|

نمایندگان طالبان و افغانستان با یکدیگر به توافق رسیدند

گام‌های لرزان در مسیر آشتی

نشست دو‌روزه نمایندگان افغانستانی و هیئت طالبان در دوحه قطر پایان یافت و دو طرف با انتشار بیانیه‌ای از توافق هشت‌ماده‌ای با یکدیگر خبر دادند. این گفت‌و‌گوهای موسوم به بین‌الافغان که با حمایت قطر و آلمان بین سیاست‌مداران افغانستانی، اعضای جامعه مدنی، ازجمله زنان و نمایندگان طالبان در دوحه قطر برگزار شد، گامی واقعی برای رسیدن به صلح در افغانستان در نظر گرفته شده؛ هرچند انتقادها به این توافق نیز کم نبوده است. بر اساس گزارش‌ها، در پی این گفت‌و‌گوهای دو‌روزه، دو طرف توافق کردند با توجه به افزایش شمار قربانیان در این کشور جنگ‌زده، تعداد قربانیان غیرنظامی را به «صفر» برسانند. در بیانیه مشترک دو طرف که در اواخر روز دوشنبه منتشر شد، دو طرف به «احترام و حفاظت از شأن مردم، زندگی و دارایی‌های آنها متعهد شدند». طبق توافق، دو طرف همچنین متعهد شده‌اند امنیت نهادهای عمومی ازجمله مدارس، مدارس مذهبی، بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها، سدهای آب و سایر مکان‌های کاری را تضمین کنند.‌قاری دین محمد حنیف، یکی از اعضای هیئت طالبان، در گفت‌و‌گو با الجزیره گفت نمایندگان افغانستان درباره قربانیان غیرنظامی با طالبان اتفاق نظر داشتند؛ «از مردم افغانستان حفاظت خواهد شد. ما همیشه دنبال چنین چیزی بودیم و آنها هرگز هدف حملات ما نبوده‌اند». این عضو طالبان افزود: «ما همیشه با این موضوع موافق بوده‌ایم که غیرنظامیان نباید تحت تأثیر قرار گیرند. جنگ ادامه خواهد داشت، ولی هدف ما این است که تعداد قربانیان غیرنظامی را به صفر برسانیم». این اظهارات طالبان یک روز بعد از آن مطرح شد که در جریان انفجار یک خودروی بمب‌گذاری‌شده از سوی این گروه، دست‌کم 18 نفر کشته و بیش از 180 نفر ازجمله تعدادی کودک زخمی شدند.‌گفت‌و‌گوهای دو‌روزه بین‌الافغان پس از مذاکرات شش‌روزه آمریکا و طالبان در دوحه صورت گرفت و 50 سیاست‌مدار و فعال افغانستانی ازجمله 10 زن در آن شرکت کردند. این گفت‌و‌گوها تلاشی بود برای آغاز مذاکره مستقیم میان دو گروهی که از زمان مداخله نظامی سال 2001 آمریکا در افغانستان با یکدیگر درگیر بوده‌اند. این گفت‌و‌گوها با هدف ایجاد صلح و ثبات در افغانستان پیش از خروج نیروهای ناتو به رهبری آمریکا صورت گرفته است. خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، همواره یکی از پیش‌شرط‌های گروه طالبان برای مذاکره با آمریکا بوده است. از زمانی که زلمی خلیل‌زاد به‌عنوان نماینده آمریکا در امور صلح افغانستان انتخاب شده است، تاکنون چندین دور مذاکرات میان هیئت آمریکایی و طالبان در دوحه قطر انجام شده است؛ بااین‌حال، برخی مقام‌های دولت افغانستان به این گفت‌و‌گوها بدبین هستند و بر این باورند که دولت افغانستان از این گفت‌و‌گوها کنار گذاشته شده است. برخی از این مقامات، خلیل‌زاد را که اصالتا افغانستانی است، متهم می‌کنند با اهداف سیاسی و هدفی انتخاباتی پا به این مذاکرات گذاشته است. این در حالی است که طالبان بارها مذاکره با دولت کابل را رد کرده است و در مذاکرات دو‌روزه بین‌الافغانی نیز با این شرط شرکت کرد که شرکت‌کنندگان به صورت مستقل در این مذاکرات حضور پیدا کنند، نه به‌عنوان نمایندگان دولت افغانستان. این گروه مسلح، اشرف غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان را دست‌نشانده آمریکا می‌خواند و حاضر به مذاکره با دولت او نیست. با وجود توافق اخیر نمایندگان افغانستان و هیئت طالبان، برخی بر این باورند نمی‌توان بیانیه دو طرف را توافق‌نامه صلح نامید؛ هرچند برخی می‌گویند این اولین قدم در مسیر درست کاهش خشونت است.

