علي اوسط هاشمي در گفتوگو با «شرق» خواستار شد
برگزاری مناقصه بینالمللی در چابهار
شكوفه حبيبزاده : منطقه چابهار، دردانه سواحل مكران، با وجودي كه مورد توجه ويژه در چند سال اخير قرار گرفته، اما با نگاهي به تحولات در اين منطقه، به نظر ميرسد بخشي از برنامهريزيها، منحرف شده و حتي در سطح سخن باقي مانده است. در نگاهي قياسي بين جذب سرمايهگذاري يكميليارددلاري هندوستان در بندر چابهار ايران، 60 ميليارد دلار سرمايهگذاري چين در بندر گوادر پاكستان و سرمايهگذاري 14ميليارددلاري هلند در بندر صحار در عمان درخواهيم يافت كه بندر چابهار تا چه اندازه از رقباي خود در منطقه عقب مانده است؛ درحاليكه ايران به لحاظ هممرزي با 15 كشور همسايه و دسترسي به كريدورهاي حملونقل ريلي و جادهاي مزيتهاي قابل توجهي به نسبت اين دو كشور دارد. اوسطهاشمي در اين گفتوگو تأكيد دارد بايد براي سرمايهگذاران خارجي بهويژه سرمايهگذاران ايراني خارج از كشور، اين منطقه را به خوبي معرفي كنيم و امتيازهاي ويژهاي نيز در اختيار آنها قرار دهيم. او ميگويد: «بايد سواحل مکران را به منطقه آزاد بینالمللی تبدیل کنیم و تسهیلات مناسب براي آن در نظر بگیریم؛ همانطور که اخیرا برای چین لغو روادید را اعلام كرديم كه اگر هر فرد 200 هزار یورو وارد كشور كند، میتواند پنج سال اقامت داشته باشد.» اوسطهاشمي كه سالهاي زيادي در موقعيتهاي مديريتي كشور حضور داشته و اكنون نيز مشاور وزير جهاد كشاورزي است، تأكيد ميكند: «يكي از روشهايي كه براي جذب سرمايهگذاري به چابهار ميتواند ملاك قرار گيرد، آن است كه طرحهاي اجرائي در آن را به مناقصه بینالمللی ببريم». او ميافزايد: «به نظرم با توجه به شناختی که از منطقه وجود دارد و همچنين با درنظرگرفتن آنكه ظرفیت اقیانوس اطلس رو به تکمیلشدن است و این اقیانوس میتواند با تکیه بر منابع ارزشمند متنوعی که دارد، نقشهای بزرگ جهانی را بازی کند، قاعدتا اقبال جهاني به حضور در اين مناقصه بينالمللي قابل توجه خواهد بود».اوسطهاشمي به نكته مهم ديگري هم اشاره ميكند و آن فقدان سازمان مستقل توسعه دريايي در كشور است. به گفته او، وجود اين سازمان ميتواند از نگاه بخشي به سواحل كشور جلوگيري كند. با اين حال استاندار سابق سيستان و بلوچستان از شکلگیری شورای هماهنگی سران قوا استقبال كرده و آن را نقطه اميدي براي آينده با هدف دستيابي به يك ادبیات واحد در بين مسئولان و همچنين ریشهیابی، آسیبشناسی و همافزایی برميشمرد.
با توجه به اینکه چند سال از تمرکز ویژه بر منطقه مكران گذشته است، اما توفیق چندانی نداشتیم. شما تجربه حضور در اين استان را بهعنوان استاندار داشتهاید، به نظر شما چه محدودیتهایی وجود دارد که اجازه رشد اين منطقه (بهويژه چابهار) را نمیدهد؟
روند پیشرفت پروژهها و نوع نگاه کشورهای همسایه به این منطقه بیانگر این است که آنها هم، همزمان با توسعه نگاه ما به این ظرفیتها و امکانات بالقوهای که در سطح منطقه داریم، اشتیاق و میل دارند تا در مسیر سرعتبخشیدن به پیشرفت با ايران همراهي كنند. مختصر حضور هند در چابهار، سبب شده تا چین هم در گوادر پاکستان آماده ایفای نقش باشد که در منطقه برای خودش ردپای مناسبی را ايجاد كند چون با هم رقابت دارند. این نشان میدهد قدرتهای بزرگ بهخوبی متوجه اهمیت این منطقه شدهاند و میدانند این منطقه در آینده میتواند به بهترین پایگاه فعالیتهای اقتصادی بزرگ و منطقهای و بینالمللی تبدیل شود. چابهار، در مسیر آبهای آزاد است و امنیت دارد. درحاشیه اقیانوس هند، جمعیت بیش از دو میلیارد نفر استقرار یافته است و در این مسیر بزرگ که بیش از یک میلیارد نفر هم مسلمان هستند، توجه این افراد را بهخوبی جلب میکند؛ بهعبارتی کمتر از یکسوم جمعیت جهان در اطراف اقیانوس هند مستقر هستند و وقتی ارتباط آبی- خشکی و امنیت ایران را بررسی میکنیم، متوجه میشویم اين منطقه، بهترین مسیر برای دستیابی به آسیای میانه است. اگر کریدور شرق به غرب را هم
