زندگی هوشمندانه در تحریمهای هوشمند*- 1
مينو مرتاضيلنگرودي
12 سال تلاش برای گفتوگوی احترامآمیز متقابل با کشورهای پرقدرت جهان منجر به قراردادی شد. این قرارداد معطوف به پایبندی به برنامهای مشترک جهت منع تشویشهای بینالمللی در استفاده از سلاحهای اتمی از سوی ایران و دیگر کشورهای جهان بود که برجام نامیده شد. از یک سال پیش دولت آمریکا به طور یکطرفه و با زیرپانهادن تمام قراردادهای اخلاقی و قانونی از برجام خارج شده است. دولت آمریکا تنها به خروج از برنامه جامع اقدام مشترک اکتفا نکرده و با وضع سختترین تحریمهای تاریخ علیه ملت و دولت، ایران و سایر کشورهای جهان را دچار و درگیر تشویش و اضطرابات مضاعف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کرده است. بدعهدی دولت آمریکا و شخص ترامپ زندگی و زیست در تحریم یا زندگی در شرایط «نه جنگ و نه صلح» را نهتنها بر مردم ایران که بر تمامی کشورهایی که با ایران مراودات تجاری، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دارند تحمیل کرده است. کشورهای زیادی مانند چین، روسیه، کوبا و بسیاری از کشورهای آمریکایلاتین و کره شمالی و... سالیانسال دچار تحریم بودهاند. کوبا سرآمد تحریمشدگان توسط آمریکا بود. بیش از 60 سال تحریم بود، اما مقاومت کرد. مقاومت در برابر تحریمهای قلدرمآبانه مانند هرگونه مهارتی نیاز به آموزش دارد. مقاومت برای دفاع از کیان و هستی ملی در وهله نخست نیرویی غریزی است که تمام وجود یک ملت را دربر میگیرد و او را به مقاومت در برابر خطر وامیدارد. اما وقتی خطر دائمی و مزمن شود، آنگاه هر موجود زندهای بنا بر تجربه زیسته سعی میکند از دفاع غریزی به سوی مقاومتی که قابلیت دفاع را افزایش میدهد و عمر را طولانیتر میکند روی آورد. ازاینرو بیراه نیست اگر بگوییم به موازات تأکید بر مذاکره و گفتوگو برای حل و رفع مشکل، راهکارهای تجربهشده، مهارت زندگی در تحریم و راههای هوشمند را نیز بیاموزیم تا زندگی کنیم. اگر مهارتهای زیست و زندگی در تحریم را که جنگ همهجانبه و خاموش است نیاموزیم، ترس و ناامیدی و پوچی بر زندگی سیطره پیدا میکند. میگویند ترس، مادر مرگ است. زیست ترسآلود را نمیتوان زندگی نام نهاد. با وجود اینکه در جنگ بیسروصدا و خاموش تحریمها غوطهوریم، دچار ترس مضاعف میشویم که نکند هر لحظه آژیر قرمز جنگ به صدا درآید. اگر جنگیدن مهارتی مبتنیبر امید پیروزی و برد است، برای غلبه بر تحریمها که جنگ بیصدا، اما در ابعاد گستردهتر است، نیاز به مهارتهایی داریم که با گذشت 40 سال تحریم مدام هنوز درباره آن سخنی نمیگوییم و با یکدیگر گفتوگو نمیکنیم. گویی ایفای نقش قربانی تحریمها را به ایفای نقش برهمزننده خلاق معادلات غلط قلدران تحریمگر ترجیح میدهیم. ناگفته پیداست در تحریمها فضای جعلی و وارونه «نه جنگ و نه صلح» بر جامعه غالب میشود و امید به فردایی روشن رنگ میبازد. اگر نظامیگری و جنگیدن به منزله «علم» مهارتی تخصصی شده است، پس نمیتوان جز از طریق علم و هوشمندی با تحریمهای هوشمند مقابله و زندگی را بر جنگ پیروز كرد... زندگی باری به هر جهت که توأم با ترس باشد نخواهد توانست بر جنگ غلبه کند. انسان ترسخورده و ناامید، به بسیاری خفتها فقط برای زندهماندن تن میدهد. 