وعده چین برای تأمین منابع مالی فائو
لیلا مرگن: انتخابات نهم در تاریخ سازمان خواروبار و كشاورزی در جلسه 41 نشست عالی سازمان فائو، در رم برگزار شد. تسوی دونوی که پیش از این در پست معاون وزیر کشاورزی چین مشغول به فعالیت بود، در دور اول انتخاب شد، او با 108 رأی از بین 191 شركتكننده انتخاب شد. محمدحسین عمادی نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در فائو در گفتوگو با «شرق» به تشریح دلایل رأیآوردن یك نماینده از كشور چین پرداخت. به گفته او عدم تمایل اعضای فائو به سپردن تعیین سرنوشت سازمانهای بینالمللی به کشورهای توسعهیافته منجر به رأیآوردن نماینده چین شده است. همچنین كاهش توان مالی فائو و وعده كاندیدای چین برای تأمین سالانه 10 درصد بودجه فائو منجر به پیروزشدن این كاندیدا شد. عمادی درباره دلایل هجوم ملخها به ایران هم صحبت كرد و به اعتقاد او آنچه در فضای مجازی ایران در جریان است، با واقعیتهای این پدیده همخوانی ندارد. مشروح گفتوگو با محمدحسین عمادی نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در فائو در ادامه میآید.
چرا كشورهای جهان با رأی بالا به نماینده چین برای ریاست فائو رأی دادند؟
پنج دلیل برای انتخاب نماینده چین به عنوان رئیس فائو وجود دارد:
اولین دلیل به مرزبندی کشورهای شمال و جنوب مرتبط است. روابط تاریخی و سیاسی بین غرب و مستعمرات آنها در سه قاره آفریقا، آمریكای لاتین و آسیا همواره تیره بوده است.
مداخله سیاسی دائمی غرب در مستعمرههایش و همچنین تلاش مردم این مستعمرات برای حق تعیین سرنوشت خود در نیمقرن اخیر شرایط متفاوتی را رقم زده است. افزایش آگاهی و دسترسی مردم محلی به رسانههای اجتماعی باعث شده نهادهای مردمی و محلی عملا قدرت بیشتری یافته و در مراحل تصمیمسازی دولتها و موضعگیری آنان تأثیرگذار شوند. این گروهها عموما نسبت به دولتهای غربی به دیده شک نگاه میكنند و هیچگونه تمایلی به سپردن تعیین سرنوشت سازمانهای بینالمللی به کشورهای توسعهیافته ندارند زیرا این سازمانها را مدافع حقوق خود میدانند.
دومین دلیل مربوط به فجایع محیطزیستی به دلیل تولید انبوه محصولات كشاورزی و اثرات تغییرات اقلیمی بر این بخش است. تغییر اقلیمی بخش كشاورزی را به یك قربانی تبدیل کرده و پدیده گرمشدن زمین و محدودیت منابع آب برای بخش كشاورزی مشكلات زیادی را ایجاد كرده است. این تحولات وجهه برخی كشورها را هم نسبت به شیوه حاكم در سیستم تولید غذا و كشاورزی تغییر داده است. اهمیت توجه به كشاورزی پایدار باعث ایجاد مرزبندی جدیدی در بین كشورهای عضو فائو شده است كه این مرزبندی بر مرزهای گذشته شمال و جنوب منطبق نیست. كشورهای صادركننده محصولات كشاورزی با اعمال هر شاخص محیطزیستی یا محدودیتهای حاصل از استاندارد تجاری مخالف هستند اما گروه مقابل كشورهایی را شامل میشود كه نگران محیط زیست و سلامت غذا بوده و در گروه واردكنندگان مواد غذایی قرار میگیرند. این گروهبندی عملا باعث سردرگمی بعضی کشورهای شمال و جنوب در حمایت از نامزد کشور فرانسه و چین شد که نهایتا و بهدلیل جنگ اخیر تجاری آمریکا علیه چین، به نفع نامزد چین پایان یافت.
سومین دلیل به شكاف درآمدی بین كشورهای فقیر و در حال توسعه با كشورهای توسعهیافته باز میگردد. با تحولات تکنولوژی این شکاف درآمدی افزایش یافته و عملا تفاوت و گاهی تضاد منافع بین این كشورها ظهور جدی مییابد. آگاهی کشورهای در حال توسعه از حقوق حقه خود و هزینههای گزاف و نامشهود تعهدات تجاری، عملا باعث حساسیت بیش از پیش آنها شده و مواضع آنها در قبال شرکتهای بینالمللی و کشورهای توسعهیافته را متفاوت كرده است. اختلاف مواضع اقتصادی عملا زمینه بروز اختلافات سیاسی را فراهم كرده و به این ترتیب سمتگیری این كشورها در سیاستها نیز دچار تغییر شده است. کشورهای گروه ۷۷ یا G77+ China که تشکل سازمانیافته اقتصادی-سیاسی از ۱۳۴ کشور در حال توسعه است نیز به همین دلیل به صورت جدی به حمایت از نامزد چین در این کارزار انتخاباتی وارد شد.