از صلح در افغانستان خبری نیست
مذاکرات در قطر برای پایان‌دادن به جنگ افغانستان همچنان ادامه دارد و در کابل هم دولت اشرف‌غنی با چالش‌ها و بن‌بست‌های فراوانی روبه‌رو است. در چنین شرایطی فقط یک چشم‌انداز را می‌توان برای افغانستان متصور بود: طالبان سلطه خود بر افغانستان را گسترش می‌دهد. هر چقدر این جنگ 18 ساله که از زمان حمله ایالات متحده به افغانستان آغاز شده، ادامه یابد، توازن قدرت به سود شبه‌نظامیان طالبان خواهد بود. افزایش قدرت‌طالبان در افغانستان در شرایطی رقم می‌خورد که یک نگرانی مشترک ذهن دیپلمات‌ها و فعالان حقوق بشر را در غرب و نیز در مناطق تحت کنترل دولت افغانستان به خود مشغول کرده است: مذاکرات صلح افغانستان چه دستاوردی برای زنان افغان و نیز توسعه دموکراسی در این کشور خواهد داشت.
واقعیتی که در‌حال‌حاضر نمایان است، آن چیزی نیست که جامعه بین‌الملل و کابل آماده پذیرش آن باشند و سرنوشت مذاکرات صلح نیز نمی‌تواند تغییر چندانی در این واقعیت تلخ ایجاد کند. واقعیت این است که اگر مذاکرات صلح به نتیجه برسد، طالبان می‌تواند به قدرت و نفوذش بر مناطق تحت کنترل خود رسمیت ببخشد و حتی بر این مناطق بیفزاید. اگر هم مذاکرات صلح با شکست همراه باشد، پیامد آن بسیار وخیم‌تر خواهد بود و درگیری‌ها و خشونت‌ها در افغانستان افزایش خواهد یافت.
طالبان در حالی حاضر به شرکت در مذاکرات صلح قطر شده است که در سال‌های اخیر بر مناطق تحت کنترل خود در افغانستان افزوده است. در این مناطق که حکومت افغانستان بر آن کنترلی ندارد، قوانین شریعت از‌سوی طالبان به اجرا گذاشته شده است. مانند دوره حکومت طالبان بر افغانستان دادگاه‌های شریعت مجددا فعالیت خود را از سر گرفته‌اند و مأموران مخفی از‌سوی طالبان بر فعالیت معلمان و دریافت مالیات نظارت می‌کنند.
اکثر شهروندان افغان ساکن در مناطق تحت کنترل طالبان خواهان پایان‌یافتن هر چه زودتر درگیری‌ها در این مناطق هستند. آنها به‌خوبی می‌دانند که هر‌گونه توافق صلحی در افغانستان که ایالات متحده میانجی آن باشد، باعث خواهد شد حاکمیت طالبان بر مناطق تحت کنترل خود دائمی شود و رسمیت یابد. با وجود این، خوش‌بینی‌هایی در میان ساکنان این مناطق هم وجود دارد. یکی از زنان ساکن استان لوگر واقع در شرق افغانستان می‌گوید: «اگر درگیری و جنگ میان دولت افغانستان و طالبان پایان یابد، شاید طالبان هم دیگر رویکرد سختگیرانه خود را کنار بگذارد. حتی شاید آنها اجازه دهند دخترانمان به مدرسه بروند».
در 18 سال اخیر امیدها و خوش‌بینی‌های مردم افغانستان بارها و بارها به ناامیدی و یأس تبدیل شد و همین موضوع باعث شده تا کوچک‌ترین تحولی با واکنش مثبت مردم روبه‌رو شود. در ماه ژوئن 2018 برای نخستین‌بار در 18 سال اخیر، آتش‌بسی سه‌روزه میان طالبان، حکومت مرکزی کابل و نیروهای بین‌المللی برقرار شد و مردم برای این آتش‌بس به جشن و پایکوبی پرداختند. کمترین خشونت‌ها در این سه روز گزارش شد و هیچ شهروند افغان جان خود را از دست نداد. مردم افغانستان برخلاف آنچه تصور می‌شود، به‌خوبی می‌توانند در صلح زندگی کنند، اما نیروها و عوامل دیگر مانع از چنین آرامشی می‌شوند. بلافاصله پس از پایان این آتش‌بس خشونت‌ها مجددا از‌سر گرفته شد.
