رویداد ویتا، راهکاری متفاوت برای ایجاد نوآوری در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
امیر مداری. مدیر برنامه شتابدهنده نوینتک
داستان رویداد کارآفرینی ویتا برای ما داستان کاملا متفاوتی نسبت به بقیه رویدادهای مشابه بود؛ داستانی حاصل تلاقی سه نیاز که صدایشان آرام اما مداوم شنیده میشود. اولین جریان، نیاز شرکتهای بزرگ به نوآوری است. همه ما از فاصله زمانی ایران با اروپا و آمریکا در توسعه صنایع مختلف اطلاع داریم و در بعضی مواقع تکنولوژیهایی در صنایع استفاده میشود که 50 سال پیش در کشورهای توسعهیافته منسوخ شده است! البته این نیاز مختص ایران نیست و در همهجای دنیا داستانهای شرکتهایی را میشنویم که بهخاطر عدم توانایی در ایجاد نوآوری سقوط کردند یا شرکتهایی که با استفاده از فناوری یا نوآوری توانستهاند از فرش به عرش برسند، اما این موضوع در ایران رنگوبوی دیگری دارد. شاید شرایط خاص ایران، شرکتها را از آسیب رقابت با نمونههای مشابه خارجی خود در امان نگه داشته یا خیلی از سازمانها نیازی به رقابت ندارند؛ اما نیاز به نوآوری با کمی تأخیر در این شرکتها هم به فریاد درآمده و خود را شاید به شکل نیاز به بهینهکردن فرایندها، هزینههای اضافی که میتواند حذف شود و روندی که با گسترش فعالیتهای شرکت، دیگر به شکل سابق نمیتواند ادامه یابد، نشان
میدهد و البته در پارهای از شرکتها رقابت نیز معنیدار و در جریان است و نیاز به ارائه راهحلهای جدید و متفاوت به مشتریان خود را احساس میکنند. ایجاد نوآوری در یک شرکت توسعهیافته در هرجای جهان که باشید کار دشواری است، اما برای یک تیم متخصص چندنفره بدون هیچ ساختار محدودکنندهای این موضوع فرق دارد. شرکتهای بزرگ زیرساخت و امکانات دارند و تیمهای کوچک ذهن باز، دانش بهروز و تمرکز و انگیزه دارند برای نوآوری.
صدای بعدی صدای استارتاپهایی است که حمایت و سرمایه میخواهند و با وجود تلاشهای خود نمیتوانند زیرساختهای لازم کار خود را پیدا کنند و از تعداد محدود سرمایهگذارانی که هنوز از سرمایهگذاریهای قبلی خود آورده مالی قابلتوجهی به دست نیاوردهاند، نتوانستهاند سرمایه جذب کنند و از طرفی حق دارند، چراکه تعداد موجودیتهای فعال زیستبوم کارآفرینی ایران نسبت به زیستبومهای بالغ دنیا بسیار کم است؛ از مربی و مدرس گرفته تا حامیان، ارائهدهندگان زیرساخت و سرمایهگذاران و صدای آخر صدای شتابدهندهها و سرمایهگذارانی است که از ایدههای تکراری که با فرمول ترکیب اسنپ یا دیجیکالا با هر کسبوکار تصادفی سنتی ایجاد میشود، خسته شدهاند و به دنبال نوآوریهای کاربردی در جهت پاسخگویی به نیازی واقعی هستند و انتظار محصولی را دارند که واقعا خواهان داشته باشد.
به نظر میرسد حلکردن این مشکلها با هم آسانتر از حلکردن هرکدام از آنها به تنهایی است و کاری بوده که در زیستبومهای کارآفرینی دنیا برای سالها در حال انجام است. شرکتها از طرفی نیازهای واقعیشان را به همراه میآورند و از طرفی هم زیرساخت و پشتیبانی ارائه میدهند. تیمها هم دانش، انگیزه و نوآوری خود را به همراه دارند و سرمایهگذاران هم سرمایه! در ایران نیز تلاشهایی در این زمینه شروع شده است، اما هیچ راهکاری بیچالش نیست. همچنان ساختار شرکتها میتواند دستوپای تیمهای نوآور را ببندد. زیرساخت سازمانها خود قدیمی است و نوآوری به سختی روی آنها پیاده میشود و فضای توسعه کسبوکار با آنچه تیمها، شتابدهندهها و سرمایهگذاران به آن عادت دارند متفاوت است، اما این کاری بود که باید شروع میشد.
