|

آيا مردم تهران اميدوارند؟

مهدي ملک‌محمد.روان‌شناس

«روي خوش تهراني‌ها به صندوق رأي»، «مردم‌سالاري از کوچه و خيابان شروع مي‌شود» و «انتخابات پُرشور» بخشي از تيترهايي است که برخي از رسانه‌ها پس از برگزاري انتخابات شوراياري در تهران بر صفحه اول خود نشاندند و برخي از اعضاي محترم شوراي شهر نيز اين انتخابات را نشانه نااميدنبودن مردم تهران تعبير کردند. ازآنجايي‌که چنين تفسيرهايي اگر غلط باشند مي‌توانند رفتارهاي بعدي نادرستي نيز بيافرينند و بر مشکلات روان‌شناختي ساکنان ابرشهر تهران بيفزايند، بايد در همين نقطه به چالش کشيده و در صورت نياز اصلاح شوند.

1. ابتدا به آمار مي‌پردازيم که حقيقتا علم مظلومي است و هم در عزا و هم در عروسي ذبح مي‌شود. کمي بيش از ۵۰۹ هزار نفر در تهران به پاي صندوق‌هاي رأي رفتند و در اين انتخابات شرکت کردند. طبق آمار سازمان ثبت احوال کشور در سال ۱۳۹۵، واجدان شرط سني رأي‌دادن در پايتخت، درحال‌حاضر بيش از شش ميليون برآورد مي‌شوند؛ بنابراین درصد شرکت‌کنندگان در پنجمين انتخابات شوراياري حدود ۹ درصد است. اين درصد به‌طور طبيعي نمي‌تواند مصداقي باشد براي روي خوش تهراني‌ها و اميد ساکنان اين کلان‌شهر، چراکه علماي علم آمار در علوم انساني مي‌دانند که براي تعميم‌بخشي نتايج يک انتخابات به مشارکت بسيار بيشتري نياز است.
2. تعداد کانديداهاي تأييدصلاحيت‌شده در اين انتخابات، 12هزارو 300 نفر اعلام شد. وقتي دريابيم که براي کسب ميزان مشارکت اعلام‌شده فقط کافي بود هريک از اين کانديداها، به‌طور ميانگين،۴۰ نفر بزرگ‌سال را همراه خود کند، در برقراري ارتباط ميزان مشارکت با مردم‌سالاري و روي خوش مردم به صندوق رأي و مهم‌تر از آن اميدواري مردم لختي درنگ مي‌کرديم.
البته بسياري از کانديداها نيز بودند که همين 40 نفر را نيز نتوانستند همراه خود داشته باشند و درعين‌حال کانديداهاي ديگر با استفاده از ابزارهاي مختلف توانستند بيش از اين تعداد را به پاي صندوق رأي بکشانند. اين ابزارهاي انگيزه‌بخش که جاي پرداختن به آنها در اين يادداشت نيست، هرچه بود، ربطي به اميد و نااميدي رأي‌دهندگان و بلوغ سياسي و اجتماعي آنها نداشت. براي آنکه به‌خوبي و با دقت علمي دريابيم که چه دلايلي غير از اميد و بلوغ سياسي و اجتماعي براي رفتار رأي‌دادن 500 هزار تهراني وجود دارد، به يکي از معتبرترين نظريه‌هاي اين حوزه در علم روان‌شناسي که توسط «داونز»، در سال ۱۹۵۷ مطرح شد، مي‌پردازيم. او در نظريه‌اش بيان مي‌کند که آنچه رأي‌دادن يا رأي‌ندادن افراد را تعيين مي‌کند، معادله زير است:
