|

آینده دولت عبدالمهدی در سایه بازی قدرت صدر

عبدالرحمن فتح‌الهی:‌ در حالی که جلسه 24 ژوئن پارلمان عراق توانست به بن‌بست هشت‌ماهه تکمیل‌نشدن کابینه عادل عبدالمهدی تا حدودی پایان دهد و با رأی اعتماد به سپهبد یاسین طه الیاسری به عنوان وزیر کشور، سرلشکر نجاح حسن الشمری، وزیر دفاع و قاضی فاروق امین شوانی، وزیر دادگستری این کشور تکلیف 21 وزیر از 22 وزیر کابینه عادل عبدالمهدی را روشن کند، اما نکته بسیار مهم به آینده حیات سیاسی این کابینه شکننده در سایه بازی قدرت برخی از احزاب و جریان‌ها در عراق باز می‌گردد؛ شخصیت‌ها و جریان‌هایی که هر کدام در پس اهداف و منافع خود بازی‌هایی پیچیده‌ را در طول این مدت پیاده کرده‌اند و به نظر می‌رسد در آینده هم باید منتظر چشمه‌های دیگری از این بازی‌ها باشیم.
یقینا یکی از بارزترین این چهره‌ها در بازیگردانی صحنه سیاسی عراق، مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون است‌ که بعد از نتایج انتخابات پارلمانی این کشور خود را در جایگاهی دید که در طول حیات 45ساله‌اش تصور آن را نمی‌کرد؛ جایگاهی که شاید در آینده سیاسی او دیگر امکان تکرارش میسر نشود. چون به هر حال، از یک‌سو به دلیل عدم مشارکت بالای مردم عراق در چهارمین دوره انتخابات پارلمانی، بستر برای برتری جریان صدر پیش آمد و از دیگر سو، خود او هم این احتمال را می‌دهد که در «فرسایش قدرت»، شرایط برای تکرار وضعیت کنونی در انتخابات آتی فراهم نباشد. احتمالا از این‌روست که او در زمان باقی‌مانده تا پنجمین دوره انتخابات پارلمانی عراق از هر فرصتی برای گسترش نفوذ خود در ساختار دولتی عراق دریغ نمی‌کند.
اگر چه مقتدی صدر شناخته‌شده‌ترین بازمانده خاندان صدر با محبوبیتی نسبتا پررنگ بین شیعیان و گستردگی بسیار در مسائل اجتماعی، خدماتی، مذهبی، سیاسی، بین‌الملل، رسانه‌ای و نظامیان قدرتمندش به مثابه یک دولت، پهلو به پهلوی دولت رسمی عراق به حیات خود در این سال‌ها ادامه داده است، اما اکنون شرایط برای رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون به منظور گسترش هر چه بیشتر نفوذ در ساختار رسمی قدرت فراهم است؛ به بیان دیگر اکنون مقتدی صدر و جریان متبوعش با مقبولیت نسبی مردمی به دنبال مشروعیت‌بخشیدن هر چه بیشتر در ساختار قدرت رسمی کشور عراق است. نمونه آن واکنش اخیر او به دستور شامگاه اول جولای عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر، عراق بود.
مقتدی صدر با بستن مقرهای شاخه نظامی جریان صدر در سراسر عراق در پی فرمان نخست‌وزیر این کشور به منظور تعیین تکلیف نیروهای حشد الشعبی، اگر چه در ظاهر همراهی بی‌چون و چرایی را از دولت به نمایش گذاشت، اما در لایه‌های زیرین آن می‌توان این اقدام مقتدی صدر را بازی پیچیده در راستای همه بازی‌های او در 14ماهه گذشته دانست.
فارغ از مثبت یا منفی‌بودن اقدام نخست‌وزیری عراق که بررسی آن مجال دیگری می‌طلبد، عادل عبدالمهدی با فرمان خود مبنی بر اینکه گروه‌های بسیج مردمی از این پس ضمن تعطیلی پایگاه‌های خود و قطع ارتباط با جریان‌های سیاسی، باید فقط تحت فرمان او به عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح عراق فعالیت کنند یا اینکه سلاح‌های خود را کنار بگذارند و به جریانی سیاسی تبدیل شوند، حرکتی را آغاز کرد که بیش از همه با واکنش پررنگ رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون همراه بوده است. مقتدی صدر با پیشگامی پرسروصدایش درباره حمایت از این فرمان نخست‌وزیر عراق سعی در موج‌سواری سیاسی دارد تا از یک‌سو خود را هر چه بیشتر در ساختار دولت مستقر جای دهد و از سوی دیگر، با کمک به جریان حذف نیروهای رقیب، به‌ویژه جریان‌های سیاسی که دارای ابعاد گسترده نظامی هستند، شرایط را برای جولان بیشتر خود مهیا کند. در ادامه اگر شرایط به نحو مطلوب پیش رفت و عرصه سیاسی و نظامی عراق خالی از رقیب شد، زمان بازی با همان دولتی فرا خواهد رسید که در حال حاضر نمایش همراهی را با آن دارد؛ چراکه مقتدی صدر‌ در نگاه غائی‌اش به دنبال نوعی رهبری بر عراق است.