سیاست خارجی کشور چین چهارمین دلیلی است كه منجر به پیروزی نماینده این كشور شد. زیرا این كشور در حوزه كشورهای در حال توسعه در سه دهه اخیر، دیپلماسی فعالی داشته است كه از آن جمله میتوان به سرمایهگذاری میلیاردی چین در قالب پروژه عظیم جاده ابریشم نوین اشاره كرد.
پنجمین دلیل پیروزی چین نیز به سردرگمی سیاستمداران آمریكایی در واشنگتن و رم و عدم همسویی آنان با کشورهای اروپایی باز میگردد. آمریکا که از ابتدا به شانس چین در پیروزی اذعان داشت اما هیچگاه قادر به اتخاذ سیاست هوشمندانه و فعال در قبال چین نشد و با حرکتهای ناهماهنگ و معوج عملا پیروزی چین را تسریع كرد.
آیا حضور نماینده چین در رأس سازمان فائو تأثیری در سیاستهای آتی این سازمان خواهد داشت؟
قطعا انتخاب كاندیدای چین با رأی بالا بر آینده فائو و سمتوسوی این مجموعه تأثیر خواهد گذاشت. حتی این انتخاب بر سرنوشت ایران بهعنوان عضو فائو و دوست نزدیك كشور چین هم مؤثر است و ما میتوانیم از آن بهرهمند شویم.
اولا با توجه به قویبودن رأی نماینده چین، این رأی در جایگاه مدیر كل فائو بسیار مهم است. مدیر كل جدید كه با اقتدار و رأی قوی انتخاب شده است، میتواند سیاستها و برنامههای خود را بدون شك و شبهه و تزلزل ادامه دهد و با قوت و قدرت هماهنگی بیشتر برنامههای فائو را پیش ببرد. این انتخاب برای فائو كه از دو دوره اختلاف و تشتت رنج برده و مسیر مشخصی را بهطور هماهنگ پیش نبرده، سرنوشتساز است و كمك خواهد كرد كه فائو بهطور منسجمتر كار خود را پیش ببرد. از سال 2008 بودجه عمومی فائو رو به كاهش است. كشورهای عضو توان حمایت از فائو را نداشتند و تورم جهانی سبب شده متناسب با نرخ تورم، بودجه فائو كاهش یابد و توان فائو بهطور جدی در این رابطه کاهش یابد. كاندیدای چین قول داده است كه هر سال، 10 درصد بودجه فائو را افزایش دهد. این قول به سازمان خواروبار كشاورزی كمك میكند و میتواند آغاز یك همت جدی برای افزایش توان فائو باشد. البته افزایش بودجه كار سادهای نیست؛ اما ازآنجاییکه این مسئله جزء قولهای مشخص نماینده چین بوده است، همه امیدوارند كه فائو حركت جدی داشته باشد و به شكل قویتر و منسجمتر به كار خود ادامه دهد. تأثیر سوم
انتخاب نماینده چین هماهنگی گروه 77 و كشورهای درحالتوسعه است. این كشورها همگی بهطور جدی از كاندیدای چین حمایت كردهاند. 134 كشور در فائو عضو هستند که 108 کشور به نماینده چین رأی دادهند. كشورهای جهان سوم امیدواری بیشتری دارند كه مسیر فائو را به سمت خواستهای خود یعنی كمك و حمایت از كشاورزان كوچك و خرد و ارتقای كشاورزی در كشورهای جهان سوم بكشانند نه اینكه فائو در خدمت كشورهای توسعهیافته باشد و برای ارتقای صرفا استانداردها و جلوگیری از واردات یا تقویت بیشتر شركتهای بینالمللی كه در حوزه كشاورزی فعال هستند، تلاش كند یا در خدمت مباحث تكنولوژی سطح بالا كه صرفا در كشورهای توسعهیافته از آن استفاده میشود، قرار گیرد.