آنچه این روزها در قطر در جریان است، یک سال پیش قابل تصور نبود. سال گذشته ایالات‌ متحده حاضر به مذاکره رو‌در‌رو با مقام‌های طالبان نبود و به همین منظور دولت ترامپ تصمیم گرفت زلمی خلیل‌زاد را در سپتامبر 2018 به عنوان فرستاده خود در مذاکرات صلح افغانستان منصوب کند. از آن زمان تاکنون خلیل‌زاد و نمایندگان طالبان بارها با هم مذاکره کرده‌اند. در ماه ژانویه 2019 هم خلیل‌زاد اعلام کرد که ایالات متحده و طالبان بر سر پیش‌نویس متنی به توافق دست یافته‌اند که بر‌اساس آن قرار شده تا نیروهای آمریکایی از افغانستان خارج شوند و در مقابل، طالبان هم از هیچ گروه تروریستی خارجی‌ای در افغانستان حمایت نکند. قبل از آنکه این توافق نهایی شود، دولت آمریکا اعلام کرد که طالبان موافقت کرده است که آتش‌بسی دیگر برقرار کند و مستقیما با دولت افغانستان مذاکره کند. این اعلام با واکنش تند طالبان روبه‌رو شد و آنها اعلام کردند که دولت افغانستان را به رسمیت نمی‌شناسند و حاضر به هیچ مذاکره مستقیمی با کابل نیستند. در‌پی این مخالفت طالبان، ایالات متحده حملات خود به مواضع و پایگاه‌های طالبان را تشدید کرد و نیروهای افغان هم موفق شدند مناطق بیشتری را از کنترل طالبان خارج کنند. اما این حملات نتایجی فاجعه‌بار داشت و سازمان ملل اعلام کرد که برای نخستین‌بار در جنگ 18 ساله افغانستان تعداد قربانیان غیر‌نظامی از قربانیان شبه‌نظامی و اعضای گروه‌های شورشی بیشتر شده است. این حملات باعث عقب‌نشینی طالبان از موضع قبلی خود و بازگشت به میز مذاکرات شد. به نظر می‌رسد این مذاکرات که برای هفتمین‌بار با تلاش‌های آمریکا انجام می‌شود به نتایج مثبتی برسد و این می‌تواند به معنی رسمیت‌دادن به حاکمیت طالبان در نقاطی از افغانستان و کمرنگ‌شدن امیدها برای توسعه دموکراسی در این کشور شود.

نشست دو‌روزه نمایندگان افغانستانی و هیئت طالبان در دوحه قطر پایان یافت و دو طرف با انتشار بیانیه‌ای از توافق هشت‌ماده‌ای با یکدیگر خبر دادند. این گفت‌و‌گوهای موسوم به بین‌الافغان که با حمایت قطر و آلمان بین سیاست‌مداران افغانستانی، اعضای جامعه مدنی، ازجمله زنان و نمایندگان طالبان در دوحه قطر برگزار شد، گامی واقعی برای رسیدن به صلح در افغانستان در نظر گرفته شده؛ هرچند انتقادها به این توافق نیز کم نبوده است. بر اساس گزارش‌ها، در پی این گفت‌و‌گوهای دو‌روزه، دو طرف توافق کردند با توجه به افزایش شمار قربانیان در این کشور جنگ‌زده، تعداد قربانیان غیرنظامی را به «صفر» برسانند. در بیانیه مشترک دو طرف که در اواخر روز دوشنبه منتشر شد، دو طرف به «احترام و حفاظت از شأن مردم، زندگی و دارایی‌های آنها متعهد شدند». طبق توافق، دو طرف همچنین متعهد شده‌اند امنیت نهادهای عمومی ازجمله مدارس، مدارس مذهبی، بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها، سدهای آب و سایر مکان‌های کاری را تضمین کنند.‌قاری دین محمد حنیف، یکی از اعضای هیئت طالبان، در گفت‌و‌گو با الجزیره گفت نمایندگان افغانستان درباره قربانیان غیرنظامی با طالبان اتفاق نظر داشتند؛ «از مردم افغانستان حفاظت خواهد شد. ما همیشه دنبال چنین چیزی بودیم و آنها هرگز هدف حملات ما نبوده‌اند». این عضو طالبان افزود: «ما همیشه با این موضوع موافق بوده‌ایم که غیرنظامیان نباید تحت تأثیر قرار گیرند. جنگ ادامه خواهد داشت، ولی هدف ما این است که تعداد قربانیان غیرنظامی را به صفر برسانیم». این اظهارات طالبان یک روز بعد از آن مطرح شد که در جریان انفجار یک خودروی بمب‌گذاری‌شده از سوی این گروه، دست‌کم 18 نفر کشته و بیش از 180 نفر ازجمله تعدادی کودک زخمی شدند.