|

فاصله تا ايران هزار ميلياردي

غلامحسين دواني . پژوهشگر مالي- اقتصاد

فرايند جهاني‌سازي نتايجي فارغ از پيش‌بيني طراحان آن به وجود آورد و ظهور قدرت‌هاي اقتصادي (بازارهاي نوظهور) عملا بخش وسيعي از بازارهاي تحت سلطه غرب به‌ويژه آمريكا را از چنگ آنها در‌آورد. در چارچوب چنين شرايطي است که شاهد بازگشت «نظريه ولفوويتز» هستيم که متضمن آن بوده که «همه امور بايد به نحوي پيش رود که از ظهور رقيب جديد جلوگيري شود» و اين کار عملا با يورش به اتحاديه اروپا آغاز شد؛ اما اين استراتژي با توجه به ظهور اژدهاي چين تغيير کرده و بر‌اساس‌این محور استراتژي اصلي آمريكا از دهه پيش توجه به «خاور دور» بوده است. به همين منظور پيش‌بيني مي‌شد که آمريكا به‌تدريج نيروهايش را براي استقرار در منطقه جديد و به هدف کنترل چين از خاورميانه بزرگ بيرون کشاند که فشار اوباما براي نزديکي به ايران و انعقاد قرارداد برجام در‌این‌باره معني داشت. پنتاگون در همين راستا درصدد برآمده با اعمال سياست‌هاي جديد نقش چين را صرفا به زمينه اقتصادي محدود و از هر‌گونه نفوذ سياسي اين کشور خارج از مرزهايش جلوگيري کند. با‌وجود‌اين، بر‌خلاف محور خاور دور، مشاهده شد که ايالات متحده اندکي نيروهايش را در اقيانوس آرام تقويت کرده؛ ولي به‌ويژه در اروپاي مرکزي مستقر شده است. اين موضوع نيازمند آن است که نوعي صلح در خاورميانه با اولويت برتري اسرائيل برقرار شود تا هم آمريكا با آسودگي از منطقه خارج شود، هم امنيت اسرائيل پابرجا بماند. به نظر مي‌رسد با شروع جنگ داخلي در سوريه و ليبي و فروپاشي رژيم صدام و درگيري سعودي‌ها با يمن، عملا اسرائيل برنده واقعي مناقشات شده؛ به‌طوري‌که کشورهاي عربي براي وصل به اسرائيل و دوري از ايران مسابقه گذاشته‌اند. نتايج حاصل از درگيري‌هاي منطقه‌اي حامل دو تعبير مختلف زير است.
1- از يک سو، تنش بين روسيه و آمريكا عموما در سطح کنترل‌شده بوده و طرفين کاملا حقوق يکديگر را رعايت مي‌کنند، با اين مسئله که پوتين از اختلافات ترامپ با اتحاديه اروپا کاملا به نفع روسيه بهره‌برداري و عملا با حمايت تلويحي از پوپوليست‌هاي ملي‌گراي اروپايي آنها را دچار شب‌کوري براي همراهي با تصميم‌سازي آمريكا کرده است. مضافا پوتين برخلاف آمريكايي‌ها تاکنون در اعمال سياست‌هاي روسي خود موفق بوده و در جبهه ضد روسي «اروپايي- آسيايي» متحدان آمريكا، شکاف چشمگیری به وجود آورده که نمونه آن کشاندن ترکيه به دايره تصميم‌سازي روسيه است:
2- آينده اقتصادي ايالات متحده به کنترل مبادلات بين‌المللي و در نتيجه حفظ ترابري دريايي بستگي دارد. در‌حالي‌که گسترش اقتصادي روسيه و چين مستلزم شکستن زنجيره قيموميت ايالات متحده بر جهان و در نتيجه ايجاد جاده‌هاي بازرگاني قاره‌اي به منظور ايجاد و کنترل بازارهاي جديد است. در‌اين‌باره دولتمردان چين با ايجاد دو جاده ابريشم که اولي منطبق بر جاده قديمي که از آسياي مرکزي، پاکستان، ايران، عراق و سوريه تا مديترانه عبور مي‌کند و جاده دومي از روسيه تا آلمان است، درصدد مهار توانايي‌هاي دريايي آمريكا برآمده