|

کسب و کار آنلاین برای مدیران

عادل طالبي. عضو هیئت مدیره انجمن صنفی کسب و کارهای اینترنتی

مجموعه یادداشت «کسب و کار آنلاین برای مدیران» در تلاش است بدون افتادن در دام عبارات دشوار و پرپیچ‌وخم معمول و مرسوم در حوزه کسب و کارهای آنلاین، مفاهیم و موضوعات مطرح در این حوزه را مطرح کند. هدف از این کار، آشناشدن مدیران و صاحبان کسب و کارها (چه آفلاین و چه آنلاین) با موضوعات مرتبط با فضای دیجیتال و تنظیم برنامه قابل اجرا برای حضورِ فناوری دیجیتال در کسب و کارشان است. در این سلسله یادداشت‌ها قرار است هر بار به موضوعی خاص در این حوزه پرداخته شود.
5- استراتژی‌های لایه «کسب و کار»

در قسمت‌های قبلی با درنظرگرفتن یک مثال، گفتیم براي فروشگاه فیزیکی، می‌خواهیم فروشگاهی اینترنتی راه‌اندازی کنیم. بر اساس مدلی، تحلیلی نسبی از نوع SWOT از نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در فضای رقابتی آنلاین داشتیم و در سطح «سازمان»، استراتژی احتمالی این کسب و کار جدید را بررسی کردیم.
حالا می‌رسیم به بخش استراتژی‌های لایه «کسب و کار». در این لایه از تحلیل استراتژی، وارد انتخاب این موضوع می‌شویم که برای حضور دیجیتالی، کانال‌های اختصاصی و غیراختصاصی وجود دارند. برای مثال، می‌توانیم با راه‌اندازی وب‌سایت حضور دیجیتالی را تجربه کنیم یا به جای تمرکز روی وب‌سایت که به توجه به مسائل فنی و البته محتوایی نیاز دارد، روی وب‌سایت‌های موجود (مثلا PlatFormها یا بازارگاه‌ها) تمرکز کنیم یا حتی ممکن است انتخاب کنیم هر دو را در کنار هم داشته باشیم.
داشتن وب‌سایت، با وجود جذابیت‌های ظاهری، قطعا همراه با دشواری‌های خاص خودش است. از مسائل فنی و تکنیکی راه‌اندازی سایت تا ظاهر آن، از محتوای آن تا مسائلی مانند سئو، از به‌روز نگه‌داشتن سایت تا آنالیز و بررسی سنجه‌های آن، همه و همه نیاز به داشتن یک تیم تخصصی (هر چند کوچک و در حد دو، سه نفر) را الزامی می‌کند. ضمن اینکه مشکل اصلی، راه‌اندازی سایت و تولید محتوا نیست. مشکل اصلی تازه بعد از راه‌اندازی سایت شروع می‌شود: آوردن ورودی یا جذب بازدیدکننده به سایت و از آن مهم‌تر، کارکردن روی تبدیل بازدیدکننده به مشتری (یا همان چیزی که به آن Conversion یا «تبدیل» می‌گویند). تازه باید روی بهبود نرخ تبدیل یا Conversion Rate Optimization کار کنید که از یک سو به متخصص نیاز دارد و از سوی دیگر، نیاز به ابزارها و فرایندهای گاهی پیچیده AB Testing یا حتی Multi Variable Testing که موضوعات بسیار تخصصی هستند و گاهی برای برخی وب‌سایت‌ها، بدون وجود ابزار کارآمد (و اغلب گران‌قیمت) امکان‌پذیر نیست.