اگر چه این نگاه در وهله اول شاید بدبینانه و تا حدی به دور از واقعیت‌های سیاسی و میدانی عراق جلوه کند، اما نه‌فقط با رصد تحولات این کشور در طول هشت ماه بن‌بست سیاسی در تکمیل‌نشدن کابینه عادل عبدالمهدی، بلکه با بررسی دوران حیات سیاسی مقتدی صدر می‌توان به این نتیجه رسید که او از همان ابتدا به دنبال رهبری بر کشور عراق بوده است. برای تحقق این مهم هم بی‌ثباتی عراق در سال‌های پس از سقوط صدام‌حسین و اشغال این کشور از سوی ایالات متحده فرصت بسیار خوبی به منظور احیای مجدد و حتی تقویت قدرت سیاسی- اجتماعی جریان صدر به وی داد.
پیرو این نکته پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳ میلادی، مقتدی صدر اگر چه جوانی ۳۰ساله بود، اما با اعتقادات سیاسی و مذهبی‌اش در کنار سخنرانی‌های آتشین و شخصیت کاریزماتیکی که از خود به منظور مبارزه با اشغالگری ایالات متحده و برای برپایی یک دولت اسلامی در عراق به نمایش گذاشته بود، توانست میلیون‌ها نفر از طیف‌های فقیر و محروم، ولی پرشور شهرهای شیعی‌نشین عراق، به‌ویژه شهرک صدر در اطراف بغداد را به سوی خود جذب کند.
در این راستا و در طول سال‌ها مقتدی صدر با برخی اقدامات گسترده سیاسی، ایجاد مؤسسات خیریه و گسترش و تقویت دفاتر دینی پدرش در شهرهای مختلف عراق به دنبال تجمیع و سازماندهی مجدد اشخاص مهم و تأثیرگذاری بود که به نوعی مقلد صدر پدر بودند. سپس با تدوین مرام‌نامه‌ای که در آن به لزوم تشکیل حکومتی بر اساس احکام اسلامی و اقامه حدود شرعی برای آینده عراق تأکید شده بود، پس از سقوط صدام‌حسین با داعیه رهبری عراق، وارد صحنه سیاسی و اجتماعی این کشور شد. بنابراین با این نگاه و بررسی اجمالی می‌توان تا حدودی به این بازی‌های پیچیده قدرت، به‌ویژه از جانب مقتدی صدر پی برد.
در این‌باره رهبر جریان صدر در طول این مدت همواره بازی دوگانه‌ای را پیشه کرده است. از یک طرف با همسویی با ائتلاف فتح سنگ‌اندازی‌هایی جدی در مسیر تکمیل کابینه داشت، در عین حالی که با برخی اقدامات نمایشی مانند صدور بیانیه سه‌ماده‌ای 17 ژوئن به دنبال خرید زمان 10روزه از همه جریان‌های سیاسی عراق برای دولت عادل عبدالمهدی درخصوص تعیین تکلیف چهار وزارتخانه باقی‌مانده دولت (دفاع، کشور، دادگستری و آموزش و پرورش) بود که در نهایت هم با این اقدام، سایه خود را بر سر دولت با گزینه‌هایش بیشتر کرد. این در حالی است که با همراهی تمام‌قد رهبر جریان صدر از فرمان عادل عبدالمهدی به نظر می‌آید مقتدی صدر در کمترین زمان ممکن یک پوست‌اندازی در قبال متحدان خود از جریان‌های نظامی در عدم تکمیل کابینه داشته است. همین نکته به‌خوبی نشان می‌دهد رئیس ائتلاف سائرون می‌تواند برای تحقق منافع خود بازی‌هایی را اجرا کند که همه گروه‌ها و جریان‌های سیاسی حتی متحدان خود را قربانی کند. حال باید دید آینده دولت عادل عبدالمهدی در سایه بازی قدرت مقتدی صدر آبستن چه تحولاتی خواهد بود؟ آیا عادل عبدالمهدی پس از هشت ماه کش‌وقوس سیاسی و رقابت جریان‌ها، احزاب و ائتلاف‌ها در تکمیل کابینه، اکنون که در بهترین حالت ممکن قرار دارد، می‌تواند به تحقق برنامه‌های خود بیندیشد.