این موضوع در شتابدهنده نوینتک مدتها محل بحث بود و ما خسته از ایدههای تکراری، احساس میکردیم باید کمک کنیم تا فضا و ایدههای استارتاپی ایران رنگوبویی کاربردیتر بگیرد و همچنین بهعنوان وظیفه کلیدی یک شتابدهنده در یک اکوسیستم کارآفرینی جوان، سعی داشتیم تا بازیگران متنوعتری را فعال کنیم که این موضوع مقارن شد با تصمیم مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران بهعنوان یکی از سازمانهای بزرگی که نیاز به نوآوری را در خود و اطرافش احساس کرده بود، مبنیبر همکاری با استارتاپها در طرح نوآوری خود. مذاکرات اولیه در اسفندماه برای برگزاری رویداد ویتا در جهت ایجاد تلاقی میان صنعت کتابخانه و آرشیو، استارتاپها و سرمایهگذاران شروع شد. البته این رویداد یک ارائه وارونه (Reverse Pitch) معمولی نبود، چراکه تیمها علاوهبر حل مسائل و چالشهای مرکز اسناد و کتابخانه ملی فرصتهای دیگری نیز داشتند. اسناد سیر تاریخی کشور در مرکز اسناد و کتابخانه ملی ثبت شده و از این جهت به مثابه حافظه تاریخی ایران است. اکثر قریب به اتفاق کتابهای کشور، مقالات، پایاننامهها، اسناد و... این لیست ادامه دارد و این حجم از دادههای مختلف و متنوع میتوانست
بستری را برای انواع نوآوریهایی که تاکنون ممکن نبود، ایجاد کند. از این رو تیم برگزاری رویداد تصمیم داشت دست مخاطبان خود را باز بگذارد و تنها محدود به چالشهای سازمان نباشند. در همین راستا 37 چالش و موقعیت برای علاقهمندان در سه دسته عمومی مطرح شد:
1- چالشهای مرتبط با فرایندهاي کتابخانه که نوآوری میتوانست آنها را بهینهسازی کند.
2- سرویسها و خدماتی که میتوانستند در راستای تکمیل یا گسترش زنجیره ارزش صنعت کتابخانه ایران ایجاد شوند.
3- فرصتهایی که به واسطه حجم و نوع اطلاعات موجود در سازمان میتوانست در اختیار متخصصان هوش مصنوعی و علوم داده قرار گیرد.
اگرچه مخاطبان به این سه دسته و 37 مورد چالش آن محدود نبودند، گستردگی موضوعی رویداد علاوه بر چالشهای معمول همکاری سازمانها با استارتاپها که در بالا ذکر شد، چالشهای جدیدی را ایجاد کرد؛ به عنوان مخاطبان رویداد كه از انواع مختلفی از افراد با انگیزههای گوناگون بود، اطلاعرسانی گستردهای را میطلبید و همچنین طراحی برنامه رویداد کار سختی بود، چراکه به ندرت میتوانستیم کارگاه آموزشی را در نظر بگیریم که به کار تمامی شرکتکنندگان بیاید و همچنین آمادهکردن پیشنیازها و ملزومات لازم برای علاقهمندان به هر کدام از 37 مورد و موارد پیشبینینشده دیگر پیچیدگی خاص خودش را داشت.