B*P) - (C) + D = R)
در اينجا، «R» مجموع پاداشي است که فرد از رأ‌ي‌دادن کسب مي‌کند، «B» فايده‌اي است که شخص فکر مي‌کند از برنده‌شدن کانديداي موردعلاقه‌اش به‌ دست مي‌آورد، «P» باور فرد است مبني بر اينکه رأي او نتيجه انتخابات را تغيير مي‌دهد، «C» هزينه‌اي است که فرد براي ر‌أي‌دادن مي‌دهد و «D» رضايت رواني‌اي است که او از رأي‌دادن کسب مي‌کند. براساس اين معادله، اگر «R» مثبت باشد، فايده‌هاي رأي‌دادن بر هزينه‌هاي آن غلبه و در نتيجه فرد در انتخابات شرکت مي‌کند.
«R» هرچقدر مثبت‌تر باشد، احتمال حضور بيشتر مي‌شود. منظور از «C» يا هزينه نيز مي‌تواند موارد عيني و مادي، مثل زمان و پول يا موارد ذهني، ازجمله تجربه منفي انتخابات‌های گذشته باشد. اگر بخواهيم عيني‌تر درباره اين معادله صحبت کنيم بايد بگوييم که حدود 90 درصد از ساکنان ابرشهر تهران به اين نتيجه نرسيده‌اند که اين انتخابات برايشان نفعي دارد؛ اما آيا اين نفع شخصي است؟ براي پاسخ به اين سؤال به آمار شرکت‌کنندگان نگاهي مي‌اندازيم و با اين شاخص مهم مواجه مي‌شويم که ساکنان مناطق 19 و 18 رتبه‌هاي يک و دو ميزان مشارکت را کسب کرده‌اند. اگر بخواهيم دلايل چنين يافته‌اي را در معادله فوق جست‌وجو کنيم، درمي‌يابيم که نفع ادراک‌شده مشارکت‌کنندگان در اين انتخابات کاملا شخصي است و بخش مهمي از انگيزه شرکت‌کنندگان را باید صميميت و نزديکي با کانديداها دانست که در محله‌هاي جنوب تهران فراوان‌تر و در محله‌هاي شمالي غريب‌تر و نامحتمل‌تر است.چرا به اين معادله و نتايج آن اصرار داريم؟ به اين دليل که دريابيم انگيزه افراد براي مشارکت در انتخابات محلي کاملا متفاوت از ديگر انتخابات‌هاي ملي است و نمي‌توان در اين انگيزه نشانه‌اي از اميد يافت. نااميدي در ميان مردم پايتخت امري جدي است و نبايد با عباراتي مانند روي خوش تهراني‌ها خود را فريب دهيم. بهتر آن است که تا دير نشده به راه‌هايي بينديشيم که اميد به اين ابرشهر زيبا برگردد.

