|

فشارخون و طب جامعه‌نگر

بابك زماني- رئيس انجمن سكته مغزي

به ‌نظر می‌رسد برنامه سراسری اطلاع‌رسانی فشارخون كه به‌تازگی در سراسر كشور به اجرا درآمد، با موضوع طب جامعه‌نگر كه بعد از دوران جدید وزارت زمزمه آن بارها به گوش می‌رسد، بی‌ارتباط نباشد. در اهمیت فشارخون به‌عنوان مهم‌ترین عامل تغییرپذیر در پیشگیری از سكته‌های قلبی و مغزی، تردیدی وجود ندارد، اما با نگاهی عمیق‌تر معانی مدرن‌تری از طب جامعه‌نگر در نظر ظاهر می‌شوند كه متأسفانه تاكنون به آنها توجه و تأكید نشده ‌است. اطلاع‌رسانی به معنای رساندن پیام اهمیت فشارخون و این توصیه كه «ای مردم فشارخون مهم است، فشارخون خود را بگیرید!» به خودی خود واجد اهمیت زیادی است؛ حتی اگر قصد، گرفتن فشارخون یك ملت باشد، آن‌هم در شرایطی كه سنت و تمهیداتی برای ثبت و رژیستركردن بیماری‌ها، ازجمله نتایج همین كمپین وجود نداشته باشد. توجه انحصاری به فشارخون بدون درنظرگرفتن عوامل دیگر، اما تبعات منفی هم دارد؛ به‌‌ویژه اگر شیوه درمان و معنای تلویحی آن به‌خوبی جا نیفتاده باشد. به این معنا كه وسواس فشارخون به‌صورت درنظرگرفتن این «فاكتور خطر» به‌عنوان «علت» همه بیماری‌ها و پیدایش میان‌سالان و سالمندان مضطربی كه شب‌ها هم با بازوبند فشارخون می‌خوابند، بیش‌ازپیش شیوع خواهد یافت. به‌علاوه معانی اساطیری دو رقم جادویی فشارخون در اورژانس‌ها هم بیش‌ازپیش در نظر پزشكان توجیه همه بیماری‌ها و حالات بشری خواهد شد و از این‌رو در بسیاری از موارد علتی كه باعث افزایش فشارخون شده است، از اضطراب گرفته تا سرگیجه حاد و سكته مغزی و... مورد بی‌توجهی قرار خواهد گرفت. حتی با وجود این پدیده‌ها هم اطلاع‌رسانی فشارخون هم‌چنان ضروری ا‌ست، اما نمی‌توان این را بخشی از طب جامعه‌نگر به حساب آورد، چراكه باز این تک‌تک افراد هستند كه فشارخون‌شان را بررسی می‌کنند. معنای اصلی طب جامعه‌نگر در واقع سلسله اقداماتی است كه باید جامعه {كه خود را در قالب دولت مدرن به معنای مهم‌ترین دستاورد تاریخ بشر متبلور می‌سازد} به‌عمل آورد تا سلامت قطع نظر از اراده افراد ارتقا یابد. این نه‌فقط بسیاربسیار مؤثرتر است، بلكه رویكردی نوین‌تر و می‌توان گفت انسانی‌تر هم هست؛ چراكه طب مدرن به موازات دورشدن از سنت‌ها و سخت‌گیری‌های غذایی و رفتاری كه ریشه در نوعی روابط قدرت كهن دارند، تلاش در کمترین مداخله در سلایق رفتاری و غذایی بیماران دارد. در جوامع مدرن دولت بر مواد غذایی‌ای كه در اكثریت موارد قبل از مصرف در آشپزخانه منزل یا رستوران نوعی آماده‌سازی قبلی داشته‌اند، نظارت مستقیم دارد و بر میزان نمك و املاح و درج آن روی بسته‌های غذایی نظارت می‌کند تا همه بتوانند میزان مجاز نمك برای بدن را كه دو‌ونیم گرم در روز است، محاسبه كنند. به‌علاوه فقط دولت مدرن است كه می‌تواند بسترهای فرهنگی خاصی را فراهم کند تا نه‌‌فقط استفاده از دخانیات در فضاهای دربسته محدود، ممنوع و سپس جرم محسوب شود، بلكه به درخواست انجمن‌های سكته مغزی استفاده از نمك‌پاش را هم در رستوران‌ها محدود ‌کند. این سیستم با اوضاعی كه دولت حتی توان اخلاقی لازم