‌گفت‌و‌گوهای دو‌روزه بین‌الافغان پس از مذاکرات شش‌روزه آمریکا و طالبان در دوحه صورت گرفت و 50 سیاست‌مدار و فعال افغانستانی ازجمله 10 زن در آن شرکت کردند. این گفت‌و‌گوها تلاشی بود برای آغاز مذاکره مستقیم میان دو گروهی که از زمان مداخله نظامی سال 2001 آمریکا در افغانستان با یکدیگر درگیر بوده‌اند. این گفت‌و‌گوها با هدف ایجاد صلح و ثبات در افغانستان پیش از خروج نیروهای ناتو به رهبری آمریکا صورت گرفته است. خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، همواره یکی از پیش‌شرط‌های گروه طالبان برای مذاکره با آمریکا بوده است. از زمانی که زلمی خلیل‌زاد به‌عنوان نماینده آمریکا در امور صلح افغانستان انتخاب شده است، تاکنون چندین دور مذاکرات میان هیئت آمریکایی و طالبان در دوحه قطر انجام شده است؛ بااین‌حال، برخی مقام‌های دولت افغانستان به این گفت‌و‌گوها بدبین هستند و بر این باورند که دولت افغانستان از این گفت‌و‌گوها کنار گذاشته شده است. برخی از این مقامات، خلیل‌زاد را که اصالتا افغانستانی است، متهم می‌کنند با اهداف سیاسی و هدفی انتخاباتی پا به این مذاکرات گذاشته است. این در حالی است که طالبان بارها مذاکره با دولت کابل را رد کرده است و در مذاکرات دو‌روزه بین‌الافغانی نیز با این شرط شرکت کرد که شرکت‌کنندگان به صورت مستقل در این مذاکرات حضور پیدا کنند، نه به‌عنوان نمایندگان دولت افغانستان. این گروه مسلح، اشرف غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان را دست‌نشانده آمریکا می‌خواند و حاضر به مذاکره با دولت او نیست. با وجود توافق اخیر نمایندگان افغانستان و هیئت طالبان، برخی بر این باورند نمی‌توان بیانیه دو طرف را توافق‌نامه صلح نامید؛ هرچند برخی می‌گویند این اولین قدم در مسیر درست کاهش خشونت است.

از صلح در افغانستان خبری نیست
مذاکرات در قطر برای پایان‌دادن به جنگ افغانستان همچنان ادامه دارد و در کابل هم دولت اشرف‌غنی با چالش‌ها و بن‌بست‌های فراوانی روبه‌رو است. در چنین شرایطی فقط یک چشم‌انداز را می‌توان برای افغانستان متصور بود: طالبان سلطه خود بر افغانستان را گسترش می‌دهد. هر چقدر این جنگ 18 ساله که از زمان حمله ایالات متحده به افغانستان آغاز شده، ادامه یابد، توازن قدرت به سود شبه‌نظامیان طالبان خواهد بود. افزایش قدرت‌طالبان در افغانستان در شرایطی رقم می‌خورد که یک نگرانی مشترک ذهن دیپلمات‌ها و فعالان حقوق بشر را در غرب و نیز در مناطق تحت کنترل دولت افغانستان به خود مشغول کرده است: مذاکرات صلح افغانستان چه دستاوردی برای زنان افغان و نیز توسعه دموکراسی در این کشور خواهد داشت.
واقعیتی که در‌حال‌حاضر نمایان است، آن چیزی نیست که جامعه بین‌الملل و کابل آماده پذیرش آن باشند و سرنوشت مذاکرات صلح نیز نمی‌تواند تغییر چندانی در این واقعیت تلخ ایجاد کند. واقعیت این است که اگر مذاکرات صلح به نتیجه برسد، طالبان می‌تواند به قدرت و نفوذش بر مناطق تحت کنترل خود رسمیت ببخشد و حتی بر این مناطق بیفزاید. اگر هم مذاکرات صلح با شکست همراه باشد، پیامد آن بسیار وخیم‌تر خواهد بود و درگیری‌ها و خشونت‌ها در افغانستان افزایش خواهد یافت.
طالبان در حالی حاضر به شرکت در مذاکرات صلح قطر شده است که در سال‌های اخیر بر مناطق تحت کنترل خود در افغانستان افزوده است. در این مناطق که حکومت افغانستان بر آن کنترلی ندارد، قوانین شریعت از‌سوی طالبان به اجرا گذاشته شده است. مانند دوره حکومت طالبان بر افغانستان دادگاه‌های شریعت مجددا فعالیت خود را از سر گرفته‌اند و مأموران مخفی از‌سوی طالبان بر فعالیت معلمان و دریافت مالیات نظارت می‌کنند.