مورد توجه قرار دهیم و صرفههای اقتصادی را از نگاه تجار و بازرگانان و اقتصاددانان مبنای تحلیل قرار دهیم، برایشان کاهش مسافت و حداکثر استفاده آبی و وصلشدن به یک مسیر خشکی امن در جهت کاهش زمان و مسافت و کاهش هزینهها بسيار مهم است. ايران، کشوری است که امکانات قویای دارد، از یک طرف خلیجفارس و دریای عمان، از طرفی دریای خزر، از طرفی هم مرز بازرگان و مرزهای خشکی و همينطور وجود انرژي ارزان برای هر کشوری که دارای وزن اقتصادی است، در جهت کسب جاي پاهای بزرگ در مسیر رقابت، مزيت محسوب ميشود؛ بنابراين جمهوری اسلامی هم هرچند دیرهنگام، ولی به حوزه مكران و بهويژه چابهار، خوب ورود کرده است و اگر تحریمها و تنگناهای بودجهای ایجاد نمیشد به نظرم حضور با جهش و به تعبیر من در منطقه به توسعه انفجاری ميرسيديم. توسعه اين منطقه بايد آنچنان آثارش برجسته باشد که توجه همه را جلب کند و میل حضور بخش خصوصی را در منطقه ايجاد كند. همين چندوقت پيش از سوي سازمان بنادر اعلام شد كه در بندر چابهار، بخش خصوصي حدود هزار ميليارد تومان سرمايهگذاري كرده است. نباید خودمان به سمت توجه به منابع دولتی و عمومی برویم و باید تا حدی ضریب امنیت
سرمایهگذاری را بالا ببریم و نقشدهی به نیروهای منطقهای را هم وسعت دهیم.
ما اكنون با جذب سرمايههاي خارجي بهدلیل تحريم بسيار مشكل داريم. البته پيش از آن نيز محدوديتهاي پرشماري وجود داشت. چگونه ميتوان در جلب اعتماد سرمايهگذاران خارجي براي سرمايهگذاري در اين منطقه كه از تحريمها نيز معاف است، گام برداشت؟
بايد تلاش كنيم انسانهای کارآفرین و دارای مهارت، دانش، منابع مالی و تجارب بزرگ جهانی را که اغلب ایرانیان مقیم خارج از کشور هستند با يك معرفي جامع و كامل از منطقه چابهار و تحولاتي كه ميتواند از اين طريق در منطقه رخ دهد، جذب كشور كنيم. يكي از روشهايي كه براي جذب سرمايهگذاري به چابهار ميتواند ملاك قرار گيرد، آن است كه طرحها را به مناقصه بینالمللی ببريم. به نظرم با توجه به شناختی که از منطقه وجود دارد و همچنين با درنظرگرفتن آنكه ظرفیت اقیانوس اطلس رو به تکمیلشدن است و این اقیانوس میتواند با تکیه به منابع ارزشمند متنوعی که دارد، نقشهای بزرگ جهانی را بازی کند، قاعدتا اقبال جهاني به حضور در اين مناقصه بينالمللي قابل توجه خواهد بود. به عقيده من در دولت آقاي روحاني به چابهار بهخوبي پرداخته شد، همانگونه كه در دولت اصلاحات، عسلويه بسيار مورد توجه قرار گرفت و امروز به یک منبع مطمئن تأمین ارز براي كشور از طريق مختلف بدل شده است. به عقيده من بايد به چابهار و سواحل مكران، نگاهي فراملي داشته باشيم، همانگونه كه پيشتر عسلويه را در ابعاد ملي مورد توجه قرار داديم و اكنون تبديل به اتكاي كشور براي ارزآوري شده
است.
شما چنین دیدی را در بين مسئولان میبینید؟
توصیهام این است حالا که ورود کردهایم و در کمتر از چهار سال، 2.5 میلیون تن ظرفیت بندر شهيد بهشتي چابهار را به 8.5 میلیون تن رساندهایم و در این دوران تحریم، بنابر اعلام نیاز هندوستان و افغانستان، اين بندر مستثنا از قاعده تحریم است، بايد از اين فرصت برای خلق مزیت بهرهمند شويم.