برای برخورد با قلیان در اكثریت رستوران‌های دربسته كشور را ندارد، زمین تا آسمان متفاوت است. به‌علاوه فقط وزارت بهداشت است كه می‌تواند در تعامل با سایر ارگان‌ها باعث كاهش آلاینده‌های هوا، از طریق سیاست‌های تشویق حمل و نقل بدون دود از دوچرخه تا اسكوتر برقی و اتومبیل الكتریكی شود. در حالی‌كه شهرهای بزرگ دنیا به درخواست انجمن‌ها، به دستور دولت‌ها و با همكاری شهروندان هر سال آمار افزایش درصد وسایل بدون دود برشمرده را به عنوان یك ركورد اعلام می‌کنند، طب جامعه‌نگر ما همچنان در دستورات به افراد درجا می‌زند؛ از تمهیداتی كه اوقات فراغت و حتی اوقات كاری شهروندان را با فعالیت فیزیكی بیشتری پر می‌کنند. بگذریم. از همه اینها مهم‌تر رسیدن به تشخیص و درمان دقیق فشارخون و اجتناب از درغلتیدن به افراط‌هایی كه برشمردم، نیازمند یك ویزیت علمی از سوی پزشكانی است كه فشارخون بیمار را در قالب یك معاینه استاندارد ارزیابی و ثبت می‌کنند. قطعا وجود دستگاه‌های پیشرفته‌تر محاسبه فشارخون و مانیتورینگ فشارخون از چند دقیقه تا چند روز شرط لازم برای درمان صحیح فشارخون هستند، اما انتظار تشخیص و درمان فشارخون در همه كشور و اجتناب از افراط و تفریط‌های برشمرده در حالی كه ویزیت یك متخصص دانشگاهی رقمی در حدود دو دلار است و خود بیمارستان‌ها هم استادان را به ویزیت بیشتر و بیشتر تشویق می‌کنند و امكان كوچك‌ترین نظارت كیفی هم وجود ندارد؛ مثل آن می‌ماند كه نه‌تنها سر خود را در برف فرو ببریم، بلكه بیرون هم بیاوریم و یک كمپین ملی راه بیندازیم!

به ‌نظر می‌رسد برنامه سراسری اطلاع‌رسانی فشارخون كه به‌تازگی در سراسر كشور به اجرا درآمد، با موضوع طب جامعه‌نگر كه بعد از دوران جدید وزارت زمزمه آن بارها به گوش می‌رسد، بی‌ارتباط نباشد. در اهمیت فشارخون به‌عنوان مهم‌ترین عامل تغییرپذیر در پیشگیری از سكته‌های قلبی و مغزی، تردیدی وجود ندارد، اما با نگاهی عمیق‌تر معانی مدرن‌تری از طب جامعه‌نگر در نظر ظاهر می‌شوند كه متأسفانه تاكنون به آنها توجه و تأكید نشده ‌است. اطلاع‌رسانی به معنای رساندن پیام اهمیت فشارخون و این توصیه كه «ای مردم فشارخون مهم است، فشارخون خود را بگیرید!» به خودی خود واجد اهمیت زیادی است؛ حتی اگر قصد، گرفتن فشارخون یك ملت باشد، آن‌هم در شرایطی كه سنت و تمهیداتی برای ثبت و رژیستركردن بیماری‌ها، ازجمله نتایج همین كمپین وجود نداشته باشد. توجه انحصاری به فشارخون بدون درنظرگرفتن عوامل دیگر، اما تبعات منفی هم دارد؛ به‌‌ویژه اگر شیوه درمان و معنای تلویحی آن به‌خوبی جا نیفتاده باشد. به این معنا كه وسواس فشارخون به‌صورت درنظرگرفتن این «فاكتور خطر» به‌عنوان «علت» همه بیماری‌ها و پیدایش میان‌سالان و سالمندان مضطربی كه شب‌ها هم با بازوبند فشارخون می‌خوابند، بیش‌ازپیش شیوع خواهد یافت. به‌علاوه معانی اساطیری دو رقم جادویی فشارخون در اورژانس‌ها هم بیش‌ازپیش در نظر پزشكان توجیه همه بیماری‌ها و حالات بشری خواهد شد و از این‌رو در بسیاری از موارد علتی كه باعث افزایش فشارخون شده است، از اضطراب گرفته تا سرگیجه حاد و سكته مغزی و... مورد