|

ترجمه‌ای دیگر از مادام بواری

مانی سپهری: از رمان «مادام بواری» گوستاو فلوبر تاکنون ترجمه‌های مختلفی در زبان فارسی انجام شده است. تازه‌ترین ترجمه از این شاهکار کلاسیک ترجمه مهستی بحرینی است که به‌تازگی در نشر نیلوفر منتشر شده است. این ترجمه با مقاله‌ای از شارل بودلر درباره «مادام بواری» همراه است که با ترجمه ناصر نبوی به‌عنوان مؤخره در پایان کتاب چاپ شده است. «مادام بواری» داستان زنی به نام اما بواری است. زنی که از زندگی ملال‌انگیز خود راضی نیست و می‌خواهد زندگی از نوعی دیگر را تجربه کند که آن را زندگی آرمانی می‌پندارد. این تضاد او را به ورطه‌ای می‌کشاند که فرجام آن برای او تباهی است. جالب اینکه معروف است که فلوبر با این قهرمان زنِ مخلوق خود هم‌ذات‌پنداری می‌کرده است. بودلر در بخشی از مقاله خود به این هم‌ذات‌پنداری اشاره دارد، آنجا که می‌گوید مادام بواری گرچه زن است اما یکسره زن نیست و فلوبر خون مردانه خود را در شریان‌های او جاری کرده است. بودلر در‌این‌باره می‌نویسد: «نویسنده را جهت اتمام تمام و کمال زورآزمایی، دیگر کاری نمی‌ماند مگر (تا حد امکان) زدودن جنسیت خویش و تبدیل خود به زن. از این تبدیل یک شگفتی به بار آمده است؛ آن اینکه، به‌رغم تمام تعصب او به‌منزله نقش‌باز، نتوانسته است از ورود خون مردانه به شریان‌های آفریده خویش خودداری کند و مادام بواری از بابت هر آنچه در وجودش نیرومندتر، بلندپروازتر و نیز خیال‌پردازتر، مرد باقی مانده است».
فلوبر «مادام بواری» را با وسواس بسیار نوشته و به ثمر رسانده است. در مقدمه‌ای که احسان همتی بر ترجمه تازه «مادام بواری» نوشته، از این وسواس سخن به میان آمده است و از اینکه فلوبر چگونه روی جمله‌جمله و کلمه‌‌کلمه‌ این رمان حساس بوده است. در این مقدمه ماجرای نوشته‌شدن «مادام بواری» روایت شده است و اینکه دوست فلوبر، لویی بوئیه که رمان به او تقدیم شده، فلوبر را به صرافت نوشتن این رمان انداخته است. در مقدمه از نامه‌های فلوبر نیز نقل شده؛ نامه‌هایی که فلوبر در آنها از آنچه در سر می‌پرورانده، سخن گفته است؛ از اینکه آن اثر ادبی آرمانی که در ذهن دارد به‌لحاظ سبک چگونه اثری است. همچنین در این مقدمه با ارجاع به نامه‌های فلوبر دیدگاه او نسبت به رئالیسم درج شده است. او در نامه‌ای به ژرژ ساند نوشته است «از آنچه معمولا رئالیسم خوانده می‌شود»، بی‌زار است و همچنین در بخشی از نامه‌ای به ایوان تورگنیف که آن هم در مقدمه ترجمه فارسی رمان آمده، می‌نویسد: «به نظر من واقعیت فقط باید تخته پرش باشد. دوستانم معتقدند که واقعیت کل هنر را شامل می‌شود. این ماده‌پرستی مرا متحیر می‌کند و تقریبا هر دوشنبه با خواندن مقالات دوست نازنینمان زولا از جا به‌ در می‌روم. پس از رئالیست‌ها، حالا نوبت ناتورالیست‌ها و امپرسیونیست‌ها رسیده است. چه پیشرفتی! این دلقک‌ها بر آن‌اند تا خودشان و ما را متقاعد کنند که دریای مدیترانه را کشف کرده‌اند».
