|

زندگی واقعی آقای ف.ب

کیهان خانجانی

«و این استادم مرا سخت عزیز داشت و حرمت نیکو شناخت. و پس از وی کار دیگر شد. نوبتِ درشتی از روزگار دررسید و من به جوانی به قفس افتادم و خطاها رفت، تا افتادم و خاستم و بسیار نرم و درشت دیدم. و همه گذشت. و مردی بزرگ بود این استادم. سخنی ناهموار نگویم. و چه چاره بوَد از بازنمودن این احوال در تاریخ؟». دبیر، ابوالفضل بیهقی

او: مرد سنگری ساخته بود از کتاب‌­ها؛ چیده بر هم، چون کیسه‌های شن. میانشان می‌نشست. می‌خواند و می‌خواند و می‌خواند. تلفن چون بی­سیمِ سنگر، کنارش. کامپیوتر چون ابزار عملیات، روبه­‌رویش. کاغذ چون قطع‌نامه زیر دستش. می‌نوشت و می‌نوشت و می‌نوشت. سپس از نوشته‌ها موشک کاغذی می‌ساخت. شلیک می‌کرد. موشک‌ها را از پنجره‌ طبقه‌ سوم خانه‌اش در خیابان کریمخان، خیابان آبان جنوبی، کوچه کیوان، پلاک 10 پرتاب می‌کرد. با جنگ می‌جنگید تا دیگر نجنگند با او و مانندانِ او: 1. همسر: نه از آن‌دست زنان که می‌سوزند و می‌سازند. از آن‌دست زنان که هم نظر می‌دهد، هم حروفچینی می‌کند، هم قوت قلب می‌­دهد. آقای ف. ب چشمِ خوبی ندارد برای دیدبانی، قلب خوبی ندارد برای پُرکاری. 2. فرزندان: می‌فهمند و نمی‌گویند چرا پدر با آن تخصصِ تحصیلی و شعورِ شغلی، فقط آن‌قدر درآمد دارد تا که پول، وسیله‌ای باشد برای هدف؛ ساختن موشک کاغذی. 3. دوستان: آنان که نزدیک‌اند به او، حیران‌اند: این هجمه از کار، مسئولیت، خواندن، نوشتن، با وجودِ آن چشم‌ها، با وجودِ آن قلب و اخلاق حرفه‌ای: مروت با دوستان، عدمِ مدارا با سانسور.
ما: 1. چطور ممکنه کسی ادعا بکنه تمومِ اینها رو خونده! این‌همه کتاب که ازشون فکت می‌آره، این‌همه کتاب که هرسال توی جایزه‌ ادبی داوری می‌کنه، این‌همه کتاب که براشون نقد می‌ذاره و نقد می‌نویسه، این‌همه کتاب که براش ایمیل می‌شه. شاید آقا نیروی ماورایی داره و زمان رو نگه داشته و چند برابرِ ما عمر کرده و نمی‌دونیم! 2. این‌ مقدار نوشتن و نوشتن و نوشتن که چی؟ فقط از سال 80 تا 90 به گواهی ویکی­پدیا 411 نقد و مقاله و مرور کتاب در نشریات و 477 مطلب از این نوع توی فضای مجازی. در کنار 15 رمان و 7 مجموعه داستان و 8 کتاب در حوزه­ نقد ادبی، به همراه 15 اثر بلاتکلیف توی ارشاد. 3. این‌همه ادبیات توی پایتخت نوشته می‌شه، هیچ‌چی! آقا فقط چشمش به شهرستانه؛ جنوب و شمال و شرق و غرب ایران.