در بهار امسال علاوه بر پدیده سیل و سرمازدگی در برخی نقاط كشور، شاهد هجوم ملخها به ایران بودیم، این پدیده چه ویژگیهایی داشت؟ آیا قابل پیشبینی نبود؟
درباره دامنه، حجم و گستره هجوم ملخ در سال جاری این نكته دقیق و درست است كه بگوییم این شكل از حمله و هجوم ملخ و اثر مخرب این حشره را در چهار دهه گذشته در كشور خود نداشتهایم. از این نظر مسئله كاملا صحیح است؛ اما اگر به ریشهها، دلایل و ویژگیهای این هجوم خاص اشاره كنیم، چند نكته را ذكر میكنم.
براساس گزارشهای مستندی كه از فائو داریم، از دیماه سال پیش فائو گزارشهایی را درباره هجوم ملخ طبق روال هرساله به دولت ایران اعلام كرد. البته آن زمان، شدت هجوم ملخها به این میزان پیشبینی نمیشد، زیرا اطلاعات و آمار دقیقی دراینباره از دیماه و آذرماه سال گذشته در دسترس نبود. ویژگی خاص سال جاری و مشكلی كه در ارتباط با هجوم ملخ داریم، یك شكل استثنائی است كه كمتر در رسانههای ایران به آن توجه میشود. براساس آمار دقیق و اطلاعاتی كه در فائو درباره مبارزه با ملخ وجود دارد و براساس آخرین اطلاعات و نقشههایی كه در این سازمان موجود است، مسلم است كه حمله برقآسا و حجیم ملخ در ایران از مسیر همیشگی و با جمعیت متداول ملخ بوده است. منشأ حركت این ملخها از سواحل شرقی سودان است. سپس جمعیت یادشده وارد عربستان میشود، با عبور از خلیج فارس به بندر عباس میرسد و از آنجا هم به مرز پاكستان هجوم میبرد. هرساله ملخها با جمعیت كم و زیاد این مسیر را طی میكنند، اما امسال ریشه مسائل را باید در تغییرات اقلیمی دید. بهطور خاص یكی از تأثیرات تغییرات اقلیمی این بود كه امسال توفان و بارندگی بسیار شدیدی را در منطقه جنوبی و مرز عربستان
با یمن در منطقهای به نام «ربعالخالی» شاهد بودیم. این منطقه بهشدت كویری است و همانطوركه از اسم آن هم مشخص است، منطقهای خالی از سكنه گزارش شده است. توفان امسال، باعث بارندگی زیادی در ربعالخالی شده و هسته اصلی و كانون رشد و تولید ملخ از این منطقه آغاز شود و ازآنجاییکه در این ناحیه كسی زندگی نمیكند، كسی خبر از حركت و زایندگی ملخها نداشت و گزارشی دراینباره ارسال نشده بود. این مسئله سبب شد این جمعیت انبوه از منطقه جنوب عربستان یعنی همان منطقه ربعالخالی و منطقه مرزی با یمن تكثیر شوند و از یك مسیر جدید وارد خلیج فارس شوند.
در داخل ایران چه مسیری را طی كردند؟
در این هجوم، منشأ متفاوت كه ناشی از بحث تغییرات اقلیمی بوده است، مكان متفاوت و مسیر متفاوت، همچنین حجم وسیع و زیاد گزارش شده است. مسیر عمومی حركت این ملخها به جای اینكه از سمت بندرعباس به سمت شرق ایران و سواحل دریای عمان باشد، تغییر كرده و این بار بیشتر به سمت استان بوشهر بوده است. به جای اینكه مثل همیشه، جمعیت ملخ به سمت شرق ایران حمله كند، این جمعیت به استان بوشهر و سمت غربی و به سمت مرز عراق هجوم آورده است.
برخی اخبار منتشرشده در ایران درباره هجوم ملخها از زبان كارشناسان فائو بحث بیوتروریسم و حتی احتمال كمكاری كشورهای عربی درباره مقابله با ملخها هم مطرح میشود. این مسئله صحت دارد؟
فائو به شدت این مسئله را رد میكند. كارشناسان بینالمللی فائو كه آمار و اطلاعات را در دسترس دارند، اعلام میكنند كه چون منشأ ملخهای امسال از منطقه ربعالخالی بوده است و در سالهای گذشته هیچ گزارشی بر این مبنا نداشتیم، بنابراین نمیتوانیم قضاوت كنیم و بگوییم به دلیل توطئه یا عدم همكاری كشورهای همسایه چنین طغیانی رخ داده است. این به دلیل ماهیت عجیب، جدید و متفاوت در منطقه بوده و قابل شناسایی نبوده است. چون منشأ اصلی طغیان ملخ در منطقه ربعالخالی عربستان که بدون سکنه است، بوده و در این منطقه مراكز اطلاعرسانی مناسبی وجود ندارد، گزارشات دقیقی وجود نداشته و حتی خود اعراب و عربستان سعودی از طغیان ملخها بیاطلاع بودهاند.
