|

هنر معاصر به عنوان سرمايه‌گذاري

نسيم آصف: در سال‌هاي اخير ارتباط ميان آثار هنري و بازار فروش اين آثار به مسئله‌اي جدي بدل شده و با قاطعيت مي‌توان گفت كه دست‌كم در جهان غرب، رابطه ميان دنياي هنر و بازار هنر معكوس شده و امروز بازار هنر در مقايسه با دنياي هنر در اولويت قرار دارد. «كوسه شكم‌پر 12‌ميليون‌دلاري» با عنوان فرعي «پرونده‌اي درباره اقتصاد سردرگم هنر معاصر» عنوان اثري است از دن تامپسون كه با ترجمه اشكان زهرائي در نشر بيدگل به چاپ رسيده است و آن‌طور كه از عنوان فرعي كتاب هم برمي‌آيد، اين اثر به سازوكار پيچيده اقتصاد هنر معاصر اختصاص دارد.
دن تامپسون استاد بازاريابي و اقتصاد مدرسه كسب‌وكار شوليك دانشگاه يورك است و تجربه تدريس در مدرسه اقتصاد لندن و مدرسه كسب‌وكار هاروارد را نيز در كارنامه خود دارد. تامپسون در لندن و تورنتو زندگي مي‌كند و خودش نيز يك مجموعه‌دار آثار هنري است و در اين كتاب تلاش كرده تا به تحليل و بررسي اقتصاد هنر معاصر بپردازد. او در مطالعه‌اش تلاش كرده تا به چند پرسش اساسي درباره بازار هنر پاسخ دهد؛ پرسش‌هايي نظير اينكه: هنر معاصر چگونه ارزيابي مي‌شود و سرمايه‌گذاري در هنر معاصر چه نتيجه‌اي دارد؟ چطور ممكن است يك سرمايه‌گذار هوشمند ساكن نيويورك 12 ميليون دلار براي خريد جسد نيمه‌فاسد يك كوسه پول بدهد؟ چه مي‌شود كه يك نقاشي اثر جكسون پولاك كه با پاشيدن رنگ روي يك تخته چوبي كشيده شده، به قيمت 140 ميليون دلار فروخته مي‌شود؟ جسد نيمه‌فاسد كوسه اشاره به اثري است كه چند سال پيش 12 ميليون دلار قيمت‌گذاري شده بود و عنوان كتاب نيز اشاره‌اي است به همين موضوع. در ابتداي كتاب درباره قيمت‌گذاري اين اثر و حواشي پيرامون آن آمده: «يكي از مشكلات كارگزار فروشي كه سعي مي‌كرد كوسه شكم‌پر را بفروشد، قيمت درخواستي 12 ميليون دلاري اين اثر هنر معاصر بود. مشكل ديگر اين بود كه اين اثر بيش از دو تن وزن داشت و حمل‌ونقل آن كار آساني نبود. اين مجسمه پنج‌متري كوسه‌ببري، در يك ويترين غول‌آساي شيشه‌اي نصب شده، و عنوان خلاقانه امكان‌ناپذيري فيزيكي مرگ در ذهن كسي كه زندگي مي‌كند برايش انتخاب شده بود. كوسه در سال 1991 در استراليا شكار شده بود، و در انگلستان توسط تعدادي تكنسين، به مديريت هنرمند انگليسي، ديمن هرست، آماده و نصب شده بود. يكي از مشكلات ديگر اين بود كه با وجود اينكه اين كوسه قطعا مفهوم هنري جديدي محسوب مي‌شد، بسياري در دنياي هنر در مورد هنر به‌حساب‌آوردن يا نياوردن آن، چندان مطمئن نبودند. اين سؤال اهميت زيادي داشت چون 12 ميليون دلار مبلغي بود كه آن زمان