است. از طرف ديگر چين با دو‌برابر‌کردن کانال سوئز در مصر، دسترسي به تنگه باب‌المندب از طريق جيبوتي سيطره خود را در آفريقا به‌شدت گسترش داده است. اگرچه دادگستري ايالات متحده ضوابطي را تنظيم کرده که به‌تدريج به بانک‌هاي سراسر جهان تحميل مي‌کند؛ اما در‌اين‌باره نيز، روسيه نظام مبادله بانکي خاص خودش را ايجاد کرده؛ در‌حالي‌که چين نيز به سهم خودش از تبديل پول چيني به دلار امتناع ورزيده تا دچار محدوديت‌هايي نشود که ايالات متحده اعلام کرده و موضوع مبادلات بازرگاني بدون دلار در دستور کار بسياري کشورها از‌جمله اتحاديه اروپا قرار گرفته است. اگر اين تحليل درست باشد، مناقشات موجود در سوريه، ليبي و اوکراين وقتي متوقف خواهند شد که روسيه و چين راه بازرگاني ديگري را به اروپاي غربي به حالت امن درآورده باشند. در اين زمينه، تلاش‌هاي ايالات متحده بر آن بوده تا با کشاندن اوکراين و بلاروس به جبهه خود، عملا بخش شرقي روسيه را محاصره كند. به تعبير ديگر، ايالات متحده با گسترش ديوار اوکراين مي‌خواهد از خط فاصل بين اروپاي غربي و شرقي اطمينان حاصل کند. در چنين چشم‌اندازي، هدف گفت‌وگوهاي بازرگاني ايالات متحده با اتحاديه اروپا (پيمان تجاري و سرمايه‌گذاري ترنس آتلانتيک) و اتحاديه کشورهاي جنوب شرقي آسيا (شرکت ترنس پسيفيک) تقويت داد‌و‌ستد نيست؛ بلکه حذف روسيه و چين از اين بازارها را پيگيري مي‌کند. اين در حالي است که قدرتمندترين اقتصاد اروپا يعني آلمان داراي رابطه ويژه‌اي با روسيه است. اتحاديه اروپا از يک طرف بزرگ‌ترين منطقه تجارت آزاد جهان را با ژاپن به وجود آورده و از طرف دیگر به‌تازگی نيز با انعقاد بزرگ‌ترين پيمان تجاري جهان با کشورهاي آمريكاي جنوبي (برزيل، آرژانتين، اروگوئه و پاراگوئه با 800 ميليون نفر جمعيت) سامانه مبادلاتي اينستکس را ظاهرا براي مبادلات ايران - اروپا، ولي در عمل براي مبادلات غيردلاري با جهان طراحي کرده است که به معني شکاف با آمريكا تلقي مي‌شود! با نگاهي به آخرين مصاحبه‌هاي اوباما که در مجله آتلانتيک منعکس شده، مي‌توان فهميد سياست آمريكا آن بوده که پيمان‌هاي خود را به‌روز‌رساني کند و آنها را با نظريه استراتژيک نوين آمريكا (استقرار در آسيا، پائيدن چين و مهار روسيه) تطبيق دهد. بر‌اساس اين امر، پشتيباني از سعودي‌ها که در دوران نفت خاورميانه اولويت داشت، از‌اين‌پس نه‌فقط هيچ سودي در بر ندارد؛ بلکه به بار سنگين نيز تبديل شده است و علاوه‌بر‌اين «مناسبات ويژه» با بريتانيا که براي کنترل اقيانوس‌ها (منشور آتلانتيک) و بازسازي جهان تک‌قطبي (جنگ عليه عراق) حائز اهميت بود، ديگر نفع خاصي ندارد و بايد دوباره بازبيني شود. مضافا آمريكايي‌ها (و حتي ترامپ در اوایل روي‌کار‌آمدن به‌صراحت) پشتيباني هزينه‌بردار از اسرائيل را مورد ترديد قرار داده بود؛ زيرا با توجه به کناررفتن خاورميانه از اولويت‌هاي سياست خارجي آمريكا، اسرائيل بعد‌از‌این تاريخ مصرفش در خاورميانه به پايان رسيده و تداوم آن ضرورتي نخواهد داشت، مگر اينکه تل‌آويو در ديگر مناطق دنيا کارايي خود را نشان دهد.