باید از این فرصت استفاده کرده و چابهار را به پروژه فراملی و فرامنطقهای تبدیل کنیم. سواحل مکران باید پروژه یک ما باشد نه صرفا بندر شهید بهشتی. سواحل مکران را باید بهعنوان یک ساحل بکر و غنی و برخوردار از ظرفیتهای متنوع ملی کنیم و پروژه اول کشور باشد. اگر خودمان را به این نتیجه رساندیم، دغدغه و نگرانی صنایع بزرگ را هم نخواهیم داشت. درست است که امسال سال آبی خوبی بود، اما درکل کشور ما خشک است و بايد صنايع را به كنار دريا ببريم. از طرف دیگر با نعمت بزرگ دریای سهگانه روبهرو هستیم و اینکه در کویر صنایع بزرگ را احداث کنیم، با عقل و منطق همخوانی ندارد. میتوانیم یک سایت بزرگ ایجاد کرده و سواحل مکران را به منطقه آزاد بینالمللی تبدیل کنیم و تسهیلات مناسب در نظر بگیریم؛ همانطور که اخیرا برای چین لغو روادید کردیم و اعلام كرديم اگر هر فرد 200 هزار یورو وارد كشور كند، میتواند پنج سال اقامت داشته باشد. به این نگاهها که میتواند راه را هموار کند نیازمندیم. با نگاه بلند و بزرگ میشود به اهداف بزرگ رسید که اگر هم عرصه بر ما تنگ شد، حضور کشورهای بزرگ و سرمایه و دانششان را داشته باشیم که نتوانند به راحتی كشور را
تحريم كنند. باید «نه به تحریم» را در سطح منطقه فعلیت ببخشیم؛ از باب شراکت نه صرفا از باب سیاست. اين شراكت ميتواند نقشهای پایدار و ماندگار و مصونیتزا برای کشور از بعد سياسي به همراه آورد. باید چنین نگاههایی را شکل دهیم که اگر قرار است از صندوق توسعه ملی پولی برداشت شود، این پول باید در جایی هزینه شود که تولید ارز و ثروت کند و شراکت بینالمللی و منطقهای را در شرایط سخت زمینهساز شود.
ايران با 15 كشور، همسايه و هممرز است. چگونه ميتوان از اين امكان در توسعه سواحل مكران و منطقه چابهار در نگاهي فراملي بهرهمند شد؟
ايران ميتواند از این ظرفیتها استفاده حداکثری ببرد. ما میتوانیم از هر کشور چهار دروازه ایجاد کنیم. این دروازهها برای کشوری که قدرتها به دنبال تحریم آن هستند، میتواند دروازهای برای تأمین نیازهایش باشد. بنابراين باید به سمت یک استراتژی بلند برویم. نمیتوانیم در سواحل مکران با نگاه محدود داخلی به اهداف بلند برسیم. بايد مناقصه بینالمللی و نگاه فرابخشی باشد. با نگاه بخشی هر وزارتخانه و هر سازمان، نمیتوانیم به طرح جامع و بلند و مشارکتزا برسیم. در صورت برگزاري يك مناقصه بينالمللي در اين منطقه، شركتهاي بزرگي كه در اقتصاد ايران پروژههاي بزرگ را به اجرا درميآورند، با بندري مواجه ميشوند كه ميتواند 10 تا 15 درصد از بار جهان را ترانزیت کند. چرا به این نقش نرسیم؟ وقتی برای تیم ملی مربی خارجی میآورید، چرا برای منطقهای پراستعداد برای پیشرفت و اشتغالزایی و رفع محرومیت منطقهای و نشاندن شیرینی بر دیده و نگاه مردم از نظر توسعه و تحول، دست نیاز به تجارب بزرگ بینالمللی دراز نمیکنیم؟ باید مناقصه بینالمللی باشد. نقد بزرگی که بر رفتار مسئولان دارم، در سازمان مدیریت برنامهریزی و قبلا دبیرخانه توسعه سواحل
مکران و شورای عالی مناطق آزاد، این است که باید بپذیرند این پروژه بزرگ است و میتواند نقشی متفاوت بازی کند. در سواحل گیلان و مازندران چه گلی کاشتهایم؟ تا چشممان را باز کردیم همه در قالب ویلاهای دولتی و مجتمعهای اردوگاهی تصرف شد. چند اسکله بزرگ صیادی زدیم که بتواند به ما این فرصت را بدهد که به بازارهای بزرگ و بورسهای بزرگ منطقهای برسیم؟ خلق ایدههای بزرگ، نیازمند استفادهكردن و رویآوردن به سمت فکرهای بزرگ و آزمودهشده و نقشدهنده منطقهای است.
به ظرفیتهای موجود منطقه اشاره کردید و اینکه باید بر مناقصه بینالمللی تأکید شود. در عین حال به نظر میرسد مسئولان منطقهای هم به فكر رقابت داخلی هستند... .
اینطور نیست. مشکلی از آن جهت وجود ندارد. در قالب طرح جامع وقتی 8.5 میلیون تن ظرفیت بندری را برای آنجا تعیین کردند، مشخص است كه نقش دو بندر شهيدبهشتي و شهيدكلانتري چیست. باید طرح جامع را مبنای تحلیل، برآورد و آیندهنگری قرار داد. رقابتهایی بین منطقه آزاد و بندر و ادغام این دو وجود داشت که خیلی موافق آن نبودم. میگفتم به جای اینکه به دو سازمان بیندیشید، طرح جامع را مدنظر قرار دهيد. صرفا منافع این سازمان و آن نهاد نه. منافع ملی و راه خارجکردن سیستان و بلوچستان از شرایط فعلی در گرو نگاه منطقهای و بینالمللی به ظرفیتهاي منطقه است. بايد بدانيم كه ميتوانيم بازیگر اقتصادی خوبی در سطح منطقه باشیم. اقتضای کارهای بزرگ جابهجایی یکسری نیروها و تعریف نقشهای نو است. نگاه دولت ظرفیتسازی، توسعهبخشی، پیشرفت و استفاده از آن قابلیتها بود. بايد در اين مسير، مشارکت سرمایههای محلی را در همه پروژهها تعریف کنیم و محوریت قرار دهیم و پرچمداران توسعه میتوانند مردان و زنان بزرگ و کارآفرینی باشند که حتی در بیرون از کشور به یک مرحله از تمکن و مهارت رسیدهاند. باید جلوی آنها فرش قرمز بیندازیم و ترغیبشان کنیم که براي
سرمايهگذاري در اين منطقه وارد گود شوند.