عبدالرحمن فتح‌الهی:‌ در حالی که جلسه 24 ژوئن پارلمان عراق توانست به بن‌بست هشت‌ماهه تکمیل‌نشدن کابینه عادل عبدالمهدی تا حدودی پایان دهد و با رأی اعتماد به سپهبد یاسین طه الیاسری به عنوان وزیر کشور، سرلشکر نجاح حسن الشمری، وزیر دفاع و قاضی فاروق امین شوانی، وزیر دادگستری این کشور تکلیف 21 وزیر از 22 وزیر کابینه عادل عبدالمهدی را روشن کند، اما نکته بسیار مهم به آینده حیات سیاسی این کابینه شکننده در سایه بازی قدرت برخی از احزاب و جریان‌ها در عراق باز می‌گردد؛ شخصیت‌ها و جریان‌هایی که هر کدام در پس اهداف و منافع خود بازی‌هایی پیچیده‌ را در طول این مدت پیاده کرده‌اند و به نظر می‌رسد در آینده هم باید منتظر چشمه‌های دیگری از این بازی‌ها باشیم.
یقینا یکی از بارزترین این چهره‌ها در بازیگردانی صحنه سیاسی عراق، مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون است‌ که بعد از نتایج انتخابات پارلمانی این کشور خود را در جایگاهی دید که در طول حیات 45ساله‌اش تصور آن را نمی‌کرد؛ جایگاهی که شاید در آینده سیاسی او دیگر امکان تکرارش میسر نشود. چون به هر حال، از یک‌سو به دلیل عدم مشارکت بالای مردم عراق در چهارمین دوره انتخابات پارلمانی، بستر برای برتری جریان صدر پیش آمد و از دیگر سو، خود او هم این احتمال را می‌دهد که در «فرسایش قدرت»، شرایط برای تکرار وضعیت کنونی در انتخابات آتی فراهم نباشد. احتمالا از این‌روست که او در زمان باقی‌مانده تا پنجمین دوره انتخابات پارلمانی عراق از هر فرصتی برای گسترش نفوذ خود در ساختار دولتی عراق دریغ نمی‌کند.
اگر چه مقتدی صدر شناخته‌شده‌ترین بازمانده خاندان صدر با محبوبیتی نسبتا پررنگ بین شیعیان و گستردگی بسیار در مسائل اجتماعی، خدماتی، مذهبی، سیاسی، بین‌الملل، رسانه‌ای و نظامیان قدرتمندش به مثابه یک دولت، پهلو به پهلوی دولت رسمی عراق به حیات خود در این سال‌ها ادامه داده است، اما اکنون شرایط برای رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون به منظور گسترش هر چه بیشتر نفوذ در ساختار رسمی قدرت فراهم است؛ به بیان دیگر اکنون مقتدی صدر و جریان متبوعش با مقبولیت نسبی مردمی به دنبال مشروعیت‌بخشیدن هر چه بیشتر در ساختار قدرت رسمی کشور عراق است. نمونه آن واکنش اخیر او به دستور شامگاه اول جولای عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر، عراق بود.
مقتدی صدر با بستن مقرهای شاخه نظامی جریان صدر در سراسر عراق در پی فرمان نخست‌وزیر این کشور به منظور تعیین تکلیف نیروهای حشد الشعبی، اگر چه در ظاهر همراهی بی‌چون و چرایی را از دولت به نمایش گذاشت، اما در لایه‌های زیرین آن می‌توان این اقدام مقتدی صدر را بازی پیچیده در راستای همه بازی‌های او در 14ماهه گذشته دانست.
فارغ از مثبت یا منفی‌بودن اقدام نخست‌وزیری عراق که بررسی آن مجال دیگری می‌طلبد، عادل عبدالمهدی با فرمان خود مبنی بر اینکه گروه‌های بسیج مردمی از این پس ضمن تعطیلی پایگاه‌های خود و قطع ارتباط با جریان‌های سیاسی، باید فقط تحت فرمان او به عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح عراق فعالیت کنند یا اینکه سلاح‌های خود را کنار بگذارند و به جریانی سیاسی تبدیل شوند، حرکتی را آغاز کرد که بیش از همه با واکنش پررنگ رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون همراه بوده است. مقتدی صدر با پیشگامی پرسروصدایش درباره حمایت از این فرمان نخست‌وزیر عراق سعی در موج‌سواری سیاسی دارد تا از یک‌سو خود را هر چه بیشتر در ساختار دولت مستقر جای دهد و از سوی دیگر، با کمک به جریان حذف نیروهای رقیب، به‌ویژه جریان‌های سیاسی که دارای ابعاد گسترده نظامی هستند، شرایط را برای جولان بیشتر خود مهیا کند. در ادامه اگر شرایط به نحو مطلوب پیش رفت و عرصه سیاسی و نظامی عراق خالی از رقیب شد، زمان بازی با همان دولتی فرا خواهد رسید که در حال حاضر نمایش همراهی را با آن دارد؛ چراکه مقتدی صدر‌ در نگاه غائی‌اش به دنبال نوعی رهبری بر عراق است.