ایشان: به استحضار می‌رساند سوژه‌ مورد نظر، آقای ف. ب همچنان مورد پیگیری است. اما به‌رغم تلاش مجدانه، عجالتا ابهامات بسیارِ موجود در رفتار، آثار و مراودات وی همچنان پابرجاست. در این فرصتِ مقتضی، مراتب به پیوستِ مدارکِ لازمه ارسال خواهد شد. تا مختومه‌شدن پرونده، مستدعی است اوامر را امر به ابلاغ فرمایید. گزارش دور نخست شنودها و مشاهدات میدانی تا تکمیل نهایی بدین شرح تقدیم می‌شود:
دیده‌ها: 1. موشک‌های کاغذی بسیار شبانه‌روز از پنجره‌ اتاق نام‌برده به سمت هدف‌هایی نامعلوم پرتاب می‌شود. 2. تشکیل جلسات برای برگزاری جایزه‌ ادبی مهرگان. 3. حضور مدام مأمور اداره پست، تقریبا ظهرِ هر روز، جلوی درب منزل وی.
من: 1. پاییز 84، تهران، خیابان انقلاب، نقد مجموعه داستان «سپیدرود زیر سی‌وسه‌پل» به کوشش آقای ف. ب، با حضور منتقدان. نخستین کتاب من است و نخستین کتاب داستان ناشرِ شهرستانی‌ام، با ظاهری سخت آماتوری. آقای ف. ب چنان فروتنانه و صمیمانه و دوستانه برخورد می‌کند که هیچ احساس غربت نمی‌کنم. 2. مجموعه داستانم «یحیای زاینده‌رود» را برای آقای ف. ب می‌فرستم. مطالعه می‌کند و حاشیه‌نویسی می‌کند و پست می‌کند، همراهِ نامه‌ای با این آغاز: «کیهان عزیز، تو اطمینان کردی و کلید خانه‌ات را به من دادی، نمی‌توانم در حقِ مالت خیانت کنم» و سه داستان از 12 داستان را با متانت و شفافیت و دلالت، بد می‌داند. غر می‌زنم و بدوبیراه می‌گویم اما بازنویسی می‌کنم. 3. رمانم «بند محکومین» را برای آقای ف. ب ایمیل می‌کنم. کتاب را صفحه‌آرایی می‌کند، پرینت می‌گیرد، دو بار می‌خواند، هر بار دو یا سه نوبت تماس می‌گیرد، با ذکر شماره‌ صفحه، به نکاتی در حُسن و در عیب اشاره می‌کند، در پایان نظراتش را ایمیل کرده و حتی توضیحاتی تفسیری/تشریحی مبسوط نیز می‌دهد.
برای چه این کارها را می‌­کند؟ نانی در کار است؟ برای که این کارها را می­‌کند؟ نامی در کار است؟ آن‌قدر فروتنی و قدرشناسی در امثالِ من هست که اگر موفقیتی حاصل شد، سهمِ امثال او را بر زبان بیاوریم؟
تو: هنر، ابدی‌کردنِ یک آن، در شعری، در داستانی، در هر اثری است. می‌خوانی و می‌خوانی و می‌خوانی، چرا‌که بر این گمانی که در هر نوشته، چندین و چند سال نگه‌داشتنِ زمان را تجربه می‌کنی و آن را از آنِ خود می‌کنی و عمری که زیسته‌ای، زمانش دیگر خطی نیست، حجمی است. می‌نویسی و می‌نویسی و می‌نویسی؛ چراکه بر این گمانی که در هر نوشته، زمان را نگه می‌داری، عمرت در ساعت می‌گذرد اما در متن نمی‌گذرد.
شما: هنرِ مرگ، ایستاندنِ زمان است / هنرِ هنرمند، ایستاندنِ زمان است / مرگ در 67سالگی زمانِ شما را ایستاند / اما بسیار بیش از آن در زمان زیستید / نامیراتر از مرگید / از مرگ و مرگ‌آوران یاد نمی‌کنند / از شما و نام‌آوران یاد می‌کنند.
ای فتح‌الله بی‌نیاز!