هجوم ملخها چه تأثیری بر محصولات كشاورزی ایران داشت؟ حجم خسارت به چه میزان بود؟
در ارتباط با تأثیر ملخ بر كشاورزی ایران بر اساس نظر نماینده فائو كه به درخواست ایران به كشورمان سفر كرده است، حجم تخریب و سطح گسترش ملخ به نحوی نیست كه در رسانههای اجتماعی مطرح میشود. در رسانههای اجتماعی مطرح شده كه ملخها حتی تا تهران و شمال ایران هجوم آوردهاند. كارشناسان فائو بر اساس اطلاعات و نقشههایی كه درباره گسترش ملخ در اختیار دارند، به هیچ وجه این مسئله را قبول ندارند. آنها اعتقاد دارند برخی جمعیت بومی و محلی ملخ در ایران به دلیل بارندگی سیلآسا و افزایش حجم تولید گیاه و سبزه در كشور، طغیان كرده است. بنابراین ملخهایی كه در دیگر مناطق ایران دیده میشوند، از نظر نژاد با ملخهای مهاجر عربستان و سودان فرق دارند و مشاهده ملخ در غیر از جنوب كشور به مفهوم پیشروی ملخهای مهاجر عربستان نیست. بنا بر گفته كارشناسان فائو حتی ملخهای مهاجم از نظر عمقی نتوانستهاند زاگرس را طی كنند و به شمال و مركز فارس برسند. این ملخها فقط در حوزه جنوبی زاگرس هستند. البته شیوه گسترش آن برخلاف اطلاعات رسانههای اجتماعی به شكل عرضی است. یعنی به جای اینكه این ملخها از بندرعباس به سمت سیستان بروند، به سمت بوشهر، جنوب فارس و
جنوب خوزستان حركت كردهاند. دامنه گسترش آنها بسیار محدود بوده است. از نظر تأثیر بر كشاورزی، بنا بر گفته كارشناس فائو، ایران بهطور معجزهآسایی از اثرات مخرب هجوم ملخها با توجه به حجم و انبوهی جمعیت در امان مانده است زیرا به علت باران و ایجاد پوشش مناسب در عرصههای طبیعی، ملخها تا حد زیادی به جای حمله به مزارع از فضای سبز مراتع و منابع طبیعی استفاده كردهاند بنابراین كمتر به كشاورزی ضربه زدند.
برای مقابله با حملات احتمالی آتی چه باید كرد؟
درس بسیار مهمی كه از هجوم سال جاری ملخها به ایران میتوان گرفت و عكسالعملی كه مدیران در نظام اداری به این مسئله داشتند، اين است كه سیستم پیشآگهی، پیشبینی و پیشگیری باید بهطور جدی در سازمان حفظ نباتات ایران تغییر یابد. به نحوی كه بتوانیم بهطور فعالتر و جدیتر با كشورهای منطقه در ارتباط باشیم و تعاملات بیشتری با سازمانهای بینالمللی داشته باشیم. به این ترتیب میتوانیم نقش پررنگتری در مجامع و گروههای منطقهای و كشورهای همسایه داشته باشیم، بهروز بوده و نسبت به كوچكترین اخبار و اطلاعات حساس باشیم. با توجه به روند تغییرات اقلیمی در جهان، با الگوی همیشگی حمله ملخ یا آفات دیگر در سطح جهان مواجه نخواهیم بود. تغییر اقلیم و افزایش دمای كره زمین باعث تغییراتی در تعاملات طبیعت شده و حوادث غیرمترقبهای را ایجاد كرده است كه اصلا با گذشته قابل مقایسه نیست. بهترین نمونه آن سیل سال جاری و هجوم ملخهاست كه با سیكلهای عادی پنجساله و 10ساله رایج در كشور اصلا قابل مقایسه نیست. باید دستگاههای دولتی نظام پیشبینی خود را كارآمدتر كنند. بر اساس آمار فائو میزان حوادث غیرمترقبه در دهه جاری نسبت به دهه گذشته 2.3 برابر
افزایش یافته است. از این پس سیل، حوادث طبیعی، توفان و انتشار بیماریها دیگر حوادث غیرمترقبه نامیده نمیشود بلكه به دلیل تغییرات اقلیمی و تأثیراتی كه بشر روی كره زمین باقی گذاشته است، این پدیدهها حادثههایی خواهند بود كه با سرعت و فركانس بیشتری رخ خواهند داد. بنابراین نیاز است كه كشور، نظام پیشبینی، پیشآگهی و كنترل خود را به سرعت تغییر دهد.