پس از اوباما جناح به‌اصطلاح ملي‌گرايان آمريكا با شعار «عظمت را به آمريكا بازمي‌گردانيم» انتخابات را بردند، آنها بر اين عقيده هستند که پس از جنگ دوم جهاني با وجود آنکه جهان غرب به ياري آمريكا دوباره سر پا شد، ولي سهم آمريكا از کيک اقتصادي جهان از 65 درصد در سال‌هاي 1950 به بعد به 19 درصد در سال 2019 تقليل يافته که بيشترين سهم را چين نصيب خود کرده که در دايره سياست آمريكا قرار ندارد. ايجاد کانال شانگهاي، اتحاديه بريکس و اتحاديه‌هاي ديگر منطقه‌اي عملا سيطره سياسي - اقتصادي آمريكا را به چالش کشانده؛ بنابراین مدت‌هاست سازمان
(US Global Leadership Campaign) يا USGLC که به معناي «تلاش براي حفظ رهبري جهاني آمريكا» است، با توجه به تکنولوژي شيل‌اويل و افزايش توانمندي استخراج نفت و گاز در آمريكا که براي نخستين‌بار آمريكا را در جرگه صادرکنندگان نفت و گاز قرار داده، موضوع بازيابي قدرت آمريكا را در جهان در دستور کار قرار داده و در همين رابطه اولويت سياست خارجي آمريكا حضور در آسيا و مهار روسيه و چين و درهم‌شکستن قدرت اقتصادي چين با جداکردن هندوستان از متحد ديرينش روسيه و جايگزيني هندوستان با چين است! رهبران چين که به‌درستي با اهداف آمريكا آشنا هستند، از يک طرف با افزايش حجم سرمايه‌گذاري تا پنج ميليارد دلار در هند تا کوشش براي کاهش سطح منازعات پاکستان با هندوستان به‌درستي از درِ دوستي با هندوستان برآمده و از طرف ديگر در اين سال‌ها زيرکانه حجم عظيمي از سرمايه‌گذاري‌هاي خود را در بيش از صد کشور جهان به‌ويژه در آفريقا، آسيا و آمريكاي لاتين و حوزه اقيانوس هند براي نفوذ و تسلط بر بازارهاي آمريكاي جنوبي به‌‌خصوص آمريكاي لاتين، درياي عمان و خليج فارس کرده‌اند که نمونه آن سرمايه‌گذاري عظيم 175 ميليارددلاري در آفريقا (گفته مي‌شود چين مي‌خواهد آفريقا را به دومين کارخانه بزرگ جهان بعد از چين تبديل کند)، 60 ميليارد دلاري در پاکستان و همين مبلغ در ونزوئلا بوده است.
نمايه سرمايه‌گذاري‌هاي چين در جهان
بازي سياسي آمريكا در حوزه خليج فارس نه براي مهار ايران که براي پهلوگرفتن در ضلع جنوبي چين است، زيرا تا قبل از اين تصور آمريكا بر آن بود تا با نشستن در افغانستان در بيخ ضلع جنوبي محور چين لنگرگاه خود را برپا دارد که با زيرکي پوتين و ايجاد مناسبات ويژه با طالبان از يک طرف و روابط ويژه چيني‌ها با پاکستان از طرف ديگر عملا اهداف آمريكا در افغانستان خنثي شده است. سياست اصلي آمريكا در خاورميانه تداوم سياست اوباما مبني بر خروج تدريجي از منطقه و پيوستن به محور «يورآسيا» يعني اروپا -آسيا است. بديهي است همه تلاش باند ترامپ بر آن است تا به‌شکلي وضعيت اسرائيل مستحکم شود تا با اين خروج آسيب‌پذير نشود. شايد بتوان همراهي و هم‌صدایي اعراب - اسرائيل را در همراهي عليه ايران در همين رابطه ارزيابي کرد، زیرا بر مبناي سياست بوش مقرر شده بود نقشه خاورميانه تغيير کند، به‌طوري‌که هيچ جايي قوي‌تر از اسرائيل باقي نماند. بنابراین يک گزينه جنگ‌طلبان آمريكايي روياروقراردادن ايران و عربستان بود تا در جنگي مشابه جنگ عراق با ايران، توانمندي هر دو کشور مضمحل و عملا اسرائيل به‌نوعي تثبيت شود! تا آمريكا بتواند هزينه حفاظت از اسرائيل را به گردن خود اسرائيلي‌ها و دوستان جديد عربش بيندازد.