بی‌توجهی قرار خواهد گرفت. حتی با وجود این پدیده‌ها هم اطلاع‌رسانی فشارخون هم‌چنان ضروری ا‌ست، اما نمی‌توان این را بخشی از طب جامعه‌نگر به حساب آورد، چراكه باز این تک‌تک افراد هستند كه فشارخون‌شان را بررسی می‌کنند. معنای اصلی طب جامعه‌نگر در واقع سلسله اقداماتی است كه باید جامعه {كه خود را در قالب دولت مدرن به معنای مهم‌ترین دستاورد تاریخ بشر متبلور می‌سازد} به‌عمل آورد تا سلامت قطع نظر از اراده افراد ارتقا یابد. این نه‌فقط بسیاربسیار مؤثرتر است، بلكه رویكردی نوین‌تر و می‌توان گفت انسانی‌تر هم هست؛ چراكه طب مدرن به موازات دورشدن از سنت‌ها و سخت‌گیری‌های غذایی و رفتاری كه ریشه در نوعی روابط قدرت كهن دارند، تلاش در کمترین مداخله در سلایق رفتاری و غذایی بیماران دارد. در جوامع مدرن دولت بر مواد غذایی‌ای كه در اكثریت موارد قبل از مصرف در آشپزخانه منزل یا رستوران نوعی آماده‌سازی قبلی داشته‌اند، نظارت مستقیم دارد و بر میزان نمك و املاح و درج آن روی بسته‌های غذایی نظارت می‌کند تا همه بتوانند میزان مجاز نمك برای بدن را كه دو‌ونیم گرم در روز است، محاسبه كنند. به‌علاوه فقط دولت مدرن است كه می‌تواند بسترهای فرهنگی خاصی را فراهم کند تا نه‌‌فقط استفاده از دخانیات در فضاهای دربسته محدود، ممنوع و سپس جرم محسوب شود، بلكه به درخواست انجمن‌های سكته مغزی استفاده از نمك‌پاش را هم در رستوران‌ها محدود ‌کند. این سیستم با اوضاعی كه دولت حتی توان اخلاقی لازم برای برخورد با قلیان در اكثریت رستوران‌های دربسته كشور را ندارد، زمین تا آسمان متفاوت است. به‌علاوه فقط وزارت بهداشت است كه می‌تواند در تعامل با سایر ارگان‌ها باعث كاهش آلاینده‌های هوا، از طریق سیاست‌های تشویق حمل و نقل بدون دود از دوچرخه تا اسكوتر برقی و اتومبیل الكتریكی شود. در حالی‌كه شهرهای بزرگ دنیا به درخواست انجمن‌ها، به دستور دولت‌ها و با همكاری شهروندان هر سال آمار افزایش درصد وسایل بدون دود برشمرده را به عنوان یك ركورد اعلام می‌کنند، طب جامعه‌نگر ما همچنان در دستورات به افراد درجا می‌زند؛ از تمهیداتی كه اوقات فراغت و حتی اوقات كاری شهروندان را با فعالیت فیزیكی بیشتری پر می‌کنند. بگذریم. از همه اینها مهم‌تر رسیدن به تشخیص و درمان دقیق فشارخون و اجتناب از درغلتیدن به افراط‌هایی كه برشمردم، نیازمند یك ویزیت علمی از سوی پزشكانی است كه فشارخون بیمار را در قالب یك معاینه استاندارد ارزیابی و ثبت می‌کنند. قطعا وجود دستگاه‌های پیشرفته‌تر محاسبه فشارخون و مانیتورینگ فشارخون از چند دقیقه تا چند روز شرط لازم برای درمان صحیح فشارخون هستند، اما انتظار تشخیص و درمان فشارخون در همه كشور و اجتناب از افراط و تفریط‌های برشمرده در حالی كه ویزیت یك متخصص دانشگاهی رقمی در حدود دو دلار است و خود بیمارستان‌ها هم استادان را به ویزیت بیشتر و بیشتر تشویق می‌کنند و امكان كوچك‌ترین نظارت كیفی هم وجود ندارد؛ مثل آن می‌ماند كه نه‌تنها سر خود را در برف فرو ببریم، بلكه بیرون هم بیاوریم و یک كمپین ملی راه بیندازیم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.