لیلا مرگن: انتخابات نهم در تاریخ سازمان خواروبار و كشاورزی در جلسه 41 نشست عالی سازمان فائو، در رم برگزار شد. تسوی دونوی که پیش از این در پست معاون وزیر کشاورزی چین مشغول به فعالیت بود، در دور اول انتخاب شد، او با 108 رأی از بین 191 شركتكننده انتخاب شد. محمدحسین عمادی نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در فائو در گفتوگو با «شرق» به تشریح دلایل رأیآوردن یك نماینده از كشور چین پرداخت. به گفته او عدم تمایل اعضای فائو به سپردن تعیین سرنوشت سازمانهای بینالمللی به کشورهای توسعهیافته منجر به رأیآوردن نماینده چین شده است. همچنین كاهش توان مالی فائو و وعده كاندیدای چین برای تأمین سالانه 10 درصد بودجه فائو منجر به پیروزشدن این كاندیدا شد. عمادی درباره دلایل هجوم ملخها به ایران هم صحبت كرد و به اعتقاد او آنچه در فضای مجازی ایران در جریان است، با واقعیتهای این پدیده همخوانی ندارد. مشروح گفتوگو با محمدحسین عمادی نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در فائو در ادامه میآید.
چرا كشورهای جهان با رأی بالا به نماینده چین برای ریاست فائو رأی دادند؟
پنج دلیل برای انتخاب نماینده چین به عنوان رئیس فائو وجود دارد:
اولین دلیل به مرزبندی کشورهای شمال و جنوب مرتبط است. روابط تاریخی و سیاسی بین غرب و مستعمرات آنها در سه قاره آفریقا، آمریكای لاتین و آسیا همواره تیره بوده است.
مداخله سیاسی دائمی غرب در مستعمرههایش و همچنین تلاش مردم این مستعمرات برای حق تعیین سرنوشت خود در نیمقرن اخیر شرایط متفاوتی را رقم زده است. افزایش آگاهی و دسترسی مردم محلی به رسانههای اجتماعی باعث شده نهادهای مردمی و محلی عملا قدرت بیشتری یافته و در مراحل تصمیمسازی دولتها و موضعگیری آنان تأثیرگذار شوند. این گروهها عموما نسبت به دولتهای غربی به دیده شک نگاه میكنند و هیچگونه تمایلی به سپردن تعیین سرنوشت سازمانهای بینالمللی به کشورهای توسعهیافته ندارند زیرا این سازمانها را مدافع حقوق خود میدانند.
دومین دلیل مربوط به فجایع محیطزیستی به دلیل تولید انبوه محصولات كشاورزی و اثرات تغییرات اقلیمی بر این بخش است. تغییر اقلیمی بخش كشاورزی را به یك قربانی تبدیل کرده و پدیده گرمشدن زمین و محدودیت منابع آب برای بخش كشاورزی مشكلات زیادی را ایجاد كرده است. این تحولات وجهه برخی كشورها را هم نسبت به شیوه حاكم در سیستم تولید غذا و كشاورزی تغییر داده است. اهمیت توجه به كشاورزی پایدار باعث ایجاد مرزبندی جدیدی در بین كشورهای عضو فائو شده است كه این مرزبندی بر مرزهای گذشته شمال و جنوب منطبق نیست. كشورهای صادركننده محصولات كشاورزی با اعمال هر شاخص محیطزیستی یا محدودیتهای حاصل از استاندارد تجاری مخالف هستند اما گروه مقابل كشورهایی را شامل میشود كه نگران محیط زیست و سلامت غذا بوده و در گروه واردكنندگان مواد غذایی قرار میگیرند. این گروهبندی عملا باعث سردرگمی بعضی کشورهای شمال و جنوب در حمایت از نامزد کشور فرانسه و چین شد که نهایتا و بهدلیل جنگ اخیر تجاری آمریکا علیه چین، به نفع نامزد چین پایان یافت.
سومین دلیل به شكاف درآمدی بین كشورهای فقیر و در حال توسعه با كشورهای توسعهیافته باز میگردد. با تحولات تکنولوژی این شکاف درآمدی افزایش یافته و عملا تفاوت و گاهی تضاد منافع بین این كشورها ظهور جدی مییابد. آگاهی کشورهای در حال توسعه از حقوق حقه خود و هزینههای گزاف و نامشهود تعهدات تجاری، عملا باعث حساسیت بیش از پیش آنها شده و مواضع آنها در قبال شرکتهای بینالمللی و کشورهای توسعهیافته را متفاوت كرده است. اختلاف مواضع اقتصادی عملا زمینه بروز اختلافات سیاسی را فراهم كرده و به این ترتیب سمتگیری این كشورها در سیاستها نیز دچار تغییر شده است. کشورهای گروه ۷۷ یا G77+ China که تشکل سازمانیافته اقتصادی-سیاسی از ۱۳۴ کشور در حال توسعه است نیز به همین دلیل به صورت جدی به حمایت از نامزد چین در این کارزار انتخاباتی وارد شد.