در پشت جلد ترجمه تازه «مادام بواری» دو نقل قول، یکی از ولادیمیر نابوکُف و دیگری از ماریو بارگاس یوسا، در وصف این رمان و تأثیرش بر نویسندگان مدرن آمده است. نابوکُف درباره تأثیر فلوبر می‌گوید: «اگر فلوبر نبود، مارسل پروستی در فرانسه و جیمز جویسی در ایرلند نیز ظهور نمی‌کرد. چخوف هم در روسیه این چخوفی که می‌بینیم نمی‌بود. همین برای نشان‌دادن تأثیر ادبی فلوبر کفایت می‌کند». یوسا نیز با اشاره به تأثیری که پروست در «بازسازی تدریجی خاطره زمان گذشته» از «سبک غیرمستقیم آزاد فلوبر» در رمان «مادام بواری» گرفته و همچنین مقدمه‌ای که این سبک برای تک‌گویی درونی - شیوه‌ای که چنان‌که یوسا می‌گوید، جویس اولین‌بار به کار می‌گیرد و فاکنر آن را تکمیل می‌کند و تنوع می‌دهد - فراهم می‌آورد، این‌طور نتیجه می‌گیرد که «سراسر قلمرو روان‌شناختی رمان مدرن، یعنی قلمروی که در آن چشم‌انداز عمده در واقعیت داستانی ذهن انسان است، برگرفته از مادام بواری است، یعنی رمانی که برای اولین‌بار کوشید عملکرد ذهن [وجدان] را بیان کند، بی‌آنکه مثل رمان‌های پیش از خود، به تجلیات بیرونی آن متوسل شود».
آنچه می‌خوانید سطرهایی است از ترجمه تازه این رمان: «گفت‌و‌گوی شارل همچون پیاده‌رو خیابانی یکنواخت بود؛ و در آن، اندیشه‌های همه مردم، در جامه‌های هر روزی‌شان می‌رفتند و می‌آمدند بی‌آنکه هیجانی، خنده‌ای یا رؤیایی را برانگیزند. می‌گفت که در دوران اقامتش در روآن هرگز علاقه‌ای به تئاتررفتن و دیدن بازیگران پاریسی نداشته است. نه شنا بلد بود، نه شمشیربازی، نه تیراندازی با تپانچه و حتی یک روز نتوانست اصطلاحی مربوط به اسب‌سواری را که اِما در رمانی به آن برخورده بود، برایش توضیح دهد...».

مانی سپهری: از رمان «مادام بواری» گوستاو فلوبر تاکنون ترجمه‌های مختلفی در زبان فارسی انجام شده است. تازه‌ترین ترجمه از این شاهکار کلاسیک ترجمه مهستی بحرینی است که به‌تازگی در نشر نیلوفر منتشر شده است. این ترجمه با مقاله‌ای از شارل بودلر درباره «مادام بواری» همراه است که با ترجمه ناصر نبوی به‌عنوان مؤخره در پایان کتاب چاپ شده است. «مادام بواری» داستان زنی به نام اما بواری است. زنی که از زندگی ملال‌انگیز خود راضی نیست و می‌خواهد زندگی از نوعی دیگر را تجربه کند که آن را زندگی آرمانی می‌پندارد. این تضاد او را به ورطه‌ای می‌کشاند که فرجام آن برای او تباهی است. جالب اینکه معروف است که فلوبر با این قهرمان زنِ مخلوق خود هم‌ذات‌پنداری می‌کرده است. بودلر در بخشی از مقاله خود به این هم‌ذات‌پنداری اشاره دارد، آنجا که می‌گوید مادام بواری گرچه زن است اما یکسره زن نیست و فلوبر خون مردانه خود را در شریان‌های او جاری کرده است. بودلر در‌این‌باره می‌نویسد: «نویسنده را جهت اتمام تمام و کمال زورآزمایی، دیگر کاری نمی‌ماند مگر (تا حد امکان) زدودن جنسیت خویش و تبدیل خود به زن. از این تبدیل یک شگفتی به بار آمده است؛ آن اینکه، به‌رغم تمام تعصب او به‌منزله نقش‌باز، نتوانسته است از ورود خون مردانه به شریان‌های آفریده خویش خودداری کند و مادام بواری از بابت هر آنچه در وجودش نیرومندتر، بلندپروازتر و نیز خیال‌پردازتر، مرد باقی مانده است».