با تمام این چالشها افتتاحیه رویداد در تاریخ 14 تیرماه با حضور حدود 300 نفر از علاقهمندان، برگزار شد. در این برنامه چالشهای کتابخانه و البته موقعیتهای ممکن در دو پنل مجزا بررسی و به مخاطبان یک هفته فرصت داده شد تا طرحهای خود را برای ما ارسال کنند. 88 طرح دریافت شد که با اجماع نظر سازمان اسناد و کتابخانه ملی، شتابدهنده نوینتک و مرکز نوآوری دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران، داوری شد و 40 طرح برای ادامه رویداد انتخاب شدند. در میان ایدههای تیمهای انتخابشده انواع طرحها وجود داشت که میتوان به موضوعات زیر اشاره کرد:
1. پروژهای ملی که میتواند بستر فعالیت پردازش زبان طبیعی را برای زبان فارسی بهبود بخشد.
2. کارهای پژوهشی نظیر قابلفهمکردن متن برای ماشین
3. انواع طرحهای خلاقانه در راستای تبدیل عکس به متن
4. بازشناسی متون قدیمی و اسناد دستنویس
5. استخراج فراداده از اسناد و متون
6. پردازش، بهبود یا شناسایی عکسها
7. الگوریتمهای گوناگون جستوجو و بازیابی اطلاعات
8. سیستمهای پیشنهاددهی و دستیارهای مجازی پژوهش
9. تسهیل بستر نشر کتاب
10. و شبکههای اجتماعی مختلف
در تاریخ 26 تیرماه رویداد با 40 طرح ادامه پیدا کرد. به تیمها محل کار، زیرساختهایی نظیر اینترنت و سرور و دادههای مورد نیاز تخصیص داده شد و کارگاههای آموزشی به صورت موازی از طرف شتابدهنده نوینتک، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و مرکز نوآوری دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران برگزار شد و تیمها فرایندی طولانی را آغاز کردند. فرایند تبدیل یک ایده به کسبوکاری واقعی. کسبوکاری که نیاز واقعی آن از قبل اعلام شده است و موجودیتهای متفاوتی در تلاشاند تا آنها را در مسیر پرفرازونشیبشان یاری کنند و این مسیر منتهی به مدت دو هفته رویداد نیست بلکه برای تیمها تا سالها ادامه خواهد داشت و امید است برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تا پایان عمرش و انشاءالله برای کشور تا ابد ادامه داشته باشد.
داستان رویداد کارآفرینی ویتا برای ما داستان کاملا متفاوتی نسبت به بقیه رویدادهای مشابه بود؛ داستانی حاصل تلاقی سه نیاز که صدایشان آرام اما مداوم شنیده میشود. اولین جریان، نیاز شرکتهای بزرگ به نوآوری است. همه ما از فاصله زمانی ایران با اروپا و آمریکا در توسعه صنایع مختلف اطلاع داریم و در بعضی مواقع تکنولوژیهایی در صنایع استفاده میشود که 50 سال پیش در کشورهای توسعهیافته منسوخ شده است! البته این نیاز مختص ایران نیست و در همهجای دنیا داستانهای شرکتهایی را میشنویم که بهخاطر عدم توانایی در ایجاد نوآوری سقوط کردند یا شرکتهایی که با استفاده از فناوری یا نوآوری توانستهاند از فرش به عرش برسند، اما این موضوع در ایران رنگوبوی دیگری دارد. شاید شرایط خاص ایران، شرکتها را از آسیب رقابت با نمونههای مشابه خارجی خود در امان نگه داشته یا خیلی از سازمانها نیازی به رقابت ندارند؛ اما نیاز به نوآوری با کمی تأخیر در این شرکتها هم به فریاد درآمده و خود را شاید به شکل نیاز به بهینهکردن فرایندها، هزینههای اضافی که میتواند حذف شود و روندی که با گسترش فعالیتهای شرکت، دیگر به شکل سابق نمیتواند ادامه یابد، نشان
میدهد و البته در پارهای از شرکتها رقابت نیز معنیدار و در جریان است و نیاز به ارائه راهحلهای جدید و متفاوت به مشتریان خود را احساس میکنند. ایجاد نوآوری در یک شرکت توسعهیافته در هرجای جهان که باشید کار دشواری است، اما برای یک تیم متخصص چندنفره بدون هیچ ساختار محدودکنندهای این موضوع فرق دارد. شرکتهای بزرگ زیرساخت و امکانات دارند و تیمهای کوچک ذهن باز، دانش بهروز و تمرکز و انگیزه دارند برای نوآوری.