نگاه شما به این قضیه خیلی روشن است، اما چرا این اتفاق نمیافتد؟
ما نیازمند نگاه ملی هستیم. باید به منافع ملی معنا ببخشیم و نقش منطقهایمان را تعریف کنیم. مگر میتوان به آمایش ملی بیتوجه بود و به ظرفیت فراملی توجه کرد؟ به نظرم از نگاه دریایی و توسعه دریایی موفق نبودهايم. حتی اكنون جای سازمان توسعه دریایی در کشور را خالی میبینیم؛ سازمان بزرگی که توسعه دریایی را رقم بزند.
یعنی سازمان بنادر کفایت نمیکند؟
اين سازمان تمركز اصلياش روي توسعه بندري است. سازمان شيلات هم روي شيلات تمركز ميكند. اين نوع ورودكردن، ورود بخشی است. اينگونه هرکدام اهرم و عنصرمان را به رخ هم ميکشیم و مانع تحقق اهداف کلان ميشویم. لازمه تفکر ملی قبول ایده و فکر بلندی است که حاصل یک یافته علمی، پژوهشی و مطالعاتی است.
به نظرتان نگاه، نگاه ملی نیست؟
نگاه اجماعی قوی به وسعت پتانسیلهای آن منطقه را هرگز ندیدهام. این نیازمند ساختار است. رفتار ساختاری و سیستمی لازمه توسعه است، نه رفتار بخشی. بعضیوقتها دعوایمان بر سر این است که چه کسی دبیر باشد یا اينكه نظاميها در منطقه، پیشتاز توسعه باشند. بايد بخش خصوصی یا سازمان مستقل باشد که همه اينها را دور هم جمع کند.
تمركز وزارت دفاع روي دبيري در سواحل مكران را قبول داريد؟
وزارت دفاع، دبيري اين سواحل را برعهده دارد که من روی آن هم نقدها داشتم. ما به سازمان توسعه دریایی کشور نیازمندیم. در بين كشورهای اطرافمان كشورهايي كه از طريق دريا، سهم بالايي را در منطقه به دست آوردهاند، كم نيستند. ما چه سهمي را از دريا به دست آوردهايم؟ از سواحل مكران، كوههاي مينياتوري و ... چه بردی از نظر گردشگری به دست آوردهایم؟ از غارها و جنگل حرا، رقص دلفینها چطور؟ بنابراين نيازمند نگاهي جامع هستيم، زيرا اين سواحل ظرفیت کثیری دارند. اگر هر بخش به سمت خودش برود، بزرگی نگاه حاصل نمیشود. باید به سمت مرجعیتدادن به یک سازمان برویم که از قدرت و قانون ویژه برخوردار باشد که روانسازی و تسهیلگری را مبنای کارش قرار دهد و خلق مزیت کند که امکان رقابت با نقاط دیگر جهان را داشته باشيم.
در عمان دو رقیب جدی برای چابهار داریم، بندر گوادر با سرمایهگذاری 60 میلیارد دلار و بندر صحار با سرمایهگذاری 14 میلیارد دلار، اما در چابهار یک میلیارد دلار سرمایهگذاری شده که همه آن نيز به سبب تحریمها صرف توسعه بندري نشده است. اینگونه کل بازار منطقه را از دست نمی دهیم؟
قطعا اینطور است. سرعت رقابت بالاست. هر کشوری بتواند در زمان کوتاهی به اهداف توسعهاش در منطقه برسد بازار از آنِ اوست. ضمن اینکه عمان و پاکستان واقعا مزیت ما را ندارند. پاکستان در بخش سوخت و برق به ما نیازمند است، اما ما زیرساخت غنی داریم. سالهاست که میگوییم اتکای صرف منابع درآمدها به نفت موجب اتلاف منابع دیگر و سلب فرصتها میشود و اكنون هم آثارش را شاهد هستیم. چندبار تجربه کردیم که اقتصادمان وقتی یکبُعدی باشد میتواند فشار آمریکا و قدرتها را مضاعف کند. لازمه مصونیتبخشیدن به کشورمان وسعت دید و نگاه ملی است. باید این را قبول کنیم. رقابت در منطقه با دید تنگ و سختگیری حاصل نمیشود. باید این مهم را در کشور فعلیت ببخشیم و اكنون خوشحالم که بگویم پالسهای مثبتی دریافت میکنم. شکلگیری شورای هماهنگی سران قوا به سمت ادبیات واحدی سوق پیدا کرده و در حال ریشهیابی و آسیبشناسی و همافزایی است. اگر این کار دوام داشته باشد، میتواند برای فردا امیدزا باشد.