اکثر شهروندان افغان ساکن در مناطق تحت کنترل طالبان خواهان پایان‌یافتن هر چه زودتر درگیری‌ها در این مناطق هستند. آنها به‌خوبی می‌دانند که هر‌گونه توافق صلحی در افغانستان که ایالات متحده میانجی آن باشد، باعث خواهد شد حاکمیت طالبان بر مناطق تحت کنترل خود دائمی شود و رسمیت یابد. با وجود این، خوش‌بینی‌هایی در میان ساکنان این مناطق هم وجود دارد. یکی از زنان ساکن استان لوگر واقع در شرق افغانستان می‌گوید: «اگر درگیری و جنگ میان دولت افغانستان و طالبان پایان یابد، شاید طالبان هم دیگر رویکرد سختگیرانه خود را کنار بگذارد. حتی شاید آنها اجازه دهند دخترانمان به مدرسه بروند».
در 18 سال اخیر امیدها و خوش‌بینی‌های مردم افغانستان بارها و بارها به ناامیدی و یأس تبدیل شد و همین موضوع باعث شده تا کوچک‌ترین تحولی با واکنش مثبت مردم روبه‌رو شود. در ماه ژوئن 2018 برای نخستین‌بار در 18 سال اخیر، آتش‌بسی سه‌روزه میان طالبان، حکومت مرکزی کابل و نیروهای بین‌المللی برقرار شد و مردم برای این آتش‌بس به جشن و پایکوبی پرداختند. کمترین خشونت‌ها در این سه روز گزارش شد و هیچ شهروند افغان جان خود را از دست نداد. مردم افغانستان برخلاف آنچه تصور می‌شود، به‌خوبی می‌توانند در صلح زندگی کنند، اما نیروها و عوامل دیگر مانع از چنین آرامشی می‌شوند. بلافاصله پس از پایان این آتش‌بس خشونت‌ها مجددا از‌سر گرفته شد.
آنچه این روزها در قطر در جریان است، یک سال پیش قابل تصور نبود. سال گذشته ایالات‌ متحده حاضر به مذاکره رو‌در‌رو با مقام‌های طالبان نبود و به همین منظور دولت ترامپ تصمیم گرفت زلمی خلیل‌زاد را در سپتامبر 2018 به عنوان فرستاده خود در مذاکرات صلح افغانستان منصوب کند. از آن زمان تاکنون خلیل‌زاد و نمایندگان طالبان بارها با هم مذاکره کرده‌اند. در ماه ژانویه 2019 هم خلیل‌زاد اعلام کرد که ایالات متحده و طالبان بر سر پیش‌نویس متنی به توافق دست یافته‌اند که بر‌اساس آن قرار شده تا نیروهای آمریکایی از افغانستان خارج شوند و در مقابل، طالبان هم از هیچ گروه تروریستی خارجی‌ای در افغانستان حمایت نکند. قبل از آنکه این توافق نهایی شود، دولت آمریکا اعلام کرد که طالبان موافقت کرده است که آتش‌بسی دیگر برقرار کند و مستقیما با دولت افغانستان مذاکره کند. این اعلام با واکنش تند طالبان روبه‌رو شد و آنها اعلام کردند که دولت افغانستان را به رسمیت نمی‌شناسند و حاضر به هیچ مذاکره مستقیمی با کابل نیستند. در‌پی این مخالفت طالبان، ایالات متحده حملات خود به مواضع و پایگاه‌های طالبان را تشدید کرد و نیروهای افغان هم موفق شدند مناطق بیشتری را از کنترل طالبان خارج کنند. اما این حملات نتایجی فاجعه‌بار داشت و سازمان ملل اعلام کرد که برای نخستین‌بار در جنگ 18 ساله افغانستان تعداد قربانیان غیر‌نظامی از قربانیان شبه‌نظامی و اعضای گروه‌های شورشی بیشتر شده است. این حملات باعث عقب‌نشینی طالبان از موضع قبلی خود و بازگشت به میز مذاکرات شد. به نظر می‌رسد این مذاکرات که برای هفتمین‌بار با تلاش‌های آمریکا انجام می‌شود به نتایج مثبتی برسد و این می‌تواند به معنی رسمیت‌دادن به حاکمیت طالبان در نقاطی از افغانستان و کمرنگ‌شدن امیدها برای توسعه دموکراسی در این کشور شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.