قالب رمان سرگذشت کامی کلودل، بانوی پیکرتراش فرانسوی را روایت می‌کند. کامی کلودل، خواهر شاعر مشهور فرانسوی پل کلودل، زنی بود که چنان‌ که در یادداشت مترجم بر آغاز ترجمه فارسی رمان «یک زن» آمده است، با روی‌آوردن به کارِ پیکرتراشی در زمانه خود دست به عملی نامتعارف زد و ازهمین‌رو تا مدت‌ها آن‌گونه که باید قدر ندید. در روزگاری که کامی کلودل وارد عرصه پیکرتراشی شد، یعنی در اواخر قرن نوزدهم، این عرصه در تسخیر مردان بود. هنر کامی کلودل البته توجه اهل هنر را به خود جلب کرد، اما این باعث نشد که آن‌طورکه باید قدر ببیند. از طرفی او عاشق اُگوست رودنِ پیکرتراش بود و رنجی که این عشق به بار آورد نیز بر تلخ‌کامی‌اش افزود. بحران روحی او به جایی رسید که او را به بیمارستان روانی بردند و 26 سال از زندگی‌اش را در بیمارستان روانی گذراند. مهستی بحرینی در سرآغاز ترجمه فارسی «یک زن» درباره کامی کلودل و هنر و تلخ‌کامی او می‌نویسد: «کامی کلودل نخستین زنی بود که در اواخر قرن نوزدهم به هنر پیکرتراشی، عرصه‌ای که تا آن هنگام در انحصار مردان بود، روی آورد. طولی نکشید که استعداد خارق‌العاده‌اش توجه همگان را به خود جلب کرد و پیکره‌های او تحسین هنرشناسان را برانگیخت؛ اما از آنجا که دست به کاری زده بود که هماهنگی چندانی با معیارهای اجتماعی آن روز نداشت و از آنجا که دستاوردهای درخشان هنری او حسادت افراد تنگ‌نظر را برانگیخته بود، بسیار زود هدف طعن و تهمت این‌گونه افراد قرار گرفت و زندگی بر او دشوار شد. از سوی دیگر، عشق بی‌سرانجام او به استادش اُگوست رودن، یکی از بزرگ‌ترین پیکرتراشان جهان، بر تلخ‌کامی او افزود. با همه سخت‌کوشی و کار شبانه‌روزی، پیکره‌هایش خریدار نداشت و او ناچار بود که در فقر و تنگدستی به زندگی ادامه دهد».
آن دلبه که خود چنان ‌که مهستی بحرینی در همین یادداشت در معرفی‌اش می‌نویسد «از کارگردانان باقریحه تئاتر و سینمای فرانسه» است، در رمان «یک زن» زندگی این پیکرتراش فرانسوی را در قالب رمان روایت کرده است. پیش از شروع رمان یادداشتی نیز از آن دلبه آمده که در آن کوتاه و فشرده شرح می‌دهد که ایده نوشته‌شدن این کتاب چگونه با ورق‌زدن کتابی از پل کلودل با عنوان «چشم، گوش می‌دهد» شکل گرفت. کتابی که گویا آن دلبه را با نام و هنر کامی کلودل مواجه کرده بوده است و بعد از آن کامی کلودل دیگر ذهن آن دلبه را رها نمی‌کند. آن دلبه در این یادداشت که تاریخ 1982 پای آن خورده است، درباره کتاب «یک زن» می‌نویسد: «چه کسی امروز می‌تواند بگوید که همه‌چیز درباره کامی کلودل گفته شده است؟ این کتاب گامی دیگر به‌سوی اوست که از آنجا، از تیمارستان، صدا می‌زند. قفل دیگری است که گشوده می‌شود. اینک خود او که اشاره می‌کند، با دو دست زیبای گل‌آلودش لبخند می‌زند. اینک آن زن، آن‌ که شکل‌هایی یگانه پدید می‌آورد، پیکرتراش مؤنث. در راه پر پیچ و خمی که به او منتهی می‌شود، گام می‌نهم و چه باک اگر گهگاه در این راه گم شوم. او آنجاست، منتظر است، دیگر یک لحظه را هم نباید از دست داد. چهره‌ای نیمه‌فروبسته آنجا، در شب، فریاد می‌کشد، یک زن». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «چند روز است که برف می‌بارد. زمستان سال 1890 در وجود کامی رخنه کرده است. گل و شل لجنی که آدم را ذله می‌کند. کامی به دشواری می‌تواند مجسمه بسازد. چشم جایی را نمی‌بیند. برای ساختن، دست‌بالا فقط دو ساعت وقت دارد. در این روشنایی همه‌چیز تصنعی است. خسته، از این وضع خسته است. به‌تازگی بیست‌و‌شش‌ساله شده است. سالخورده است، شکست‌خورده است. تقریبا هیچ سفارشی دریافت نمی‌کند، اما به‌جایش کینه هست و رشک، بدگویی یا سکوت و بی‌اعتنایی. این است آنچه به ‌دست می‌آورد. آقای رودن اوقاتش تلخ است. از روزی که کامی در نمایشگاه درجه افتخار گرفت، دو سال گذشته و جز اظهار لطف‌های پیش‌پاافتاده چیزی عایدش نشده است. از آن ستایش‌ها و آن آینده‌ای که برایش پیش‌بینی می‌کردند، چه به جا مانده است؟ از این گذشته، او از نوشدن سال بدش می‌آید. انگار چون شمار سال تغییر می‌کند، همه‌چیز تغییر خواهد یافت! خنده‌دار است! دو بار از جا بلند شده و دوباره خوابیده است. تاریکی چنان است که هیچ کاری نمی‌تواند بکند. پس بهتر که به‌ همان حال بماند، احمقانه، بی‌ثمر، بی‌برنامه، بی‌سفارش. کی به او نیاز دارد؟ همه دوستان و افراد خانواده‌اش را یکی‌یکی پیش نظر می‌آورد. رودن رز را دارد و مدل‌ها و تندیس‌هایش را. آدم باید در زندگیِ کسی نقش اساسی داشته باشد تا در چنین روزی دلش بخواهد که از جا بلند شود».

شرق: «یک زن» رمانی است نوشته آن دلبه که به‌تازگی با ترجمه مهستی بحرینی در نشر نیلوفر تجدید چاپ شده است. دلبه در این کتاب در قالب رمان سرگذشت کامی کلودل، بانوی پیکرتراش فرانسوی را روایت می‌کند. کامی کلودل، خواهر شاعر مشهور فرانسوی پل کلودل، زنی بود که چنان‌ که در یادداشت مترجم بر آغاز ترجمه فارسی رمان «یک زن» آمده است، با روی‌آوردن به کارِ پیکرتراشی در زمانه خود دست به عملی نامتعارف زد و ازهمین‌رو تا مدت‌ها آن‌گونه که باید قدر ندید. در روزگاری که کامی کلودل وارد عرصه پیکرتراشی شد، یعنی در اواخر قرن نوزدهم، این عرصه در تسخیر مردان بود. هنر کامی کلودل البته توجه اهل هنر را به خود جلب کرد، اما این باعث نشد که آن‌طورکه باید قدر ببیند. از طرفی او عاشق اُگوست رودنِ پیکرتراش بود و رنجی که این عشق به بار آورد نیز بر تلخ‌کامی‌اش افزود. بحران روحی او به جایی رسید که او را به بیمارستان روانی بردند و 26 سال از زندگی‌اش را در بیمارستان روانی گذراند. مهستی بحرینی در سرآغاز ترجمه فارسی «یک زن» درباره کامی کلودل و هنر و تلخ‌کامی او می‌نویسد: «کامی کلودل نخستین زنی بود که در اواخر قرن نوزدهم به هنر پیکرتراشی، عرصه‌ای که تا آن هنگام در انحصار مردان بود، روی آورد. طولی نکشید که استعداد خارق‌العاده‌اش توجه همگان را به خود جلب کرد و پیکره‌های او تحسین هنرشناسان را برانگیخت؛ اما از آنجا که دست به کاری زده بود که هماهنگی چندانی با معیارهای اجتماعی آن روز نداشت و از آنجا که دستاوردهای درخشان هنری او حسادت افراد تنگ‌نظر را برانگیخته بود، بسیار زود هدف طعن و تهمت این‌گونه افراد قرار گرفت و زندگی بر او دشوار شد. از سوی دیگر، عشق بی‌سرانجام او به استادش اُگوست رودن، یکی از بزرگ‌ترین پیکرتراشان جهان، بر تلخ‌کامی او افزود. با همه سخت‌کوشی و کار شبانه‌روزی، پیکره‌هایش خریدار نداشت و او ناچار بود که در فقر و تنگدستی به زندگی ادامه دهد».