65 میلیون مردم آواره در جهان کسانی هستند که بهخاطر زندهماندن تن به خطراتی به مراتب شدیدتر از خطر جنگ دادهاند. در فضای خنثی و بحرانزده ناشی از تحریمهای سخت، «زندگی» به «زندهمانی» به هر قیمت تقلیل پیدا میکند. اولین سرمایه باارزشی که در تحریم و در فضای یخزده و مأیوسکننده «نه جنگ و نه صلح» به حال تعلیق درمیآید، اخلاق و ارزشهای زیست مدنی است؛ سرمایه ذیقیمتی که بدون آن توسعه سیاسی اجتماعی مقدور و ممکن نخواهد شد، زیرا وقتی خوف بهمخاطرهافتادن حیات بر آدمی مستولی میشود، هدف نجات «من» از آرمان نجات «ملی» پیش میافتد و بر آن غالب میشود. ارزشهای اخلاقی و مدنی که عموما متکی بر صلح و امنیت و مبتنیبر جماعت هستند، در تنگنای منیتهای جناحی، گروهی، حزبی و فردی گیر افتاده و دچار تعلیق میشوند. در زندگی نومیدانه هدفها و آرمانهای سیاسی، اجتماعی که مردم و کنشگران مدنی برای تحقق آنها سالیان طولانی مبارزه و کوشش کردهاند کارکردشان را از دست میدهند. دستاوردهای ملی نادیده گرفته و انکار میشوند؛ مثلا انگار نه انگار که یکی از مهمترین مطالبات تاریخی زنان و کنشگران برابریخواه جنبش زنان ایرانی؛ یعنی برابری دیه زن و مرد توسط قوه مقننه و قضائیه به رسمیت شناخته شده است. انگار نه انگار برابری دیه زن و مرد دستاورد ناشی از چهار دهه تلاش بیوقفه کنشگران برابریخواه جنبش زنان بوده است. در فضای جعلی نه صلح و نه جنگ حق برابری مانند حق آزادی و حق انتخاب سبک زندگی و حق مشارکت سیاسی، اجتماعی اقتصادی و مشارکت قضائی و دیگر حقوق مدنی در بنبست زندهمانی به هر نوع و به هر قیمت گیر میافتند و جلوه آرمانیشان را از دست میدهند و به حقوقی تجملی و لوکس تبدیل میشوند! که میتوان آنها را نادیده گرفت و به تأخیر انداخت؛ مثلا در راستای تحقق افزایش 30درصدی مشارکت سیاسی زنان، در مدت دو ماه اخیر بیش از 20 زن به سمتهای معاونت و مدیریت کل و حتی قاضی دستیار در وزارتخانهها و شهرداریهای مناطق و بخشداریها و استانداری و فرمانداریها و دادگاهها منصوب شدند یا در راستای حق انتخاب سبک زندگی تعداد بیشماری از زنهای ایرانی در میادین ورزشی و علم و اندیشه در ایران و جهان خوش درخشیدند یا اینکه در سالهای اخیر در صنایع ماشینسازی و داروسازی، پزشکی، پیوند اعضا و صنایع هوافضا پیشرفتهای چشمگیری داشتیم؛ اما مردم ناایمن به این انتصابات و درخششها و پیروزیها و توانمندیها عنایت و اعتنایی ندارند. ظاهرا اینطور به نظر میآید که مردم به جای توجه به دستاوردهای علمی، حقوقی و ورزشی و اجتماعی با وجود احساس ناایمنی به اخبار سلبریتیها بیشتر حساسیت نشان میدهند. انگار یک حادثه عاشقانه یا جنایی و اساسا ناکامیها بیش از موفقیتها جامعه را برمیانگیزد و به خود جلب میکند... .