صدای بعدی صدای استارتاپهایی است که حمایت و سرمایه میخواهند و با وجود تلاشهای خود نمیتوانند زیرساختهای لازم کار خود را پیدا کنند و از تعداد محدود سرمایهگذارانی که هنوز از سرمایهگذاریهای قبلی خود آورده مالی قابلتوجهی به دست نیاوردهاند، نتوانستهاند سرمایه جذب کنند و از طرفی حق دارند، چراکه تعداد موجودیتهای فعال زیستبوم کارآفرینی ایران نسبت به زیستبومهای بالغ دنیا بسیار کم است؛ از مربی و مدرس گرفته تا حامیان، ارائهدهندگان زیرساخت و سرمایهگذاران و صدای آخر صدای شتابدهندهها و سرمایهگذارانی است که از ایدههای تکراری که با فرمول ترکیب اسنپ یا دیجیکالا با هر کسبوکار تصادفی سنتی ایجاد میشود، خسته شدهاند و به دنبال نوآوریهای کاربردی در جهت پاسخگویی به نیازی واقعی هستند و انتظار محصولی را دارند که واقعا خواهان داشته باشد.
به نظر میرسد حلکردن این مشکلها با هم آسانتر از حلکردن هرکدام از آنها به تنهایی است و کاری بوده که در زیستبومهای کارآفرینی دنیا برای سالها در حال انجام است. شرکتها از طرفی نیازهای واقعیشان را به همراه میآورند و از طرفی هم زیرساخت و پشتیبانی ارائه میدهند. تیمها هم دانش، انگیزه و نوآوری خود را به همراه دارند و سرمایهگذاران هم سرمایه! در ایران نیز تلاشهایی در این زمینه شروع شده است، اما هیچ راهکاری بیچالش نیست. همچنان ساختار شرکتها میتواند دستوپای تیمهای نوآور را ببندد. زیرساخت سازمانها خود قدیمی است و نوآوری به سختی روی آنها پیاده میشود و فضای توسعه کسبوکار با آنچه تیمها، شتابدهندهها و سرمایهگذاران به آن عادت دارند متفاوت است، اما این کاری بود که باید شروع میشد.
این موضوع در شتابدهنده نوینتک مدتها محل بحث بود و ما خسته از ایدههای تکراری، احساس میکردیم باید کمک کنیم تا فضا و ایدههای استارتاپی ایران رنگوبویی کاربردیتر بگیرد و همچنین بهعنوان وظیفه کلیدی یک شتابدهنده در یک اکوسیستم کارآفرینی جوان، سعی داشتیم تا بازیگران متنوعتری را فعال کنیم که این موضوع مقارن شد با تصمیم مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران بهعنوان یکی از سازمانهای بزرگی که نیاز به نوآوری را در خود و اطرافش احساس کرده بود، مبنیبر همکاری با استارتاپها در طرح نوآوری خود. مذاکرات اولیه در اسفندماه برای برگزاری رویداد ویتا در جهت ایجاد تلاقی میان صنعت کتابخانه و آرشیو، استارتاپها و سرمایهگذاران شروع شد. البته این رویداد یک ارائه وارونه (Reverse Pitch) معمولی نبود، چراکه تیمها علاوهبر حل مسائل و چالشهای مرکز اسناد و کتابخانه ملی فرصتهای دیگری نیز داشتند. اسناد سیر تاریخی کشور در مرکز اسناد و کتابخانه ملی ثبت شده و از این جهت به مثابه حافظه تاریخی ایران است. اکثر قریب به اتفاق کتابهای کشور، مقالات، پایاننامهها، اسناد و... این لیست ادامه دارد و این حجم از دادههای مختلف و متنوع میتوانست
بستری را برای انواع نوآوریهایی که تاکنون ممکن نبود، ایجاد کند. از این رو تیم برگزاری رویداد تصمیم داشت دست مخاطبان خود را باز بگذارد و تنها محدود به چالشهای سازمان نباشند. در همین راستا 37 چالش و موقعیت برای علاقهمندان در سه دسته عمومی مطرح شد:
1- چالشهای مرتبط با فرایندهاي کتابخانه که نوآوری میتوانست آنها را بهینهسازی کند.