سیاست خارجی کشور چین چهارمین دلیلی است كه منجر به پیروزی نماینده این كشور شد. زیرا این كشور در حوزه كشورهای در حال توسعه در سه دهه اخیر، دیپلماسی فعالی داشته است كه از آن جمله میتوان به سرمایهگذاری میلیاردی چین در قالب پروژه عظیم جاده ابریشم نوین اشاره كرد.
پنجمین دلیل پیروزی چین نیز به سردرگمی سیاستمداران آمریكایی در واشنگتن و رم و عدم همسویی آنان با کشورهای اروپایی باز میگردد. آمریکا که از ابتدا به شانس چین در پیروزی اذعان داشت اما هیچگاه قادر به اتخاذ سیاست هوشمندانه و فعال در قبال چین نشد و با حرکتهای ناهماهنگ و معوج عملا پیروزی چین را تسریع كرد.
آیا حضور نماینده چین در رأس سازمان فائو تأثیری در سیاستهای آتی این سازمان خواهد داشت؟
قطعا انتخاب كاندیدای چین با رأی بالا بر آینده فائو و سمتوسوی این مجموعه تأثیر خواهد گذاشت. حتی این انتخاب بر سرنوشت ایران بهعنوان عضو فائو و دوست نزدیك كشور چین هم مؤثر است و ما میتوانیم از آن بهرهمند شویم.
اولا با توجه به قویبودن رأی نماینده چین، این رأی در جایگاه مدیر كل فائو بسیار مهم است. مدیر كل جدید كه با اقتدار و رأی قوی انتخاب شده است، میتواند سیاستها و برنامههای خود را بدون شك و شبهه و تزلزل ادامه دهد و با قوت و قدرت هماهنگی بیشتر برنامههای فائو را پیش ببرد. این انتخاب برای فائو كه از دو دوره اختلاف و تشتت رنج برده و مسیر مشخصی را بهطور هماهنگ پیش نبرده، سرنوشتساز است و كمك خواهد كرد كه فائو بهطور منسجمتر كار خود را پیش ببرد. از سال 2008 بودجه عمومی فائو رو به كاهش است. كشورهای عضو توان حمایت از فائو را نداشتند و تورم جهانی سبب شده متناسب با نرخ تورم، بودجه فائو كاهش یابد و توان فائو بهطور جدی در این رابطه کاهش یابد. كاندیدای چین قول داده است كه هر سال، 10 درصد بودجه فائو را افزایش دهد. این قول به سازمان خواروبار كشاورزی كمك میكند و میتواند آغاز یك همت جدی برای افزایش توان فائو باشد. البته افزایش بودجه كار سادهای نیست؛ اما ازآنجاییکه این مسئله جزء قولهای مشخص نماینده چین بوده است، همه امیدوارند كه فائو حركت جدی داشته باشد و به شكل قویتر و منسجمتر به كار خود ادامه دهد. تأثیر سوم
انتخاب نماینده چین هماهنگی گروه 77 و كشورهای درحالتوسعه است. این كشورها همگی بهطور جدی از كاندیدای چین حمایت كردهاند. 134 كشور در فائو عضو هستند که 108 کشور به نماینده چین رأی دادهند. كشورهای جهان سوم امیدواری بیشتری دارند كه مسیر فائو را به سمت خواستهای خود یعنی كمك و حمایت از كشاورزان كوچك و خرد و ارتقای كشاورزی در كشورهای جهان سوم بكشانند نه اینكه فائو در خدمت كشورهای توسعهیافته باشد و برای ارتقای صرفا استانداردها و جلوگیری از واردات یا تقویت بیشتر شركتهای بینالمللی كه در حوزه كشاورزی فعال هستند، تلاش كند یا در خدمت مباحث تكنولوژی سطح بالا كه صرفا در كشورهای توسعهیافته از آن استفاده میشود، قرار گیرد.