*: قسمت بعدي اين تحليل به زودي منتشر مي شود
12 سال تلاش برای گفتوگوی احترامآمیز متقابل با کشورهای پرقدرت جهان منجر به قراردادی شد. این قرارداد معطوف به پایبندی به برنامهای مشترک جهت منع تشویشهای بینالمللی در استفاده از سلاحهای اتمی از سوی ایران و دیگر کشورهای جهان بود که برجام نامیده شد. از یک سال پیش دولت آمریکا به طور یکطرفه و با زیرپانهادن تمام قراردادهای اخلاقی و قانونی از برجام خارج شده است. دولت آمریکا تنها به خروج از برنامه جامع اقدام مشترک اکتفا نکرده و با وضع سختترین تحریمهای تاریخ علیه ملت و دولت، ایران و سایر کشورهای جهان را دچار و درگیر تشویش و اضطرابات مضاعف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کرده است. بدعهدی دولت آمریکا و شخص ترامپ زندگی و زیست در تحریم یا زندگی در شرایط «نه جنگ و نه صلح» را نهتنها بر مردم ایران که بر تمامی کشورهایی که با ایران مراودات تجاری، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی دارند تحمیل کرده است. کشورهای زیادی مانند چین، روسیه، کوبا و بسیاری از کشورهای آمریکایلاتین و کره شمالی و... سالیانسال دچار تحریم بودهاند. کوبا سرآمد تحریمشدگان توسط آمریکا بود. بیش از 60 سال تحریم بود، اما مقاومت کرد. مقاومت در برابر تحریمهای قلدرمآبانه مانند هرگونه مهارتی نیاز به آموزش دارد. مقاومت برای دفاع از کیان و هستی ملی در وهله نخست نیرویی غریزی است که تمام وجود یک ملت را دربر میگیرد و او را به مقاومت در برابر خطر وامیدارد. اما وقتی خطر دائمی و مزمن شود، آنگاه هر موجود زندهای بنا بر تجربه زیسته سعی میکند از دفاع غریزی به سوی مقاومتی که قابلیت دفاع را افزایش میدهد و عمر را طولانیتر میکند روی آورد. ازاینرو بیراه نیست اگر بگوییم به موازات تأکید بر مذاکره و گفتوگو برای حل و رفع مشکل، راهکارهای تجربهشده، مهارت زندگی در تحریم و راههای هوشمند را نیز بیاموزیم تا زندگی کنیم. اگر مهارتهای زیست و زندگی در تحریم را که جنگ همهجانبه و خاموش است نیاموزیم، ترس و ناامیدی و پوچی بر زندگی سیطره پیدا میکند. میگویند ترس، مادر مرگ است. زیست ترسآلود را نمیتوان زندگی نام نهاد. با وجود اینکه در جنگ بیسروصدا و خاموش تحریمها غوطهوریم، دچار ترس مضاعف میشویم که نکند هر لحظه آژیر قرمز جنگ به صدا درآید. اگر جنگیدن مهارتی مبتنیبر امید پیروزی و برد است، برای غلبه بر تحریمها که جنگ بیصدا، اما در ابعاد گستردهتر است، نیاز به مهارتهایی داریم که با گذشت 40 سال تحریم مدام هنوز درباره آن سخنی نمیگوییم و با یکدیگر گفتوگو نمیکنیم. گویی ایفای نقش قربانی تحریمها را به ایفای نقش برهمزننده خلاق معادلات غلط قلدران تحریمگر ترجیح میدهیم. ناگفته پیداست در تحریمها فضای جعلی و وارونه «نه جنگ و نه صلح» بر جامعه غالب میشود و امید به فردایی روشن رنگ میبازد. اگر نظامیگری و جنگیدن به منزله «علم» مهارتی تخصصی شده است، پس نمیتوان جز از طریق علم و هوشمندی با تحریمهای هوشمند مقابله و زندگی را بر جنگ پیروز كرد... زندگی باری به هر جهت که توأم با ترس باشد نخواهد توانست بر جنگ غلبه کند. انسان ترسخورده و ناامید، به بسیاری خفتها فقط برای زندهماندن تن میدهد. 