شكوفه حبيبزاده : منطقه چابهار، دردانه سواحل مكران، با وجودي كه مورد توجه ويژه در چند سال اخير قرار گرفته، اما با نگاهي به تحولات در اين منطقه، به نظر ميرسد بخشي از برنامهريزيها، منحرف شده و حتي در سطح سخن باقي مانده است. در نگاهي قياسي بين جذب سرمايهگذاري يكميليارددلاري هندوستان در بندر چابهار ايران، 60 ميليارد دلار سرمايهگذاري چين در بندر گوادر پاكستان و سرمايهگذاري 14ميليارددلاري هلند در بندر صحار در عمان درخواهيم يافت كه بندر چابهار تا چه اندازه از رقباي خود در منطقه عقب مانده است؛ درحاليكه ايران به لحاظ هممرزي با 15 كشور همسايه و دسترسي به كريدورهاي حملونقل ريلي و جادهاي مزيتهاي قابل توجهي به نسبت اين دو كشور دارد. اوسطهاشمي در اين گفتوگو تأكيد دارد بايد براي سرمايهگذاران خارجي بهويژه سرمايهگذاران ايراني خارج از كشور، اين منطقه را به خوبي معرفي كنيم و امتيازهاي ويژهاي نيز در اختيار آنها قرار دهيم. او ميگويد: «بايد سواحل مکران را به منطقه آزاد بینالمللی تبدیل کنیم و تسهیلات مناسب براي آن در نظر بگیریم؛ همانطور که اخیرا برای چین لغو روادید را اعلام كرديم كه اگر هر فرد 200 هزار یورو وارد كشور كند، میتواند پنج سال اقامت داشته باشد.» اوسطهاشمي كه سالهاي زيادي در موقعيتهاي مديريتي كشور حضور داشته و اكنون نيز مشاور وزير جهاد كشاورزي است، تأكيد ميكند: «يكي از روشهايي كه براي جذب سرمايهگذاري به چابهار ميتواند ملاك قرار گيرد، آن است كه طرحهاي اجرائي در آن را به مناقصه بینالمللی ببريم». او ميافزايد: «به نظرم با توجه به شناختی که از منطقه وجود دارد و همچنين با درنظرگرفتن آنكه ظرفیت اقیانوس اطلس رو به تکمیلشدن است و این اقیانوس میتواند با تکیه بر منابع ارزشمند متنوعی که دارد، نقشهای بزرگ جهانی را بازی کند، قاعدتا اقبال جهاني به حضور در اين مناقصه بينالمللي قابل توجه خواهد بود».اوسطهاشمي به نكته مهم ديگري هم اشاره ميكند و آن فقدان سازمان مستقل توسعه دريايي در كشور است. به گفته او، وجود اين سازمان ميتواند از نگاه بخشي به سواحل كشور جلوگيري كند. با اين حال استاندار سابق سيستان و بلوچستان از شکلگیری شورای هماهنگی سران قوا استقبال كرده و آن را نقطه اميدي براي آينده با هدف دستيابي به يك ادبیات واحد در بين مسئولان و همچنين ریشهیابی، آسیبشناسی و همافزایی برميشمرد.
با توجه به اینکه چند سال از تمرکز ویژه بر منطقه مكران گذشته است، اما توفیق چندانی نداشتیم. شما تجربه حضور در اين استان را بهعنوان استاندار داشتهاید، به نظر شما چه محدودیتهایی وجود دارد که اجازه رشد اين منطقه (بهويژه چابهار) را نمیدهد؟
روند پیشرفت پروژهها و نوع نگاه کشورهای همسایه به این منطقه بیانگر این است که آنها هم، همزمان با توسعه نگاه ما به این ظرفیتها و امکانات بالقوهای که در سطح منطقه داریم، اشتیاق و میل دارند تا در مسیر سرعتبخشیدن به پیشرفت با ايران همراهي كنند. مختصر حضور هند در چابهار، سبب شده تا چین هم در گوادر پاکستان آماده ایفای نقش باشد که در منطقه برای خودش ردپای مناسبی را ايجاد كند چون با هم رقابت دارند. این نشان میدهد قدرتهای بزرگ بهخوبی متوجه اهمیت این منطقه شدهاند و میدانند این منطقه در آینده میتواند به بهترین پایگاه فعالیتهای اقتصادی بزرگ و منطقهای و بینالمللی تبدیل شود. چابهار، در مسیر آبهای آزاد است و امنیت دارد. درحاشیه اقیانوس هند، جمعیت بیش از دو میلیارد نفر استقرار یافته است و در این مسیر بزرگ که بیش از یک میلیارد نفر هم مسلمان هستند، توجه این افراد را بهخوبی جلب میکند؛ بهعبارتی کمتر از یکسوم جمعیت جهان در اطراف اقیانوس هند مستقر هستند و وقتی ارتباط آبی- خشکی و امنیت ایران را بررسی میکنیم، متوجه میشویم اين منطقه، بهترین مسیر برای دستیابی به آسیای میانه است. اگر کریدور شرق به غرب را هم