آن دلبه که خود چنان ‌که مهستی بحرینی در همین یادداشت در معرفی‌اش می‌نویسد «از کارگردانان باقریحه تئاتر و سینمای فرانسه» است، در رمان «یک زن» زندگی این پیکرتراش فرانسوی را در قالب رمان روایت کرده است. پیش از شروع رمان یادداشتی نیز از آن دلبه آمده که در آن کوتاه و فشرده شرح می‌دهد که ایده نوشته‌شدن این کتاب چگونه با ورق‌زدن کتابی از پل کلودل با عنوان «چشم، گوش می‌دهد» شکل گرفت. کتابی که گویا آن دلبه را با نام و هنر کامی کلودل مواجه کرده بوده است و بعد از آن کامی کلودل دیگر ذهن آن دلبه را رها نمی‌کند. آن دلبه در این یادداشت که تاریخ 1982 پای آن خورده است، درباره کتاب «یک زن» می‌نویسد: «چه کسی امروز می‌تواند بگوید که همه‌چیز درباره کامی کلودل گفته شده است؟ این کتاب گامی دیگر به‌سوی اوست که از آنجا، از تیمارستان، صدا می‌زند. قفل دیگری است که گشوده می‌شود. اینک خود او که اشاره می‌کند، با دو دست زیبای گل‌آلودش لبخند می‌زند. اینک آن زن، آن‌ که شکل‌هایی یگانه پدید می‌آورد، پیکرتراش مؤنث. در راه پر پیچ و خمی که به او منتهی می‌شود، گام می‌نهم و چه باک اگر گهگاه در این راه گم شوم. او آنجاست، منتظر است، دیگر یک لحظه را هم نباید از دست داد. چهره‌ای نیمه‌فروبسته آنجا، در شب، فریاد می‌کشد، یک زن». آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «چند روز است که برف می‌بارد. زمستان سال 1890 در وجود کامی رخنه کرده است. گل و شل لجنی که آدم را ذله می‌کند. کامی به دشواری می‌تواند مجسمه بسازد. چشم جایی را نمی‌بیند. برای ساختن، دست‌بالا فقط دو ساعت وقت دارد. در این روشنایی همه‌چیز تصنعی است. خسته، از این وضع خسته است. به‌تازگی بیست‌و‌شش‌ساله شده است. سالخورده است، شکست‌خورده است. تقریبا هیچ سفارشی دریافت نمی‌کند، اما به‌جایش کینه هست و رشک، بدگویی یا سکوت و بی‌اعتنایی. این است آنچه به ‌دست می‌آورد. آقای رودن اوقاتش تلخ است. از روزی که کامی در نمایشگاه درجه افتخار گرفت، دو سال گذشته و جز اظهار لطف‌های پیش‌پاافتاده چیزی عایدش نشده است. از آن ستایش‌ها و آن آینده‌ای که برایش پیش‌بینی می‌کردند، چه به جا مانده است؟ از این گذشته، او از نوشدن سال بدش می‌آید. انگار چون شمار سال تغییر می‌کند، همه‌چیز تغییر خواهد یافت! خنده‌دار است! دو بار از جا بلند شده و دوباره خوابیده است. تاریکی چنان است که هیچ کاری نمی‌تواند بکند. پس بهتر که به‌ همان حال بماند، احمقانه، بی‌ثمر، بی‌برنامه، بی‌سفارش. کی به او نیاز دارد؟ همه دوستان و افراد خانواده‌اش را یکی‌یکی پیش نظر می‌آورد. رودن رز را دارد و مدل‌ها و تندیس‌هایش را. آدم باید در زندگیِ کسی نقش اساسی داشته باشد تا در چنین روزی دلش بخواهد که از جا بلند شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.