همه اين سناريوها تفکرات USGLC (اتاق فکري است که فرماندهان نظامي، وزراي خارجه، وزراي دفاع و نمايندگان پيشين كنگره آمريكا دور هم جمع مي‌شوند) است و لزوما به معناي تحقق آن نخواهد بود، زيرا هر بازي زيرکانه‌اي که توسط چين و روسيه و کشورهاي منطقه‌اي برخلاف اين سياست انجام شود، مفروضات بنيادين اين سناريوها را دچار خلل خواهد کرد، همان‌طورکه خروج ملايم ترکيه از جرگه ناتو و همراهي با روسيه عملا ضلع جنوبي ناتو را فروپاشيده است. با اين پيش‌گفته‌ها شايد بتوان فهميد چرا ترامپ اصرار دارد موضوع ايران را قبل از انتخابات آتي به‌طريقي حل کند. نگارنده بر اين اعتقاد است که ترامپ حتي حاضر است بيش از اوباما به ايران امتياز بدهد تا ايران را از دايره روسيه و چين دور نگه‌ دارد. ترامپ بارها به تمسخر گفته «اگر ما نباشيم سعودي‌ها نمي‌توانند شلوارشان را بالا بکشند!». چه برسد به اماراتي‌ها و بحرين. شايد به‌نوعي ترامپيسم ادامه‌دهنده دکترين نيکسون - کي زينگر باشد که حفاظت منطقه‌اي را به کشورهاي منطقه واگذار و از اين بابت حق امتياز مي‌گرفتند. با يک نگاه خوش‌‌بينانه فرض کنيم ايران و قطر بتوانند از طريق ايجاد يک خط لوله مشترک گاز صادراتي خود را از طريق محور عراق - سوريه -مديترانه به اروپا منتقل کنند! [(با توجه به اینکه گفته می‌شود سوريه نيز منابع گازي عظيم دارد و جنگ داخلي سوريه فقط به‌همين‌دليل بوده است) - مراجعه کنيد به مقاله ظهور ابرقدرت انرژي به قلم نگارنده که در روزنامه «شرق» چاپ شد]. در صورت تحقق اين فرض و پيروزي «عقل‌گرايي بر عقل‌ستيزي» و در صورت تشکيل يک پيمان اقتصادي في‌مابين (ايران، ترکيه، عراق، قطر، جمهوري آذربايجان، سوريه و لبنان) و با توجه به ذخاير عظيم گازي ايران و کشف شيل‌اويل در آمريكا، شاهد روند نزولي قدرت اقتصادي سعودي‌ها و افزايش بلامنازعه ايران با دستيابي به اقتصاد هزار ميليارددلاري خواهيم بود؛ امري که به نظر مي‌رسد صرفا شايد خوشايند اتحاديه اروپا باشد و چندان مورد خوشايند سايرين نباشد. از روسيه صادرکننده گاز تا چين متحد روسيه و آمريكايي که محاسبه کرده خود جايگزين گاز صادراتي روسيه به اروپا شود.