65 میلیون مردم آواره در جهان کسانی هستند که بهخاطر زندهماندن تن به خطراتی به مراتب شدیدتر از خطر جنگ دادهاند. در فضای خنثی و بحرانزده ناشی از تحریمهای سخت، «زندگی» به «زندهمانی» به هر قیمت تقلیل پیدا میکند. اولین سرمایه باارزشی که در تحریم و در فضای یخزده و مأیوسکننده «نه جنگ و نه صلح» به حال تعلیق درمیآید، اخلاق و ارزشهای زیست مدنی است؛ سرمایه ذیقیمتی که بدون آن توسعه سیاسی اجتماعی مقدور و ممکن نخواهد شد، زیرا وقتی خوف بهمخاطرهافتادن حیات بر آدمی مستولی میشود، هدف نجات «من» از آرمان نجات «ملی» پیش میافتد و بر آن غالب میشود. ارزشهای اخلاقی و مدنی که عموما متکی بر صلح و امنیت و مبتنیبر جماعت هستند، در تنگنای منیتهای جناحی، گروهی، حزبی و فردی گیر افتاده و دچار تعلیق میشوند. در زندگی نومیدانه هدفها و آرمانهای سیاسی، اجتماعی که مردم و کنشگران مدنی برای تحقق آنها سالیان طولانی مبارزه و کوشش کردهاند کارکردشان را از دست میدهند. دستاوردهای ملی نادیده گرفته و انکار میشوند؛ مثلا انگار نه انگار که یکی از مهمترین مطالبات تاریخی زنان و کنشگران برابریخواه جنبش زنان ایرانی؛ یعنی برابری دیه زن و مرد توسط قوه مقننه و قضائیه به رسمیت شناخته شده است. انگار نه انگار برابری دیه زن و مرد دستاورد ناشی از چهار دهه تلاش بیوقفه کنشگران برابریخواه جنبش زنان بوده است. در فضای جعلی نه صلح و نه جنگ حق برابری مانند حق آزادی و حق انتخاب سبک زندگی و حق مشارکت سیاسی، اجتماعی اقتصادی و مشارکت قضائی و دیگر حقوق مدنی در بنبست زندهمانی به هر نوع و به هر قیمت گیر میافتند و جلوه آرمانیشان را از دست میدهند و به حقوقی تجملی و لوکس تبدیل میشوند! که میتوان آنها را نادیده گرفت و به تأخیر انداخت؛ مثلا در راستای تحقق افزایش 30درصدی مشارکت سیاسی زنان، در مدت دو ماه اخیر بیش از 20 زن به سمتهای معاونت و مدیریت کل و حتی قاضی دستیار در وزارتخانهها و شهرداریهای مناطق و بخشداریها و استانداری و فرمانداریها و دادگاهها منصوب شدند یا در راستای حق انتخاب سبک زندگی تعداد بیشماری از زنهای ایرانی در میادین ورزشی و علم و اندیشه در ایران و جهان خوش درخشیدند یا اینکه در سالهای اخیر در صنایع ماشینسازی و داروسازی، پزشکی، پیوند اعضا و صنایع هوافضا پیشرفتهای چشمگیری داشتیم؛ اما مردم ناایمن به این انتصابات و درخششها و پیروزیها و توانمندیها عنایت و اعتنایی ندارند. ظاهرا اینطور به نظر میآید که مردم به جای توجه به دستاوردهای علمی، حقوقی و ورزشی و اجتماعی با وجود احساس ناایمنی به اخبار سلبریتیها بیشتر حساسیت نشان میدهند. انگار یک حادثه عاشقانه یا جنایی و اساسا ناکامیها بیش از موفقیتها جامعه را برمیانگیزد و به خود جلب میکند... .
*: قسمت بعدي اين تحليل به زودي منتشر مي شود
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.