اگر چه این نگاه در وهله اول شاید بدبینانه و تا حدی به دور از واقعیت‌های سیاسی و میدانی عراق جلوه کند، اما نه‌فقط با رصد تحولات این کشور در طول هشت ماه بن‌بست سیاسی در تکمیل‌نشدن کابینه عادل عبدالمهدی، بلکه با بررسی دوران حیات سیاسی مقتدی صدر می‌توان به این نتیجه رسید که او از همان ابتدا به دنبال رهبری بر کشور عراق بوده است. برای تحقق این مهم هم بی‌ثباتی عراق در سال‌های پس از سقوط صدام‌حسین و اشغال این کشور از سوی ایالات متحده فرصت بسیار خوبی به منظور احیای مجدد و حتی تقویت قدرت سیاسی- اجتماعی جریان صدر به وی داد.
پیرو این نکته پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳ میلادی، مقتدی صدر اگر چه جوانی ۳۰ساله بود، اما با اعتقادات سیاسی و مذهبی‌اش در کنار سخنرانی‌های آتشین و شخصیت کاریزماتیکی که از خود به منظور مبارزه با اشغالگری ایالات متحده و برای برپایی یک دولت اسلامی در عراق به نمایش گذاشته بود، توانست میلیون‌ها نفر از طیف‌های فقیر و محروم، ولی پرشور شهرهای شیعی‌نشین عراق، به‌ویژه شهرک صدر در اطراف بغداد را به سوی خود جذب کند.
در این راستا و در طول سال‌ها مقتدی صدر با برخی اقدامات گسترده سیاسی، ایجاد مؤسسات خیریه و گسترش و تقویت دفاتر دینی پدرش در شهرهای مختلف عراق به دنبال تجمیع و سازماندهی مجدد اشخاص مهم و تأثیرگذاری بود که به نوعی مقلد صدر پدر بودند. سپس با تدوین مرام‌نامه‌ای که در آن به لزوم تشکیل حکومتی بر اساس احکام اسلامی و اقامه حدود شرعی برای آینده عراق تأکید شده بود، پس از سقوط صدام‌حسین با داعیه رهبری عراق، وارد صحنه سیاسی و اجتماعی این کشور شد. بنابراین با این نگاه و بررسی اجمالی می‌توان تا حدودی به این بازی‌های پیچیده قدرت، به‌ویژه از جانب مقتدی صدر پی برد.
در این‌باره رهبر جریان صدر در طول این مدت همواره بازی دوگانه‌ای را پیشه کرده است. از یک طرف با همسویی با ائتلاف فتح سنگ‌اندازی‌هایی جدی در مسیر تکمیل کابینه داشت، در عین حالی که با برخی اقدامات نمایشی مانند صدور بیانیه سه‌ماده‌ای 17 ژوئن به دنبال خرید زمان 10روزه از همه جریان‌های سیاسی عراق برای دولت عادل عبدالمهدی درخصوص تعیین تکلیف چهار وزارتخانه باقی‌مانده دولت (دفاع، کشور، دادگستری و آموزش و پرورش) بود که در نهایت هم با این اقدام، سایه خود را بر سر دولت با گزینه‌هایش بیشتر کرد. این در حالی است که با همراهی تمام‌قد رهبر جریان صدر از فرمان عادل عبدالمهدی به نظر می‌آید مقتدی صدر در کمترین زمان ممکن یک پوست‌اندازی در قبال متحدان خود از جریان‌های نظامی در عدم تکمیل کابینه داشته است. همین نکته به‌خوبی نشان می‌دهد رئیس ائتلاف سائرون می‌تواند برای تحقق منافع خود بازی‌هایی را اجرا کند که همه گروه‌ها و جریان‌های سیاسی حتی متحدان خود را قربانی کند. حال باید دید آینده دولت عادل عبدالمهدی در سایه بازی قدرت مقتدی صدر آبستن چه تحولاتی خواهد بود؟ آیا عادل عبدالمهدی پس از هشت ماه کش‌وقوس سیاسی و رقابت جریان‌ها، احزاب و ائتلاف‌ها در تکمیل کابینه، اکنون که در بهترین حالت ممکن قرار دارد، می‌تواند به تحقق برنامه‌های خود بیندیشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.