2- سرویسها و خدماتی که میتوانستند در راستای تکمیل یا گسترش زنجیره ارزش صنعت کتابخانه ایران ایجاد شوند.
3- فرصتهایی که به واسطه حجم و نوع اطلاعات موجود در سازمان میتوانست در اختیار متخصصان هوش مصنوعی و علوم داده قرار گیرد.
اگرچه مخاطبان به این سه دسته و 37 مورد چالش آن محدود نبودند، گستردگی موضوعی رویداد علاوه بر چالشهای معمول همکاری سازمانها با استارتاپها که در بالا ذکر شد، چالشهای جدیدی را ایجاد کرد؛ به عنوان مخاطبان رویداد كه از انواع مختلفی از افراد با انگیزههای گوناگون بود، اطلاعرسانی گستردهای را میطلبید و همچنین طراحی برنامه رویداد کار سختی بود، چراکه به ندرت میتوانستیم کارگاه آموزشی را در نظر بگیریم که به کار تمامی شرکتکنندگان بیاید و همچنین آمادهکردن پیشنیازها و ملزومات لازم برای علاقهمندان به هر کدام از 37 مورد و موارد پیشبینینشده دیگر پیچیدگی خاص خودش را داشت.
با تمام این چالشها افتتاحیه رویداد در تاریخ 14 تیرماه با حضور حدود 300 نفر از علاقهمندان، برگزار شد. در این برنامه چالشهای کتابخانه و البته موقعیتهای ممکن در دو پنل مجزا بررسی و به مخاطبان یک هفته فرصت داده شد تا طرحهای خود را برای ما ارسال کنند. 88 طرح دریافت شد که با اجماع نظر سازمان اسناد و کتابخانه ملی، شتابدهنده نوینتک و مرکز نوآوری دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران، داوری شد و 40 طرح برای ادامه رویداد انتخاب شدند. در میان ایدههای تیمهای انتخابشده انواع طرحها وجود داشت که میتوان به موضوعات زیر اشاره کرد:
1. پروژهای ملی که میتواند بستر فعالیت پردازش زبان طبیعی را برای زبان فارسی بهبود بخشد.
2. کارهای پژوهشی نظیر قابلفهمکردن متن برای ماشین
3. انواع طرحهای خلاقانه در راستای تبدیل عکس به متن
4. بازشناسی متون قدیمی و اسناد دستنویس
5. استخراج فراداده از اسناد و متون
6. پردازش، بهبود یا شناسایی عکسها
7. الگوریتمهای گوناگون جستوجو و بازیابی اطلاعات
8. سیستمهای پیشنهاددهی و دستیارهای مجازی پژوهش
9. تسهیل بستر نشر کتاب
10. و شبکههای اجتماعی مختلف
در تاریخ 26 تیرماه رویداد با 40 طرح ادامه پیدا کرد. به تیمها محل کار، زیرساختهایی نظیر اینترنت و سرور و دادههای مورد نیاز تخصیص داده شد و کارگاههای آموزشی به صورت موازی از طرف شتابدهنده نوینتک، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و مرکز نوآوری دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران برگزار شد و تیمها فرایندی طولانی را آغاز کردند. فرایند تبدیل یک ایده به کسبوکاری واقعی. کسبوکاری که نیاز واقعی آن از قبل اعلام شده است و موجودیتهای متفاوتی در تلاشاند تا آنها را در مسیر پرفرازونشیبشان یاری کنند و این مسیر منتهی به مدت دو هفته رویداد نیست بلکه برای تیمها تا سالها ادامه خواهد داشت و امید است برای سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تا پایان عمرش و انشاءالله برای کشور تا ابد ادامه داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.