«و این استادم مرا سخت عزیز داشت و حرمت نیکو شناخت. و پس از وی کار دیگر شد. نوبتِ درشتی از روزگار دررسید و من به جوانی به قفس افتادم و خطاها رفت، تا افتادم و خاستم و بسیار نرم و درشت دیدم. و همه گذشت. و مردی بزرگ بود این استادم. سخنی ناهموار نگویم. و چه چاره بوَد از بازنمودن این احوال در تاریخ؟». دبیر، ابوالفضل بیهقی

او: مرد سنگری ساخته بود از کتاب‌­ها؛ چیده بر هم، چون کیسه‌های شن. میانشان می‌نشست. می‌خواند و می‌خواند و می‌خواند. تلفن چون بی­سیمِ سنگر، کنارش. کامپیوتر چون ابزار عملیات، روبه­‌رویش. کاغذ چون قطع‌نامه زیر دستش. می‌نوشت و می‌نوشت و می‌نوشت. سپس از نوشته‌ها موشک کاغذی می‌ساخت. شلیک می‌کرد. موشک‌ها را از پنجره‌ طبقه‌ سوم خانه‌اش در خیابان کریمخان، خیابان آبان جنوبی، کوچه کیوان، پلاک 10 پرتاب می‌کرد. با جنگ می‌جنگید تا دیگر نجنگند با او و مانندانِ او: 1. همسر: نه از آن‌دست زنان که می‌سوزند و می‌سازند. از آن‌دست زنان که هم نظر می‌دهد، هم حروفچینی می‌کند، هم قوت قلب می‌­دهد. آقای ف. ب چشمِ خوبی ندارد برای دیدبانی، قلب خوبی ندارد برای پُرکاری. 2. فرزندان: می‌فهمند و نمی‌گویند چرا پدر با آن تخصصِ تحصیلی و شعورِ شغلی، فقط آن‌قدر درآمد دارد تا که پول، وسیله‌ای باشد برای هدف؛ ساختن موشک کاغذی. 3. دوستان: آنان که نزدیک‌اند به او، حیران‌اند: این هجمه از کار، مسئولیت، خواندن، نوشتن، با وجودِ آن چشم‌ها، با وجودِ آن قلب و اخلاق حرفه‌ای: مروت با دوستان، عدمِ مدارا با سانسور.
ما: 1. چطور ممکنه کسی ادعا بکنه تمومِ اینها رو خونده! این‌همه کتاب که ازشون فکت می‌آره، این‌همه کتاب که هرسال توی جایزه‌ ادبی داوری می‌کنه، این‌همه کتاب که براشون نقد می‌ذاره و نقد می‌نویسه، این‌همه کتاب که براش ایمیل می‌شه. شاید آقا نیروی ماورایی داره و زمان رو نگه داشته و چند برابرِ ما عمر کرده و نمی‌دونیم! 2. این‌ مقدار نوشتن و نوشتن و نوشتن که چی؟ فقط از سال 80 تا 90 به گواهی ویکی­پدیا 411 نقد و مقاله و مرور کتاب در نشریات و 477 مطلب از این نوع توی فضای مجازی. در کنار 15 رمان و 7 مجموعه داستان و 8 کتاب در حوزه­ نقد ادبی، به همراه 15 اثر بلاتکلیف توی ارشاد. 3. این‌همه ادبیات توی پایتخت نوشته می‌شه، هیچ‌چی! آقا فقط چشمش به شهرستانه؛ جنوب و شمال و شرق و غرب ایران.
ایشان: به استحضار می‌رساند سوژه‌ مورد نظر، آقای ف. ب همچنان مورد پیگیری است. اما به‌رغم تلاش مجدانه، عجالتا ابهامات بسیارِ موجود در رفتار، آثار و مراودات وی همچنان پابرجاست. در این فرصتِ مقتضی، مراتب به پیوستِ مدارکِ لازمه ارسال خواهد شد. تا مختومه‌شدن پرونده، مستدعی است اوامر را امر به ابلاغ فرمایید. گزارش دور نخست شنودها و مشاهدات میدانی تا تکمیل نهایی بدین شرح تقدیم می‌شود:
دیده‌ها: 1. موشک‌های کاغذی بسیار شبانه‌روز از پنجره‌ اتاق نام‌برده به سمت هدف‌هایی نامعلوم پرتاب می‌شود. 2. تشکیل جلسات برای برگزاری جایزه‌ ادبی مهرگان. 3. حضور مدام مأمور اداره پست، تقریبا ظهرِ هر روز، جلوی درب منزل وی.
من: 1. پاییز 84، تهران، خیابان انقلاب، نقد مجموعه داستان «سپیدرود زیر سی‌وسه‌پل» به کوشش آقای ف. ب، با حضور منتقدان. نخستین کتاب من است و نخستین کتاب داستان ناشرِ شهرستانی‌ام، با ظاهری سخت آماتوری. آقای ف. ب چنان فروتنانه و صمیمانه و دوستانه برخورد می‌کند که هیچ احساس غربت نمی‌کنم. 2. مجموعه داستانم «یحیای زاینده‌رود» را برای آقای ف. ب می‌فرستم. مطالعه می‌کند و حاشیه‌نویسی می‌کند و پست می‌کند، همراهِ نامه‌ای با این آغاز: «کیهان عزیز، تو اطمینان کردی و کلید خانه‌ات را به من دادی، نمی‌توانم در حقِ مالت خیانت کنم» و سه داستان از 12 داستان را با متانت و شفافیت و دلالت، بد می‌داند. غر می‌زنم و بدوبیراه می‌گویم اما بازنویسی می‌کنم. 3. رمانم «بند محکومین» را برای آقای ف. ب ایمیل می‌کنم. کتاب را صفحه‌آرایی می‌کند، پرینت می‌گیرد، دو بار می‌خواند، هر بار دو یا سه نوبت تماس می‌گیرد، با ذکر شماره‌ صفحه، به نکاتی در حُسن و در عیب اشاره می‌کند، در پایان نظراتش را ایمیل کرده و حتی توضیحاتی تفسیری/تشریحی مبسوط نیز می‌دهد.
برای چه این کارها را می‌­کند؟ نانی در کار است؟ برای که این کارها را می­‌کند؟ نامی در کار است؟ آن‌قدر فروتنی و قدرشناسی در امثالِ من هست که اگر موفقیتی حاصل شد، سهمِ امثال او را بر زبان بیاوریم؟
تو: هنر، ابدی‌کردنِ یک آن، در شعری، در داستانی، در هر اثری است. می‌خوانی و می‌خوانی و می‌خوانی، چرا‌که بر این گمانی که در هر نوشته، چندین و چند سال نگه‌داشتنِ زمان را تجربه می‌کنی و آن را از آنِ خود می‌کنی و عمری که زیسته‌ای، زمانش دیگر خطی نیست، حجمی است. می‌نویسی و می‌نویسی و می‌نویسی؛ چراکه بر این گمانی که در هر نوشته، زمان را نگه می‌داری، عمرت در ساعت می‌گذرد اما در متن نمی‌گذرد.
شما: هنرِ مرگ، ایستاندنِ زمان است / هنرِ هنرمند، ایستاندنِ زمان است / مرگ در 67سالگی زمانِ شما را ایستاند / اما بسیار بیش از آن در زمان زیستید / نامیراتر از مرگید / از مرگ و مرگ‌آوران یاد نمی‌کنند / از شما و نام‌آوران یاد می‌کنند.
ای فتح‌الله بی‌نیاز!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.