مورد توجه قرار دهیم و صرفههای اقتصادی را از نگاه تجار و بازرگانان و اقتصاددانان مبنای تحلیل قرار دهیم، برایشان کاهش مسافت و حداکثر استفاده آبی و وصلشدن به یک مسیر خشکی امن در جهت کاهش زمان و مسافت و کاهش هزینهها بسيار مهم است. ايران، کشوری است که امکانات قویای دارد، از یک طرف خلیجفارس و دریای عمان، از طرفی دریای خزر، از طرفی هم مرز بازرگان و مرزهای خشکی و همينطور وجود انرژي ارزان برای هر کشوری که دارای وزن اقتصادی است، در جهت کسب جاي پاهای بزرگ در مسیر رقابت، مزيت محسوب ميشود؛ بنابراين جمهوری اسلامی هم هرچند دیرهنگام، ولی به حوزه مكران و بهويژه چابهار، خوب ورود کرده است و اگر تحریمها و تنگناهای بودجهای ایجاد نمیشد به نظرم حضور با جهش و به تعبیر من در منطقه به توسعه انفجاری ميرسيديم. توسعه اين منطقه بايد آنچنان آثارش برجسته باشد که توجه همه را جلب کند و میل حضور بخش خصوصی را در منطقه ايجاد كند. همين چندوقت پيش از سوي سازمان بنادر اعلام شد كه در بندر چابهار، بخش خصوصي حدود هزار ميليارد تومان سرمايهگذاري كرده است. نباید خودمان به سمت توجه به منابع دولتی و عمومی برویم و باید تا حدی ضریب امنیت
سرمایهگذاری را بالا ببریم و نقشدهی به نیروهای منطقهای را هم وسعت دهیم.
ما اكنون با جذب سرمايههاي خارجي بهدلیل تحريم بسيار مشكل داريم. البته پيش از آن نيز محدوديتهاي پرشماري وجود داشت. چگونه ميتوان در جلب اعتماد سرمايهگذاران خارجي براي سرمايهگذاري در اين منطقه كه از تحريمها نيز معاف است، گام برداشت؟
بايد تلاش كنيم انسانهای کارآفرین و دارای مهارت، دانش، منابع مالی و تجارب بزرگ جهانی را که اغلب ایرانیان مقیم خارج از کشور هستند با يك معرفي جامع و كامل از منطقه چابهار و تحولاتي كه ميتواند از اين طريق در منطقه رخ دهد، جذب كشور كنيم. يكي از روشهايي كه براي جذب سرمايهگذاري به چابهار ميتواند ملاك قرار گيرد، آن است كه طرحها را به مناقصه بینالمللی ببريم. به نظرم با توجه به شناختی که از منطقه وجود دارد و همچنين با درنظرگرفتن آنكه ظرفیت اقیانوس اطلس رو به تکمیلشدن است و این اقیانوس میتواند با تکیه به منابع ارزشمند متنوعی که دارد، نقشهای بزرگ جهانی را بازی کند، قاعدتا اقبال جهاني به حضور در اين مناقصه بينالمللي قابل توجه خواهد بود. به عقيده من در دولت آقاي روحاني به چابهار بهخوبي پرداخته شد، همانگونه كه در دولت اصلاحات، عسلويه بسيار مورد توجه قرار گرفت و امروز به یک منبع مطمئن تأمین ارز براي كشور از طريق مختلف بدل شده است. به عقيده من بايد به چابهار و سواحل مكران، نگاهي فراملي داشته باشيم، همانگونه كه پيشتر عسلويه را در ابعاد ملي مورد توجه قرار داديم و اكنون تبديل به اتكاي كشور براي ارزآوري شده
است.
شما چنین دیدی را در بين مسئولان میبینید؟
توصیهام این است حالا که ورود کردهایم و در کمتر از چهار سال، 2.5 میلیون تن ظرفیت بندر شهيد بهشتي چابهار را به 8.5 میلیون تن رساندهایم و در این دوران تحریم، بنابر اعلام نیاز هندوستان و افغانستان، اين بندر مستثنا از قاعده تحریم است، بايد از اين فرصت برای خلق مزیت بهرهمند شويم.