در چنین شرایطی، اگر مالک کسب و کار دانش یا مهارت یا تجربه اداره تیم‌های دیجیتال را نداشته باشد، معمولا این تیم‌ها باری بر دوش کسب و کار می‌شوند و عملا بسیاری از سایت‌های ناموفق از این نقطه ضربه خورده‌اند. بسیارند کسب و کارهایی که بعد از دو، سه سال تلاش برای راه‌اندازی وب‌سایت، دقیقا به دلیل مشکلات این‌چنینی از ادامه کار انصراف داده‌اند. در نقطه مقابل، حضور در Platformهای فروش کالا فقط به تولید محتوا (در کنار امکان تأمین محصول) نیاز دارد. این Platformها و بازارگاه‌های اینترنتی، بازدیدکننده (همان مشتری بالقوه) دارند و وب‌سایت و شبکه‌های اجتماعی آنها بازدیدکننده زیادی دارد که در اغلب موارد برای کسب و کارها دست‌یافتن به آنها اگر نگوییم غیرممکن، بسیار دشوار است. به همین دلیل، برای بسیاری از کسب و کارهای آفلاین، حضور در این بازارگاه‌ها و مراکز فروش دیجیتال، گزینه سهل‌الوصول و مطلوبی به نظر می‌رسد. البته این‌طور نیست حضور در بازارگاه‌ها و Marketplaceها خیلی هم ساده باشد. اینجا هم دشواری تولید محتوا و دغدغه‌های تأمین به‌موقع کالا و قراردادهای تا حدی یک‌طرفه را شاهد هستیم که اگر به آ‌نها توجه نشود، این حضور هم می‌تواند نتایج نامطلوبی را برای مالک کسب و کار به همراه داشته باشد. تصمیم‌گرفتن برای اینکه هم‌زمان در هر دوی این موارد باشیم یا یکی از آنها، یکی از تصمیمات در حوزه استراتژی در لایه کسب و کار است.
علاوه بر این، اینکه در چه شبکه‌های اجتماعی‌ای حضور داشته باشیم، هم یکی از تصمیماتی است که باید در حوزه استراتژی لایه کسب و کار در فضای دیجیتال به آن توجه کنیم. در برخی از شبکه‌های اجتماعی مانند لینکدین بُعدِ B2B و تخصص بیشتر به چشم می‌آید. معمولا برای محصولات و خدماتی که در حوزه رفتار مصرف‌کننده، موضوع «منطق» در فرایندهای تصمیم‌گیری خرید پررنگ‌تر است، در چنین شبکه‌های اجتماعی احتمال موفقیت بیشتری دارند. در نقطه مقابل، شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، معمولا در حوزه خدمات و کالاهایی که «احساس» در رفتار مصرف‌کننده در لحظه خرید تأثیر بیشتری دارد، معمولا موفق‌تر نشان می‌دهند. ابزارهای ارتباطی و انتخاب آنها هم موضوعی است که در همین مرحله اتخاذ می‌شود. در بخش بعدی، درباره این صحبت خواهیم کرد که درباره حضور در شبکه‌های اجتماعی به چه نکاتی توجه می‌کنیم و چه فاکتورهایی روی تصمیم‌گیری ما برای حضور یا عدم حضور ما در شبکه‌های اجتماعی تأثیرگذار خواهد بود.

