|

ضرورت تجدید در بنیان‌های سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری

محمدباقر شریعتی . نماینده مردم بهبهان

میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری سه جنس متفاوتند که مدیریت بر آنها نیازمند روش‌ها و مدل‌های مختلف مدیریتی است. آنان که دانسته یا ندانسته، از سر اجبار یا به اختیار سه مقوله مرتبط به هم، اما متفاوت را کنار هم نشاندند و آن را به سازمانی عریض و طویل به نام میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تبدیل کردند به نظر می‌رسد هیچگاه به تفاوت‌های ماهوی و شیوه‌های متفاوت برای مدیریت در این سه حوزه نیندیشیده بودند وگرنه با اندکی تعمق به شکل کارشناسانه‌تری این چیدمان را انجام می‌دادند و با ایجاد پیوندی مناسب‌تر و ایجاد بستر و تعاریف جدید، موجودی معقول عرضه می‌کردند نه شترگاوپلنگ. می‌دانیم که میراث‌فرهنگی و محتوای آن مقوله‌ای است فرازمانی و مکانی که انتفاع و بهره‌مندی از آن هم به زمان حال تعلق دارد و هم به آیندگان و به‌طور کلی منتفعان از این مقوله عموم جامعه‌ هستند. صنایع‌دستی اما زیرمجموعه‌ای از میراث است که هم ریشه در سنت‌های فرهنگی و کهنسال جامعه دارد و هم مصرف امروزی، بنابراین انتفاع آن از یکسو به صاحبان حرف تعلق دارد و از سوی دیگر به عموم جامعه گردشگری هرچند سابقه‌ای دیرین در تاریخ حیات بشر دارد و در احادیث و روایات و متون مقدس به اهمیت آن اشاره شده است اما به مفهوم امروزی پدیده‌ای نوپیداست، که می‌تواند زمینه‌های شکوفایی اقتصادی را فراهم آورد همان‌گونه که بسیاری از کشورها مبنای توسعه پایدار خویش را در صنعت گردشگری تعریف کرده‌اند. این سه مقوله ناهمبسته، اما اشتراکات و پیوندهای فراوانی با هم دارند که یافتن نقاط مشترکشان به مدیریتی ویژه نیازمند است تا با راهبری شایسته زمینه برخورداری جامعه از عواید مترتب بر آن را فراهم آورد. سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی که همانند نامش در عصر سه‌پارگی، به بیمار محتضری تبدیل شد امروز نیازمند عمل‌های دشوار با حضور طبیبان حاذق برای درمان است. سه‌پاره‌شدن این سازمان و انتقال آن به شیراز و اصفهان و ماندن بخشی از آن در تهران به واقع ضربه‌ای جبران‌ناپذیر بر بدن نحیف میراث‌فرهنگی بود. آنچه نباید می‌شد اتفاق افتاد اما به قول معروف «هرجا جلو ضرر را بگیری منفعت است.» وظیفه مدیریت فعلی چیست و چگونه می‌تواند میراث گرانبهای ایرانی - اسلامی را از انزوا و احتضار خارج و آن را به موجودی بالنده و پویا تبدیل کند. نخستین گام برای مدیران فعلی بازتعریف سازمانی است تا بتوان در سایه این بازتعریف اقدام به بازسازی و سازماندهی کرد. هر سه مقوله میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری باید مجدد تعریف و ماموریت‌هایشان شفاف شود: - میراث‌فرهنگی باید به جایگاه خود برگردد، میراث‌فرهنگی پوشال نگهدارنده‌ اجناس شکستنی و آنتیک نیست، میراث‌فرهنگی در همه حوزه‌ها چه مادی و چه معنوی دارای ارزشی غیرقابل انکار است که انتظار می‌رود مجموعه حاضر با تغییر فرهنگ و رفتار سازمانی زمینه بازتولید فرهنگ کهن ایرانی - اسلامی را فراهم آورند. گردشگری مقوله‌ای پر اهمیت و واجد ارزش‌های فرهنگی و اقتصادی است به‌گونه‌ای که دانشمندان این حوزه در سال‌های آغازین دهه ‌50 میلادی از آن به‌عنوان «انقلاب گردشگری» یاد می‌کنند، اما متاسفانه این صنعت پردامنه و پربها در کشور ما محلی از اعراب ندارد. چه زمانی پتانسیل‌های خداداد و انسان‌ساخت این سرزمین در اختیار صنعت گردشگری قرار می‌گیرد؟ به‌راستی چه زمانی؟ دولت تدبیر و امید باید با ملاحظه هنجارها و ارزش‌های حاکم بر جامعه اسلامی زمینه‌ها و زیرساخت‌های لازم را ایجاد کند تا جامعه ایرانی بتواند از درآمد سرشار صنعت جهانگردی سهمی شایسته بیابد. چه اگر فرهنگ پرمایه ایرانی بتواند خود را به جهانیان باز بشناساند زمینه احیا و رونق دوباره کشورمان به‌عنوان یکی از قطب‌های بزرگ تولید فرهنگ فراهم خواهد شد. مخصوصا با توجه به پتانسیل‌های ویژه کشورمان در زمینه گردشگری مذهبی، پزشکی، فرهنگی، ادبی و ورزشی می‌تواند الگویی تازه در زمینه جلب گردشگر را فرا روی علاقه‌مندان بگذارد. وضعیت فعلی صنایع‌دستی ایران با قدمت هفت‌هزار ساله شایسته نیست. آنچنان که محققان معتقدند بیش از 24شاخه و بالغ بر چند صد زیر شاخه در هنرهای سنتی و صنایع‌دستی ایران وجود دارد و همگان بر تاثیرات اقتصادی، ایجاد اشتغال، زمینه معرفی فرهنگ ایران به جهانیان از طریق صنایع‌دستی اذعان دارند چرا این حوزه به استثنای فرش - که البته آن هم اوضاع مناسبی ندارد. نباید حرفی برای گفتن در عرصه جهان داشته باشد. ریاست محترم سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تجربه دیرسال مدیریت به‌خوبی این امور را مدنظر قرار خواهند داد و با انتخاب هم مدیران باتجربه و هم مدیران جوان به سمت بهبود وضعیت میراث‌فرهنگی حرکت خواهند کرد، اما نباید غافل بود که بازگشت صد‌درصد مدیران دهه 60 و 70 می‌تواند پاشنه آشیل رسیدن به اهداف بلند این سازمان باشد هرچند وجود مدیران با تجربه می‌تواند عقلانیت و تجربه را به سازمان برگرداند اما در شرایط کنونی خیر و انرژی جوانان به‌عنوان موتور محرکه سازمان بیشتر از هر چیزی مورد نیاز است چراکه مدیری به تجربه آقای نجفی برای راهبردی عقلانی و استکمالی سازمان کفایت می‌کند. و نکته آخر آنکه سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، سازمانی فرهنگی - اقتصادی است که امیدواریم بدون توجه به سیاسی‌کاری باشکوفایی در هر دو مقوله فرهنگ و اقتصاد بتواند زمینه بهبود شرایط اقتصادی جامعه ایرانی را فراهم آورد.
میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری سه جنس متفاوتند که مدیریت بر آنها نیازمند روش‌ها و مدل‌های مختلف مدیریتی است. آنان که دانسته یا ندانسته، از سر اجبار یا به اختیار سه مقوله مرتبط به هم، اما متفاوت را کنار هم نشاندند و آن را به سازمانی عریض و طویل به نام میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تبدیل کردند به نظر می‌رسد هیچگاه به تفاوت‌های ماهوی و شیوه‌های متفاوت برای مدیریت در این سه حوزه نیندیشیده بودند وگرنه با اندکی تعمق به شکل کارشناسانه‌تری این چیدمان را انجام می‌دادند و با ایجاد پیوندی مناسب‌تر و ایجاد بستر و تعاریف جدید، موجودی معقول عرضه می‌کردند نه شترگاوپلنگ. می‌دانیم که میراث‌فرهنگی و محتوای آن مقوله‌ای است فرازمانی و مکانی که انتفاع و بهره‌مندی از آن هم به زمان حال تعلق دارد و هم به آیندگان و به‌طور کلی منتفعان از این مقوله عموم جامعه‌ هستند. صنایع‌دستی اما زیرمجموعه‌ای از میراث است که هم ریشه در سنت‌های فرهنگی و کهنسال جامعه دارد و هم مصرف امروزی، بنابراین انتفاع آن از یکسو به صاحبان حرف تعلق دارد و از سوی دیگر به عموم جامعه گردشگری هرچند سابقه‌ای دیرین در تاریخ حیات بشر دارد و در احادیث و روایات و متون مقدس به اهمیت آن اشاره شده است اما به مفهوم امروزی پدیده‌ای نوپیداست، که می‌تواند زمینه‌های شکوفایی اقتصادی را فراهم آورد همان‌گونه که بسیاری از کشورها مبنای توسعه پایدار خویش را در صنعت گردشگری تعریف کرده‌اند. این سه مقوله ناهمبسته، اما اشتراکات و پیوندهای فراوانی با هم دارند که یافتن نقاط مشترکشان به مدیریتی ویژه نیازمند است تا با راهبری شایسته زمینه برخورداری جامعه از عواید مترتب بر آن را فراهم آورد. سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی که همانند نامش در عصر سه‌پارگی، به بیمار محتضری تبدیل شد امروز نیازمند عمل‌های دشوار با حضور طبیبان حاذق برای درمان است. سه‌پاره‌شدن این سازمان و انتقال آن به شیراز و اصفهان و ماندن بخشی از آن در تهران به واقع ضربه‌ای جبران‌ناپذیر بر بدن نحیف میراث‌فرهنگی بود. آنچه نباید می‌شد اتفاق افتاد اما به قول معروف «هرجا جلو ضرر را بگیری منفعت است.» وظیفه مدیریت فعلی چیست و چگونه می‌تواند میراث گرانبهای ایرانی - اسلامی را از انزوا و احتضار خارج و آن را به موجودی بالنده و پویا تبدیل کند. نخستین گام برای مدیران فعلی بازتعریف سازمانی است تا بتوان در سایه این بازتعریف اقدام به بازسازی و سازماندهی کرد. هر سه مقوله میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری باید مجدد تعریف و ماموریت‌هایشان شفاف شود: - میراث‌فرهنگی باید به جایگاه خود برگردد، میراث‌فرهنگی پوشال نگهدارنده‌ اجناس شکستنی و آنتیک نیست، میراث‌فرهنگی در همه حوزه‌ها چه مادی و چه معنوی دارای ارزشی غیرقابل انکار است که انتظار می‌رود مجموعه حاضر با تغییر فرهنگ و رفتار سازمانی زمینه بازتولید فرهنگ کهن ایرانی - اسلامی را فراهم آورند. گردشگری مقوله‌ای پر اهمیت و واجد ارزش‌های فرهنگی و اقتصادی است به‌گونه‌ای که دانشمندان این حوزه در سال‌های آغازین دهه ‌50 میلادی از آن به‌عنوان «انقلاب گردشگری» یاد می‌کنند، اما متاسفانه این صنعت پردامنه و پربها در کشور ما محلی از اعراب ندارد. چه زمانی پتانسیل‌های خداداد و انسان‌ساخت این سرزمین در اختیار صنعت گردشگری قرار می‌گیرد؟ به‌راستی چه زمانی؟ دولت تدبیر و امید باید با ملاحظه هنجارها و ارزش‌های حاکم بر جامعه اسلامی زمینه‌ها و زیرساخت‌های لازم را ایجاد کند تا جامعه ایرانی بتواند از درآمد سرشار صنعت جهانگردی سهمی شایسته بیابد. چه اگر فرهنگ پرمایه ایرانی بتواند خود را به جهانیان باز بشناساند زمینه احیا و رونق دوباره کشورمان به‌عنوان یکی از قطب‌های بزرگ تولید فرهنگ فراهم خواهد شد. مخصوصا با توجه به پتانسیل‌های ویژه کشورمان در زمینه گردشگری مذهبی، پزشکی، فرهنگی، ادبی و ورزشی می‌تواند الگویی تازه در زمینه جلب گردشگر را فرا روی علاقه‌مندان بگذارد. وضعیت فعلی صنایع‌دستی ایران با قدمت هفت‌هزار ساله شایسته نیست. آنچنان که محققان معتقدند بیش از 24شاخه و بالغ بر چند صد زیر شاخه در هنرهای سنتی و صنایع‌دستی ایران وجود دارد و همگان بر تاثیرات اقتصادی، ایجاد اشتغال، زمینه معرفی فرهنگ ایران به جهانیان از طریق صنایع‌دستی اذعان دارند چرا این حوزه به استثنای فرش - که البته آن هم اوضاع مناسبی ندارد. نباید حرفی برای گفتن در عرصه جهان داشته باشد. ریاست محترم سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی با تجربه دیرسال مدیریت به‌خوبی این امور را مدنظر قرار خواهند داد و با انتخاب هم مدیران باتجربه و هم مدیران جوان به سمت بهبود وضعیت میراث‌فرهنگی حرکت خواهند کرد، اما نباید غافل بود که بازگشت صد‌درصد مدیران دهه 60 و 70 می‌تواند پاشنه آشیل رسیدن به اهداف بلند این سازمان باشد هرچند وجود مدیران با تجربه می‌تواند عقلانیت و تجربه را به سازمان برگرداند اما در شرایط کنونی خیر و انرژی جوانان به‌عنوان موتور محرکه سازمان بیشتر از هر چیزی مورد نیاز است چراکه مدیری به تجربه آقای نجفی برای راهبردی عقلانی و استکمالی سازمان کفایت می‌کند. و نکته آخر آنکه سازمان میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، سازمانی فرهنگی - اقتصادی است که امیدواریم بدون توجه به سیاسی‌کاری باشکوفایی در هر دو مقوله فرهنگ و اقتصاد بتواند زمینه بهبود شرایط اقتصادی جامعه ایرانی را فراهم آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.