باید از این فرصت استفاده کرده و چابهار را به پروژه فراملی و فرامنطقهای تبدیل کنیم. سواحل مکران باید پروژه یک ما باشد نه صرفا بندر شهید بهشتی. سواحل مکران را باید بهعنوان یک ساحل بکر و غنی و برخوردار از ظرفیتهای متنوع ملی کنیم و پروژه اول کشور باشد. اگر خودمان را به این نتیجه رساندیم، دغدغه و نگرانی صنایع بزرگ را هم نخواهیم داشت. درست است که امسال سال آبی خوبی بود، اما درکل کشور ما خشک است و بايد صنايع را به كنار دريا ببريم. از طرف دیگر با نعمت بزرگ دریای سهگانه روبهرو هستیم و اینکه در کویر صنایع بزرگ را احداث کنیم، با عقل و منطق همخوانی ندارد. میتوانیم یک سایت بزرگ ایجاد کرده و سواحل مکران را به منطقه آزاد بینالمللی تبدیل کنیم و تسهیلات مناسب در نظر بگیریم؛ همانطور که اخیرا برای چین لغو روادید کردیم و اعلام كرديم اگر هر فرد 200 هزار یورو وارد كشور كند، میتواند پنج سال اقامت داشته باشد. به این نگاهها که میتواند راه را هموار کند نیازمندیم. با نگاه بلند و بزرگ میشود به اهداف بزرگ رسید که اگر هم عرصه بر ما تنگ شد، حضور کشورهای بزرگ و سرمایه و دانششان را داشته باشیم که نتوانند به راحتی كشور را
تحريم كنند. باید «نه به تحریم» را در سطح منطقه فعلیت ببخشیم؛ از باب شراکت نه صرفا از باب سیاست. اين شراكت ميتواند نقشهای پایدار و ماندگار و مصونیتزا برای کشور از بعد سياسي به همراه آورد. باید چنین نگاههایی را شکل دهیم که اگر قرار است از صندوق توسعه ملی پولی برداشت شود، این پول باید در جایی هزینه شود که تولید ارز و ثروت کند و شراکت بینالمللی و منطقهای را در شرایط سخت زمینهساز شود.
ايران با 15 كشور، همسايه و هممرز است. چگونه ميتوان از اين امكان در توسعه سواحل مكران و منطقه چابهار در نگاهي فراملي بهرهمند شد؟
ايران ميتواند از این ظرفیتها استفاده حداکثری ببرد. ما میتوانیم از هر کشور چهار دروازه ایجاد کنیم. این دروازهها برای کشوری که قدرتها به دنبال تحریم آن هستند، میتواند دروازهای برای تأمین نیازهایش باشد. بنابراين باید به سمت یک استراتژی بلند برویم. نمیتوانیم در سواحل مکران با نگاه محدود داخلی به اهداف بلند برسیم. بايد مناقصه بینالمللی و نگاه فرابخشی باشد. با نگاه بخشی هر وزارتخانه و هر سازمان، نمیتوانیم به طرح جامع و بلند و مشارکتزا برسیم. در صورت برگزاري يك مناقصه بينالمللي در اين منطقه، شركتهاي بزرگي كه در اقتصاد ايران پروژههاي بزرگ را به اجرا درميآورند، با بندري مواجه ميشوند كه ميتواند 10 تا 15 درصد از بار جهان را ترانزیت کند. چرا به این نقش نرسیم؟ وقتی برای تیم ملی مربی خارجی میآورید، چرا برای منطقهای پراستعداد برای پیشرفت و اشتغالزایی و رفع محرومیت منطقهای و نشاندن شیرینی بر دیده و نگاه مردم از نظر توسعه و تحول، دست نیاز به تجارب بزرگ بینالمللی دراز نمیکنیم؟ باید مناقصه بینالمللی باشد. نقد بزرگی که بر رفتار مسئولان دارم، در سازمان مدیریت برنامهریزی و قبلا دبیرخانه توسعه سواحل
مکران و شورای عالی مناطق آزاد، این است که باید بپذیرند این پروژه بزرگ است و میتواند نقشی متفاوت بازی کند. در سواحل گیلان و مازندران چه گلی کاشتهایم؟ تا چشممان را باز کردیم همه در قالب ویلاهای دولتی و مجتمعهای اردوگاهی تصرف شد. چند اسکله بزرگ صیادی زدیم که بتواند به ما این فرصت را بدهد که به بازارهای بزرگ و بورسهای بزرگ منطقهای برسیم؟ خلق ایدههای بزرگ، نیازمند استفادهكردن و رویآوردن به سمت فکرهای بزرگ و آزمودهشده و نقشدهنده منطقهای است.
به ظرفیتهای موجود منطقه اشاره کردید و اینکه باید بر مناقصه بینالمللی تأکید شود. در عین حال به نظر میرسد مسئولان منطقهای هم به فكر رقابت داخلی هستند... .
اینطور نیست. مشکلی از آن جهت وجود ندارد. در قالب طرح جامع وقتی 8.5 میلیون تن ظرفیت بندری را برای آنجا تعیین کردند، مشخص است كه نقش دو بندر شهيدبهشتي و شهيدكلانتري چیست. باید طرح جامع را مبنای تحلیل، برآورد و آیندهنگری قرار داد. رقابتهایی بین منطقه آزاد و بندر و ادغام این دو وجود داشت که خیلی موافق آن نبودم. میگفتم به جای اینکه به دو سازمان بیندیشید، طرح جامع را مدنظر قرار دهيد. صرفا منافع این سازمان و آن نهاد نه. منافع ملی و راه خارجکردن سیستان و بلوچستان از شرایط فعلی در گرو نگاه منطقهای و بینالمللی به ظرفیتهاي منطقه است. بايد بدانيم كه ميتوانيم بازیگر اقتصادی خوبی در سطح منطقه باشیم. اقتضای کارهای بزرگ جابهجایی یکسری نیروها و تعریف نقشهای نو است. نگاه دولت ظرفیتسازی، توسعهبخشی، پیشرفت و استفاده از آن قابلیتها بود. بايد در اين مسير، مشارکت سرمایههای محلی را در همه پروژهها تعریف کنیم و محوریت قرار دهیم و پرچمداران توسعه میتوانند مردان و زنان بزرگ و کارآفرینی باشند که حتی در بیرون از کشور به یک مرحله از تمکن و مهارت رسیدهاند. باید جلوی آنها فرش قرمز بیندازیم و ترغیبشان کنیم که براي
سرمايهگذاري در اين منطقه وارد گود شوند.