«روي خوش تهراني‌ها به صندوق رأي»، «مردم‌سالاري از کوچه و خيابان شروع مي‌شود» و «انتخابات پُرشور» بخشي از تيترهايي است که برخي از رسانه‌ها پس از برگزاري انتخابات شوراياري در تهران بر صفحه اول خود نشاندند و برخي از اعضاي محترم شوراي شهر نيز اين انتخابات را نشانه نااميدنبودن مردم تهران تعبير کردند. ازآنجايي‌که چنين تفسيرهايي اگر غلط باشند مي‌توانند رفتارهاي بعدي نادرستي نيز بيافرينند و بر مشکلات روان‌شناختي ساکنان ابرشهر تهران بيفزايند، بايد در همين نقطه به چالش کشيده و در صورت نياز اصلاح شوند.

1. ابتدا به آمار مي‌پردازيم که حقيقتا علم مظلومي است و هم در عزا و هم در عروسي ذبح مي‌شود. کمي بيش از ۵۰۹ هزار نفر در تهران به پاي صندوق‌هاي رأي رفتند و در اين انتخابات شرکت کردند. طبق آمار سازمان ثبت احوال کشور در سال ۱۳۹۵، واجدان شرط سني رأي‌دادن در پايتخت، درحال‌حاضر بيش از شش ميليون برآورد مي‌شوند؛ بنابراین درصد شرکت‌کنندگان در پنجمين انتخابات شوراياري حدود ۹ درصد است. اين درصد به‌طور طبيعي نمي‌تواند مصداقي باشد براي روي خوش تهراني‌ها و اميد ساکنان اين کلان‌شهر، چراکه علماي علم آمار در علوم انساني مي‌دانند که براي تعميم‌بخشي نتايج يک انتخابات به مشارکت بسيار بيشتري نياز است.
2. تعداد کانديداهاي تأييدصلاحيت‌شده در اين انتخابات، 12هزارو 300 نفر اعلام شد. وقتي دريابيم که براي کسب ميزان مشارکت اعلام‌شده فقط کافي بود هريک از اين کانديداها، به‌طور ميانگين،۴۰ نفر بزرگ‌سال را همراه خود کند، در برقراري ارتباط ميزان مشارکت با مردم‌سالاري و روي خوش مردم به صندوق رأي و مهم‌تر از آن اميدواري مردم لختي درنگ مي‌کرديم.
البته بسياري از کانديداها نيز بودند که همين 40 نفر را نيز نتوانستند همراه خود داشته باشند و درعين‌حال کانديداهاي ديگر با استفاده از ابزارهاي مختلف توانستند بيش از اين تعداد را به پاي صندوق رأي بکشانند. اين ابزارهاي انگيزه‌بخش که جاي پرداختن به آنها در اين يادداشت نيست، هرچه بود، ربطي به اميد و نااميدي رأي‌دهندگان و بلوغ سياسي و اجتماعي آنها نداشت. براي آنکه به‌خوبي و با دقت علمي دريابيم که چه دلايلي غير از اميد و بلوغ سياسي و اجتماعي براي رفتار رأي‌دادن 500 هزار تهراني وجود دارد، به يکي از معتبرترين نظريه‌هاي اين حوزه در علم روان‌شناسي که توسط «داونز»، در سال ۱۹۵۷ مطرح شد، مي‌پردازيم. او در نظريه‌اش بيان مي‌کند که آنچه رأي‌دادن يا رأي‌ندادن افراد را تعيين مي‌کند، معادله زير است:
B*P) - (C) + D = R)
در اينجا، «R» مجموع پاداشي است که فرد از رأ‌ي‌دادن کسب مي‌کند، «B» فايده‌اي است که شخص فکر مي‌کند از برنده‌شدن کانديداي موردعلاقه‌اش به‌ دست مي‌آورد، «P» باور فرد است مبني بر اينکه رأي او نتيجه انتخابات را تغيير مي‌دهد، «C» هزينه‌اي است که فرد براي ر‌أي‌دادن مي‌دهد و «D» رضايت رواني‌اي است که او از رأي‌دادن کسب مي‌کند. براساس اين معادله، اگر «R» مثبت باشد، فايده‌هاي رأي‌دادن بر هزينه‌هاي آن غلبه و در نتيجه فرد در انتخابات شرکت مي‌کند.
«R» هرچقدر مثبت‌تر باشد، احتمال حضور بيشتر مي‌شود. منظور از «C» يا هزينه نيز مي‌تواند موارد عيني و مادي، مثل زمان و پول يا موارد ذهني، ازجمله تجربه منفي انتخابات‌های گذشته باشد. اگر بخواهيم عيني‌تر درباره اين معادله صحبت کنيم بايد بگوييم که حدود 90 درصد از ساکنان ابرشهر تهران به اين نتيجه نرسيده‌اند که اين انتخابات برايشان نفعي دارد؛ اما آيا اين نفع شخصي است؟ براي پاسخ به اين سؤال به آمار شرکت‌کنندگان نگاهي مي‌اندازيم و با اين شاخص مهم مواجه مي‌شويم که ساکنان مناطق 19 و 18 رتبه‌هاي يک و دو ميزان مشارکت را کسب کرده‌اند. اگر بخواهيم دلايل چنين يافته‌اي را در معادله فوق جست‌وجو کنيم، درمي‌يابيم که نفع ادراک‌شده مشارکت‌کنندگان در اين انتخابات کاملا شخصي است و بخش مهمي از انگيزه شرکت‌کنندگان را باید صميميت و نزديکي با کانديداها دانست که در محله‌هاي جنوب تهران فراوان‌تر و در محله‌هاي شمالي غريب‌تر و نامحتمل‌تر است.چرا به اين معادله و نتايج آن اصرار داريم؟ به اين دليل که دريابيم انگيزه افراد براي مشارکت در انتخابات محلي کاملا متفاوت از ديگر انتخابات‌هاي ملي است و نمي‌توان در اين انگيزه نشانه‌اي از اميد يافت. نااميدي در ميان مردم پايتخت امري جدي است و نبايد با عباراتي مانند روي خوش تهراني‌ها خود را فريب دهيم. بهتر آن است که تا دير نشده به راه‌هايي بينديشيم که اميد به اين ابرشهر زيبا برگردد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.