براي اثري از يك هنرمند زنده، البته به‌جز جسپر جانز، پرداخت نشده بود؛ يعني بيشتر از هر مبلغي كه براي آثاري از گرهارد ريشتر، رابرت راشن‌برگ، يا لوسين فرويد پرداخت شده بود». تامپسون اين پرسش را مطرح مي‌كند كه چگونه و در چه فرايندي ممكن است فردي چنين مبلغي را براي يك كوسه در نظر بگيرد. به اعتقاد او بخشي از پاسخ اين پرسش در اين نكته نهفته است كه در دنياي هنر معاصر، «برندينگ» مي‌تواند جايگزين «قضاوت انتقادي» شود و در اين مورد خاص نيز برندينگ قدرتمندي وجود داشت. تامپسون همچنين مي‌نويسد كه: «به‌عنوان يك اقتصاددان و يك مجموعه‌دار آثار هنر معاصر، مدت‌هاست در تعجبم كه چه چيز باعث مي‌شود يك اثر هنري صاحب ارزش شود، و اينكه در اثر چه نوع كيمياگري‌اي ارزش آن 12 ميليون يا 100 ميليون دلار، و نه مثلا 250 هزار دلار، برآورد مي‌شود؟ گاهي اوقات يك اثر به قيمتي چندين برابر آنچه به نظر منطقي است، به فروش مي‌رود، اما چرا؟ دلالان و متخصصين حراجي‌ها ادعا نمي‌كنند كه مي‌توانند اثر هنري معاصري كه تبديل به يك فروش ميليون‌دلاري مي‌شود را تشخيص دهند يا تعريف كنند. آنها به‌طور عمومي اعلام مي‌كنند كه قيمت نهايي قيمتي است كه كسي پرداخت مي‌كند. به‌طور خصوصي نيز مي‌گويند خريد آثار هنري گران‌قيمت بازي‌اي است كه فقط توسط سرمايه‌داران بزرگ انجام مي‌شود، و جايزه آن شهرت و امتياز فرهنگي است. شايد اين توصيفي خوب براي انگيزه آنها باشد، اما اين توصيف فرايند كار را توضيح نمي‌دهد». تامپسون براي نوشتن كتابش با بسياري از دلالان حراجي‌ها، مديران سابق حراجي‌ها، هنرمندان و مجموعه‌داران در لندن و نيويورك صحبت كرده و در طول يك سال به تحقيق براي كامل‌كردن اثرش پرداخته است. به‌اين‌ترتيب او در كتابش تلاش كرده به رابطه پپيچيده ميان هنرمندان، دلالان آثار هنري، حراجي‌ها، گالري‌ها، نمايشگاه‌گردانان، مجموعه‌داران، موزه‌ها، نهادهاي هنري، آرت‌فرها، منتقدان هنري، سرمايه‌داران و عوامل ديگر دنياي هنر بپردازد.

نسيم آصف: در سال‌هاي اخير ارتباط ميان آثار هنري و بازار فروش اين آثار به مسئله‌اي جدي بدل شده و با قاطعيت مي‌توان گفت كه دست‌كم در جهان غرب، رابطه ميان دنياي هنر و بازار هنر معكوس شده و امروز بازار هنر در مقايسه با دنياي هنر در اولويت قرار دارد. «كوسه شكم‌پر 12‌ميليون‌دلاري» با عنوان فرعي «پرونده‌اي درباره اقتصاد سردرگم هنر معاصر» عنوان اثري است از دن تامپسون كه با ترجمه اشكان زهرائي در نشر بيدگل به چاپ رسيده است و آن‌طور كه از عنوان فرعي كتاب هم برمي‌آيد، اين اثر به سازوكار پيچيده اقتصاد هنر معاصر اختصاص دارد.