در بهار امسال علاوه بر پدیده سیل و سرمازدگی در برخی نقاط كشور، شاهد هجوم ملخها به ایران بودیم، این پدیده چه ویژگیهایی داشت؟ آیا قابل پیشبینی نبود؟
درباره دامنه، حجم و گستره هجوم ملخ در سال جاری این نكته دقیق و درست است كه بگوییم این شكل از حمله و هجوم ملخ و اثر مخرب این حشره را در چهار دهه گذشته در كشور خود نداشتهایم. از این نظر مسئله كاملا صحیح است؛ اما اگر به ریشهها، دلایل و ویژگیهای این هجوم خاص اشاره كنیم، چند نكته را ذكر میكنم.
براساس گزارشهای مستندی كه از فائو داریم، از دیماه سال پیش فائو گزارشهایی را درباره هجوم ملخ طبق روال هرساله به دولت ایران اعلام كرد. البته آن زمان، شدت هجوم ملخها به این میزان پیشبینی نمیشد، زیرا اطلاعات و آمار دقیقی دراینباره از دیماه و آذرماه سال گذشته در دسترس نبود. ویژگی خاص سال جاری و مشكلی كه در ارتباط با هجوم ملخ داریم، یك شكل استثنائی است كه كمتر در رسانههای ایران به آن توجه میشود. براساس آمار دقیق و اطلاعاتی كه در فائو درباره مبارزه با ملخ وجود دارد و براساس آخرین اطلاعات و نقشههایی كه در این سازمان موجود است، مسلم است كه حمله برقآسا و حجیم ملخ در ایران از مسیر همیشگی و با جمعیت متداول ملخ بوده است. منشأ حركت این ملخها از سواحل شرقی سودان است. سپس جمعیت یادشده وارد عربستان میشود، با عبور از خلیج فارس به بندر عباس میرسد و از آنجا هم به مرز پاكستان هجوم میبرد. هرساله ملخها با جمعیت كم و زیاد این مسیر را طی میكنند، اما امسال ریشه مسائل را باید در تغییرات اقلیمی دید. بهطور خاص یكی از تأثیرات تغییرات اقلیمی این بود كه امسال توفان و بارندگی بسیار شدیدی را در منطقه جنوبی و مرز عربستان
با یمن در منطقهای به نام «ربعالخالی» شاهد بودیم. این منطقه بهشدت كویری است و همانطوركه از اسم آن هم مشخص است، منطقهای خالی از سكنه گزارش شده است. توفان امسال، باعث بارندگی زیادی در ربعالخالی شده و هسته اصلی و كانون رشد و تولید ملخ از این منطقه آغاز شود و ازآنجاییکه در این ناحیه كسی زندگی نمیكند، كسی خبر از حركت و زایندگی ملخها نداشت و گزارشی دراینباره ارسال نشده بود. این مسئله سبب شد این جمعیت انبوه از منطقه جنوب عربستان یعنی همان منطقه ربعالخالی و منطقه مرزی با یمن تكثیر شوند و از یك مسیر جدید وارد خلیج فارس شوند.
در داخل ایران چه مسیری را طی كردند؟
در این هجوم، منشأ متفاوت كه ناشی از بحث تغییرات اقلیمی بوده است، مكان متفاوت و مسیر متفاوت، همچنین حجم وسیع و زیاد گزارش شده است. مسیر عمومی حركت این ملخها به جای اینكه از سمت بندرعباس به سمت شرق ایران و سواحل دریای عمان باشد، تغییر كرده و این بار بیشتر به سمت استان بوشهر بوده است. به جای اینكه مثل همیشه، جمعیت ملخ به سمت شرق ایران حمله كند، این جمعیت به استان بوشهر و سمت غربی و به سمت مرز عراق هجوم آورده است.
برخی اخبار منتشرشده در ایران درباره هجوم ملخها از زبان كارشناسان فائو بحث بیوتروریسم و حتی احتمال كمكاری كشورهای عربی درباره مقابله با ملخها هم مطرح میشود. این مسئله صحت دارد؟
فائو به شدت این مسئله را رد میكند. كارشناسان بینالمللی فائو كه آمار و اطلاعات را در دسترس دارند، اعلام میكنند كه چون منشأ ملخهای امسال از منطقه ربعالخالی بوده است و در سالهای گذشته هیچ گزارشی بر این مبنا نداشتیم، بنابراین نمیتوانیم قضاوت كنیم و بگوییم به دلیل توطئه یا عدم همكاری كشورهای همسایه چنین طغیانی رخ داده است. این به دلیل ماهیت عجیب، جدید و متفاوت در منطقه بوده و قابل شناسایی نبوده است. چون منشأ اصلی طغیان ملخ در منطقه ربعالخالی عربستان که بدون سکنه است، بوده و در این منطقه مراكز اطلاعرسانی مناسبی وجود ندارد، گزارشات دقیقی وجود نداشته و حتی خود اعراب و عربستان سعودی از طغیان ملخها بیاطلاع بودهاند.