مجموعه یادداشت «کسب و کار آنلاین برای مدیران» در تلاش است بدون افتادن در دام عبارات دشوار و پرپیچ‌وخم معمول و مرسوم در حوزه کسب و کارهای آنلاین، مفاهیم و موضوعات مطرح در این حوزه را مطرح کند. هدف از این کار، آشناشدن مدیران و صاحبان کسب و کارها (چه آفلاین و چه آنلاین) با موضوعات مرتبط با فضای دیجیتال و تنظیم برنامه قابل اجرا برای حضورِ فناوری دیجیتال در کسب و کارشان است. در این سلسله یادداشت‌ها قرار است هر بار به موضوعی خاص در این حوزه پرداخته شود.
5- استراتژی‌های لایه «کسب و کار»

در قسمت‌های قبلی با درنظرگرفتن یک مثال، گفتیم براي فروشگاه فیزیکی، می‌خواهیم فروشگاهی اینترنتی راه‌اندازی کنیم. بر اساس مدلی، تحلیلی نسبی از نوع SWOT از نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در فضای رقابتی آنلاین داشتیم و در سطح «سازمان»، استراتژی احتمالی این کسب و کار جدید را بررسی کردیم.
حالا می‌رسیم به بخش استراتژی‌های لایه «کسب و کار». در این لایه از تحلیل استراتژی، وارد انتخاب این موضوع می‌شویم که برای حضور دیجیتالی، کانال‌های اختصاصی و غیراختصاصی وجود دارند. برای مثال، می‌توانیم با راه‌اندازی وب‌سایت حضور دیجیتالی را تجربه کنیم یا به جای تمرکز روی وب‌سایت که به توجه به مسائل فنی و البته محتوایی نیاز دارد، روی وب‌سایت‌های موجود (مثلا PlatFormها یا بازارگاه‌ها) تمرکز کنیم یا حتی ممکن است انتخاب کنیم هر دو را در کنار هم داشته باشیم.
داشتن وب‌سایت، با وجود جذابیت‌های ظاهری، قطعا همراه با دشواری‌های خاص خودش است. از مسائل فنی و تکنیکی راه‌اندازی سایت تا ظاهر آن، از محتوای آن تا مسائلی مانند سئو، از به‌روز نگه‌داشتن سایت تا آنالیز و بررسی سنجه‌های آن، همه و همه نیاز به داشتن یک تیم تخصصی (هر چند کوچک و در حد دو، سه نفر) را الزامی می‌کند. ضمن اینکه مشکل اصلی، راه‌اندازی سایت و تولید محتوا نیست. مشکل اصلی تازه بعد از راه‌اندازی سایت شروع می‌شود: آوردن ورودی یا جذب بازدیدکننده به سایت و از آن مهم‌تر، کارکردن روی تبدیل بازدیدکننده به مشتری (یا همان چیزی که به آن Conversion یا «تبدیل» می‌گویند). تازه باید روی بهبود نرخ تبدیل یا Conversion Rate Optimization کار کنید که از یک سو به متخصص نیاز دارد و از سوی دیگر، نیاز به ابزارها و فرایندهای گاهی پیچیده AB Testing یا حتی Multi Variable Testing که موضوعات بسیار تخصصی هستند و گاهی برای برخی وب‌سایت‌ها، بدون وجود ابزار کارآمد (و اغلب گران‌قیمت) امکان‌پذیر نیست.
در چنین شرایطی، اگر مالک کسب و کار دانش یا مهارت یا تجربه اداره تیم‌های دیجیتال را نداشته باشد، معمولا این تیم‌ها باری بر دوش کسب و کار می‌شوند و عملا بسیاری از سایت‌های ناموفق از این نقطه ضربه خورده‌اند. بسیارند کسب و کارهایی که بعد از دو، سه سال تلاش برای راه‌اندازی وب‌سایت، دقیقا به دلیل مشکلات این‌چنینی از ادامه کار انصراف داده‌اند. در نقطه مقابل، حضور در Platformهای فروش کالا فقط به تولید محتوا (در کنار امکان تأمین محصول) نیاز دارد. این Platformها و بازارگاه‌های اینترنتی، بازدیدکننده (همان مشتری بالقوه) دارند و وب‌سایت و شبکه‌های اجتماعی آنها بازدیدکننده زیادی دارد که در اغلب موارد برای کسب و کارها دست‌یافتن به آنها اگر نگوییم غیرممکن، بسیار دشوار است. به همین دلیل، برای بسیاری از کسب و کارهای آفلاین، حضور در این بازارگاه‌ها و مراکز فروش دیجیتال، گزینه سهل‌الوصول و مطلوبی به نظر می‌رسد. البته این‌طور نیست حضور در بازارگاه‌ها و Marketplaceها خیلی هم ساده باشد. اینجا هم دشواری تولید محتوا و دغدغه‌های تأمین به‌موقع کالا و قراردادهای تا حدی یک‌طرفه را شاهد هستیم که اگر به آ‌نها توجه نشود، این حضور هم می‌تواند نتایج نامطلوبی را برای مالک کسب و کار به همراه داشته باشد. تصمیم‌گرفتن برای اینکه هم‌زمان در هر دوی این موارد باشیم یا یکی از آنها، یکی از تصمیمات در حوزه استراتژی در لایه کسب و کار است.
علاوه بر این، اینکه در چه شبکه‌های اجتماعی‌ای حضور داشته باشیم، هم یکی از تصمیماتی است که باید در حوزه استراتژی لایه کسب و کار در فضای دیجیتال به آن توجه کنیم. در برخی از شبکه‌های اجتماعی مانند لینکدین بُعدِ B2B و تخصص بیشتر به چشم می‌آید. معمولا برای محصولات و خدماتی که در حوزه رفتار مصرف‌کننده، موضوع «منطق» در فرایندهای تصمیم‌گیری خرید پررنگ‌تر است، در چنین شبکه‌های اجتماعی احتمال موفقیت بیشتری دارند. در نقطه مقابل، شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام، معمولا در حوزه خدمات و کالاهایی که «احساس» در رفتار مصرف‌کننده در لحظه خرید تأثیر بیشتری دارد، معمولا موفق‌تر نشان می‌دهند. ابزارهای ارتباطی و انتخاب آنها هم موضوعی است که در همین مرحله اتخاذ می‌شود. در بخش بعدی، درباره این صحبت خواهیم کرد که درباره حضور در شبکه‌های اجتماعی به چه نکاتی توجه می‌کنیم و چه فاکتورهایی روی تصمیم‌گیری ما برای حضور یا عدم حضور ما در شبکه‌های اجتماعی تأثیرگذار خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.