فلوبر «مادام بواری» را با وسواس بسیار نوشته و به ثمر رسانده است. در مقدمه‌ای که احسان همتی بر ترجمه تازه «مادام بواری» نوشته، از این وسواس سخن به میان آمده است و از اینکه فلوبر چگونه روی جمله‌جمله و کلمه‌‌کلمه‌ این رمان حساس بوده است. در این مقدمه ماجرای نوشته‌شدن «مادام بواری» روایت شده است و اینکه دوست فلوبر، لویی بوئیه که رمان به او تقدیم شده، فلوبر را به صرافت نوشتن این رمان انداخته است. در مقدمه از نامه‌های فلوبر نیز نقل شده؛ نامه‌هایی که فلوبر در آنها از آنچه در سر می‌پرورانده، سخن گفته است؛ از اینکه آن اثر ادبی آرمانی که در ذهن دارد به‌لحاظ سبک چگونه اثری است. همچنین در این مقدمه با ارجاع به نامه‌های فلوبر دیدگاه او نسبت به رئالیسم درج شده است. او در نامه‌ای به ژرژ ساند نوشته است «از آنچه معمولا رئالیسم خوانده می‌شود»، بی‌زار است و همچنین در بخشی از نامه‌ای به ایوان تورگنیف که آن هم در مقدمه ترجمه فارسی رمان آمده، می‌نویسد: «به نظر من واقعیت فقط باید تخته پرش باشد. دوستانم معتقدند که واقعیت کل هنر را شامل می‌شود. این ماده‌پرستی مرا متحیر می‌کند و تقریبا هر دوشنبه با خواندن مقالات دوست نازنینمان زولا از جا به‌ در می‌روم. پس از رئالیست‌ها، حالا نوبت ناتورالیست‌ها و امپرسیونیست‌ها رسیده است. چه پیشرفتی! این دلقک‌ها بر آن‌اند تا خودشان و ما را متقاعد کنند که دریای مدیترانه را کشف کرده‌اند».
در پشت جلد ترجمه تازه «مادام بواری» دو نقل قول، یکی از ولادیمیر نابوکُف و دیگری از ماریو بارگاس یوسا، در وصف این رمان و تأثیرش بر نویسندگان مدرن آمده است. نابوکُف درباره تأثیر فلوبر می‌گوید: «اگر فلوبر نبود، مارسل پروستی در فرانسه و جیمز جویسی در ایرلند نیز ظهور نمی‌کرد. چخوف هم در روسیه این چخوفی که می‌بینیم نمی‌بود. همین برای نشان‌دادن تأثیر ادبی فلوبر کفایت می‌کند». یوسا نیز با اشاره به تأثیری که پروست در «بازسازی تدریجی خاطره زمان گذشته» از «سبک غیرمستقیم آزاد فلوبر» در رمان «مادام بواری» گرفته و همچنین مقدمه‌ای که این سبک برای تک‌گویی درونی - شیوه‌ای که چنان‌که یوسا می‌گوید، جویس اولین‌بار به کار می‌گیرد و فاکنر آن را تکمیل می‌کند و تنوع می‌دهد - فراهم می‌آورد، این‌طور نتیجه می‌گیرد که «سراسر قلمرو روان‌شناختی رمان مدرن، یعنی قلمروی که در آن چشم‌انداز عمده در واقعیت داستانی ذهن انسان است، برگرفته از مادام بواری است، یعنی رمانی که برای اولین‌بار کوشید عملکرد ذهن [وجدان] را بیان کند، بی‌آنکه مثل رمان‌های پیش از خود، به تجلیات بیرونی آن متوسل شود».
آنچه می‌خوانید سطرهایی است از ترجمه تازه این رمان: «گفت‌و‌گوی شارل همچون پیاده‌رو خیابانی یکنواخت بود؛ و در آن، اندیشه‌های همه مردم، در جامه‌های هر روزی‌شان می‌رفتند و می‌آمدند بی‌آنکه هیجانی، خنده‌ای یا رؤیایی را برانگیزند. می‌گفت که در دوران اقامتش در روآن هرگز علاقه‌ای به تئاتررفتن و دیدن بازیگران پاریسی نداشته است. نه شنا بلد بود، نه شمشیربازی، نه تیراندازی با تپانچه و حتی یک روز نتوانست اصطلاحی مربوط به اسب‌سواری را که اِما در رمانی به آن برخورده بود، برایش توضیح دهد...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.