هجوم ملخها چه تأثیری بر محصولات كشاورزی ایران داشت؟ حجم خسارت به چه میزان بود؟
در ارتباط با تأثیر ملخ بر كشاورزی ایران بر اساس نظر نماینده فائو كه به درخواست ایران به كشورمان سفر كرده است، حجم تخریب و سطح گسترش ملخ به نحوی نیست كه در رسانههای اجتماعی مطرح میشود. در رسانههای اجتماعی مطرح شده كه ملخها حتی تا تهران و شمال ایران هجوم آوردهاند. كارشناسان فائو بر اساس اطلاعات و نقشههایی كه درباره گسترش ملخ در اختیار دارند، به هیچ وجه این مسئله را قبول ندارند. آنها اعتقاد دارند برخی جمعیت بومی و محلی ملخ در ایران به دلیل بارندگی سیلآسا و افزایش حجم تولید گیاه و سبزه در كشور، طغیان كرده است. بنابراین ملخهایی كه در دیگر مناطق ایران دیده میشوند، از نظر نژاد با ملخهای مهاجر عربستان و سودان فرق دارند و مشاهده ملخ در غیر از جنوب كشور به مفهوم پیشروی ملخهای مهاجر عربستان نیست. بنا بر گفته كارشناسان فائو حتی ملخهای مهاجم از نظر عمقی نتوانستهاند زاگرس را طی كنند و به شمال و مركز فارس برسند. این ملخها فقط در حوزه جنوبی زاگرس هستند. البته شیوه گسترش آن برخلاف اطلاعات رسانههای اجتماعی به شكل عرضی است. یعنی به جای اینكه این ملخها از بندرعباس به سمت سیستان بروند، به سمت بوشهر، جنوب فارس و
جنوب خوزستان حركت كردهاند. دامنه گسترش آنها بسیار محدود بوده است. از نظر تأثیر بر كشاورزی، بنا بر گفته كارشناس فائو، ایران بهطور معجزهآسایی از اثرات مخرب هجوم ملخها با توجه به حجم و انبوهی جمعیت در امان مانده است زیرا به علت باران و ایجاد پوشش مناسب در عرصههای طبیعی، ملخها تا حد زیادی به جای حمله به مزارع از فضای سبز مراتع و منابع طبیعی استفاده كردهاند بنابراین كمتر به كشاورزی ضربه زدند.
برای مقابله با حملات احتمالی آتی چه باید كرد؟
درس بسیار مهمی كه از هجوم سال جاری ملخها به ایران میتوان گرفت و عكسالعملی كه مدیران در نظام اداری به این مسئله داشتند، اين است كه سیستم پیشآگهی، پیشبینی و پیشگیری باید بهطور جدی در سازمان حفظ نباتات ایران تغییر یابد. به نحوی كه بتوانیم بهطور فعالتر و جدیتر با كشورهای منطقه در ارتباط باشیم و تعاملات بیشتری با سازمانهای بینالمللی داشته باشیم. به این ترتیب میتوانیم نقش پررنگتری در مجامع و گروههای منطقهای و كشورهای همسایه داشته باشیم، بهروز بوده و نسبت به كوچكترین اخبار و اطلاعات حساس باشیم. با توجه به روند تغییرات اقلیمی در جهان، با الگوی همیشگی حمله ملخ یا آفات دیگر در سطح جهان مواجه نخواهیم بود. تغییر اقلیم و افزایش دمای كره زمین باعث تغییراتی در تعاملات طبیعت شده و حوادث غیرمترقبهای را ایجاد كرده است كه اصلا با گذشته قابل مقایسه نیست. بهترین نمونه آن سیل سال جاری و هجوم ملخهاست كه با سیكلهای عادی پنجساله و 10ساله رایج در كشور اصلا قابل مقایسه نیست. باید دستگاههای دولتی نظام پیشبینی خود را كارآمدتر كنند. بر اساس آمار فائو میزان حوادث غیرمترقبه در دهه جاری نسبت به دهه گذشته 2.3 برابر
افزایش یافته است. از این پس سیل، حوادث طبیعی، توفان و انتشار بیماریها دیگر حوادث غیرمترقبه نامیده نمیشود بلكه به دلیل تغییرات اقلیمی و تأثیراتی كه بشر روی كره زمین باقی گذاشته است، این پدیدهها حادثههایی خواهند بود كه با سرعت و فركانس بیشتری رخ خواهند داد. بنابراین نیاز است كه كشور، نظام پیشبینی، پیشآگهی و كنترل خود را به سرعت تغییر دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.