دن تامپسون استاد بازاريابي و اقتصاد مدرسه كسب‌وكار شوليك دانشگاه يورك است و تجربه تدريس در مدرسه اقتصاد لندن و مدرسه كسب‌وكار هاروارد را نيز در كارنامه خود دارد. تامپسون در لندن و تورنتو زندگي مي‌كند و خودش نيز يك مجموعه‌دار آثار هنري است و در اين كتاب تلاش كرده تا به تحليل و بررسي اقتصاد هنر معاصر بپردازد. او در مطالعه‌اش تلاش كرده تا به چند پرسش اساسي درباره بازار هنر پاسخ دهد؛ پرسش‌هايي نظير اينكه: هنر معاصر چگونه ارزيابي مي‌شود و سرمايه‌گذاري در هنر معاصر چه نتيجه‌اي دارد؟ چطور ممكن است يك سرمايه‌گذار هوشمند ساكن نيويورك 12 ميليون دلار براي خريد جسد نيمه‌فاسد يك كوسه پول بدهد؟ چه مي‌شود كه يك نقاشي اثر جكسون پولاك كه با پاشيدن رنگ روي يك تخته چوبي كشيده شده، به قيمت 140 ميليون دلار فروخته مي‌شود؟ جسد نيمه‌فاسد كوسه اشاره به اثري است كه چند سال پيش 12 ميليون دلار قيمت‌گذاري شده بود و عنوان كتاب نيز اشاره‌اي است به همين موضوع. در ابتداي كتاب درباره قيمت‌گذاري اين اثر و حواشي پيرامون آن آمده: «يكي از مشكلات كارگزار فروشي كه سعي مي‌كرد كوسه شكم‌پر را بفروشد، قيمت درخواستي 12 ميليون دلاري اين اثر هنر معاصر بود. مشكل ديگر اين بود كه اين اثر بيش از دو تن وزن داشت و حمل‌ونقل آن كار آساني نبود. اين مجسمه پنج‌متري كوسه‌ببري، در يك ويترين غول‌آساي شيشه‌اي نصب شده، و عنوان خلاقانه امكان‌ناپذيري فيزيكي مرگ در ذهن كسي كه زندگي مي‌كند برايش انتخاب شده بود. كوسه در سال 1991 در استراليا شكار شده بود، و در انگلستان توسط تعدادي تكنسين، به مديريت هنرمند انگليسي، ديمن هرست، آماده و نصب شده بود. يكي از مشكلات ديگر اين بود كه با وجود اينكه اين كوسه قطعا مفهوم هنري جديدي محسوب مي‌شد، بسياري در دنياي هنر در مورد هنر به‌حساب‌آوردن يا نياوردن آن، چندان مطمئن نبودند. اين سؤال اهميت زيادي داشت چون 12 ميليون دلار مبلغي بود كه آن زمان براي اثري از يك هنرمند زنده، البته به‌جز جسپر جانز، پرداخت نشده بود؛ يعني بيشتر از هر مبلغي كه براي آثاري از گرهارد ريشتر، رابرت راشن‌برگ، يا لوسين فرويد پرداخت شده بود». تامپسون اين پرسش را مطرح مي‌كند كه چگونه و در چه فرايندي ممكن است فردي چنين مبلغي را براي يك كوسه در نظر بگيرد. به اعتقاد او بخشي از پاسخ اين پرسش در اين نكته نهفته است كه در دنياي هنر معاصر، «برندينگ» مي‌تواند جايگزين «قضاوت انتقادي» شود و در اين مورد خاص نيز برندينگ قدرتمندي وجود داشت. تامپسون همچنين مي‌نويسد كه: «به‌عنوان يك اقتصاددان و يك مجموعه‌دار آثار هنر معاصر، مدت‌هاست در تعجبم كه چه چيز باعث مي‌شود يك اثر هنري صاحب ارزش شود، و اينكه در اثر چه نوع كيمياگري‌اي ارزش آن 12 ميليون يا 100 ميليون دلار، و نه مثلا 250 هزار دلار، برآورد مي‌شود؟ گاهي اوقات يك اثر به قيمتي چندين برابر آنچه به نظر منطقي است، به فروش مي‌رود، اما چرا؟ دلالان و متخصصين حراجي‌ها ادعا نمي‌كنند كه مي‌توانند اثر هنري معاصري كه تبديل به يك فروش ميليون‌دلاري مي‌شود را تشخيص دهند يا تعريف كنند. آنها به‌طور عمومي اعلام مي‌كنند كه قيمت نهايي قيمتي است كه كسي پرداخت مي‌كند. به‌طور خصوصي نيز مي‌گويند خريد آثار هنري گران‌قيمت بازي‌اي است كه فقط توسط سرمايه‌داران بزرگ انجام مي‌شود، و جايزه آن شهرت و امتياز فرهنگي است. شايد اين توصيفي خوب براي انگيزه آنها باشد، اما اين توصيف فرايند كار را توضيح نمي‌دهد». تامپسون براي نوشتن كتابش با بسياري از دلالان حراجي‌ها، مديران سابق حراجي‌ها، هنرمندان و مجموعه‌داران در لندن و نيويورك صحبت كرده و در طول يك سال به تحقيق براي كامل‌كردن اثرش پرداخته است. به‌اين‌ترتيب او در كتابش تلاش كرده به رابطه پپيچيده ميان هنرمندان، دلالان آثار هنري، حراجي‌ها، گالري‌ها، نمايشگاه‌گردانان، مجموعه‌داران، موزه‌ها، نهادهاي هنري، آرت‌فرها، منتقدان هنري، سرمايه‌داران و عوامل ديگر دنياي هنر بپردازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.