نگاه شما به این قضیه خیلی روشن است، اما چرا این اتفاق نمیافتد؟
ما نیازمند نگاه ملی هستیم. باید به منافع ملی معنا ببخشیم و نقش منطقهایمان را تعریف کنیم. مگر میتوان به آمایش ملی بیتوجه بود و به ظرفیت فراملی توجه کرد؟ به نظرم از نگاه دریایی و توسعه دریایی موفق نبودهايم. حتی اكنون جای سازمان توسعه دریایی در کشور را خالی میبینیم؛ سازمان بزرگی که توسعه دریایی را رقم بزند.
یعنی سازمان بنادر کفایت نمیکند؟
اين سازمان تمركز اصلياش روي توسعه بندري است. سازمان شيلات هم روي شيلات تمركز ميكند. اين نوع ورودكردن، ورود بخشی است. اينگونه هرکدام اهرم و عنصرمان را به رخ هم ميکشیم و مانع تحقق اهداف کلان ميشویم. لازمه تفکر ملی قبول ایده و فکر بلندی است که حاصل یک یافته علمی، پژوهشی و مطالعاتی است.
به نظرتان نگاه، نگاه ملی نیست؟
نگاه اجماعی قوی به وسعت پتانسیلهای آن منطقه را هرگز ندیدهام. این نیازمند ساختار است. رفتار ساختاری و سیستمی لازمه توسعه است، نه رفتار بخشی. بعضیوقتها دعوایمان بر سر این است که چه کسی دبیر باشد یا اينكه نظاميها در منطقه، پیشتاز توسعه باشند. بايد بخش خصوصی یا سازمان مستقل باشد که همه اينها را دور هم جمع کند.
تمركز وزارت دفاع روي دبيري در سواحل مكران را قبول داريد؟
وزارت دفاع، دبيري اين سواحل را برعهده دارد که من روی آن هم نقدها داشتم. ما به سازمان توسعه دریایی کشور نیازمندیم. در بين كشورهای اطرافمان كشورهايي كه از طريق دريا، سهم بالايي را در منطقه به دست آوردهاند، كم نيستند. ما چه سهمي را از دريا به دست آوردهايم؟ از سواحل مكران، كوههاي مينياتوري و ... چه بردی از نظر گردشگری به دست آوردهایم؟ از غارها و جنگل حرا، رقص دلفینها چطور؟ بنابراين نيازمند نگاهي جامع هستيم، زيرا اين سواحل ظرفیت کثیری دارند. اگر هر بخش به سمت خودش برود، بزرگی نگاه حاصل نمیشود. باید به سمت مرجعیتدادن به یک سازمان برویم که از قدرت و قانون ویژه برخوردار باشد که روانسازی و تسهیلگری را مبنای کارش قرار دهد و خلق مزیت کند که امکان رقابت با نقاط دیگر جهان را داشته باشيم.
در عمان دو رقیب جدی برای چابهار داریم، بندر گوادر با سرمایهگذاری 60 میلیارد دلار و بندر صحار با سرمایهگذاری 14 میلیارد دلار، اما در چابهار یک میلیارد دلار سرمایهگذاری شده که همه آن نيز به سبب تحریمها صرف توسعه بندري نشده است. اینگونه کل بازار منطقه را از دست نمی دهیم؟
قطعا اینطور است. سرعت رقابت بالاست. هر کشوری بتواند در زمان کوتاهی به اهداف توسعهاش در منطقه برسد بازار از آنِ اوست. ضمن اینکه عمان و پاکستان واقعا مزیت ما را ندارند. پاکستان در بخش سوخت و برق به ما نیازمند است، اما ما زیرساخت غنی داریم. سالهاست که میگوییم اتکای صرف منابع درآمدها به نفت موجب اتلاف منابع دیگر و سلب فرصتها میشود و اكنون هم آثارش را شاهد هستیم. چندبار تجربه کردیم که اقتصادمان وقتی یکبُعدی باشد میتواند فشار آمریکا و قدرتها را مضاعف کند. لازمه مصونیتبخشیدن به کشورمان وسعت دید و نگاه ملی است. باید این را قبول کنیم. رقابت در منطقه با دید تنگ و سختگیری حاصل نمیشود. باید این مهم را در کشور فعلیت ببخشیم و اكنون خوشحالم که بگویم پالسهای مثبتی دریافت میکنم. شکلگیری شورای هماهنگی سران قوا به سمت ادبیات واحدی سوق پیدا کرده و در حال ریشهیابی و آسیبشناسی و همافزایی است. اگر این کار دوام داشته باشد، میتواند برای فردا امیدزا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.