فرايند جهاني‌سازي نتايجي فارغ از پيش‌بيني طراحان آن به وجود آورد و ظهور قدرت‌هاي اقتصادي (بازارهاي نوظهور) عملا بخش وسيعي از بازارهاي تحت سلطه غرب به‌ويژه آمريكا را از چنگ آنها در‌آورد. در چارچوب چنين شرايطي است که شاهد بازگشت «نظريه ولفوويتز» هستيم که متضمن آن بوده که «همه امور بايد به نحوي پيش رود که از ظهور رقيب جديد جلوگيري شود» و اين کار عملا با يورش به اتحاديه اروپا آغاز شد؛ اما اين استراتژي با توجه به ظهور اژدهاي چين تغيير کرده و بر‌اساس‌این محور استراتژي اصلي آمريكا از دهه پيش توجه به «خاور دور» بوده است. به همين منظور پيش‌بيني مي‌شد که آمريكا به‌تدريج نيروهايش را براي استقرار در منطقه جديد و به هدف کنترل چين از خاورميانه بزرگ بيرون کشاند که فشار اوباما براي نزديکي به ايران و انعقاد قرارداد برجام در‌این‌باره معني داشت. پنتاگون در همين راستا درصدد برآمده با اعمال سياست‌هاي جديد نقش چين را صرفا به زمينه اقتصادي محدود و از هر‌گونه نفوذ سياسي اين کشور خارج از مرزهايش جلوگيري کند. با‌وجود‌اين، بر‌خلاف محور خاور دور، مشاهده شد که ايالات متحده اندکي نيروهايش را در اقيانوس آرام تقويت کرده؛ ولي به‌ويژه در اروپاي مرکزي مستقر شده است. اين موضوع نيازمند آن است که نوعي صلح در خاورميانه با اولويت برتري اسرائيل برقرار شود تا هم آمريكا با آسودگي از منطقه خارج شود، هم امنيت اسرائيل پابرجا بماند. به نظر مي‌رسد با شروع جنگ داخلي در سوريه و ليبي و فروپاشي رژيم صدام و درگيري سعودي‌ها با يمن، عملا اسرائيل برنده واقعي مناقشات شده؛ به‌طوري‌که کشورهاي عربي براي وصل به اسرائيل و دوري از ايران مسابقه گذاشته‌اند. نتايج حاصل از درگيري‌هاي منطقه‌اي حامل دو تعبير مختلف زير است.
1- از يک سو، تنش بين روسيه و آمريكا عموما در سطح کنترل‌شده بوده و طرفين کاملا حقوق يکديگر را رعايت مي‌کنند، با اين مسئله که پوتين از اختلافات ترامپ با اتحاديه اروپا کاملا به نفع روسيه بهره‌برداري و عملا با حمايت تلويحي از پوپوليست‌هاي ملي‌گراي اروپايي آنها را دچار شب‌کوري براي همراهي با تصميم‌سازي آمريكا کرده است. مضافا پوتين برخلاف آمريكايي‌ها تاکنون در اعمال سياست‌هاي روسي خود موفق بوده و در جبهه ضد روسي «اروپايي- آسيايي» متحدان آمريكا، شکاف چشمگیری به وجود آورده که نمونه آن کشاندن ترکيه به دايره تصميم‌سازي روسيه است:
2- آينده اقتصادي ايالات متحده به کنترل مبادلات بين‌المللي و در نتيجه حفظ ترابري دريايي بستگي دارد. در‌حالي‌که گسترش اقتصادي روسيه و چين مستلزم شکستن زنجيره قيموميت ايالات متحده بر جهان و در نتيجه ايجاد جاده‌هاي بازرگاني قاره‌اي به منظور ايجاد و کنترل بازارهاي جديد است. در‌اين‌باره دولتمردان چين با ايجاد دو جاده ابريشم که اولي منطبق بر جاده قديمي که از آسياي مرکزي، پاکستان، ايران، عراق و سوريه تا مديترانه عبور مي‌کند و جاده دومي از روسيه تا آلمان است، درصدد مهار توانايي‌هاي دريايي آمريكا برآمده است. از طرف ديگر چين با دو‌برابر‌کردن کانال سوئز در مصر، دسترسي به تنگه باب‌المندب از طريق جيبوتي سيطره خود را در آفريقا به‌شدت گسترش داده است. اگرچه دادگستري ايالات متحده ضوابطي را تنظيم کرده که به‌تدريج به بانک‌هاي سراسر جهان تحميل مي‌کند؛ اما در‌اين‌باره نيز، روسيه نظام مبادله بانکي خاص خودش را ايجاد کرده؛ در‌حالي‌که چين نيز به سهم خودش از تبديل پول چيني به دلار امتناع ورزيده تا دچار محدوديت‌هايي نشود که ايالات متحده اعلام کرده و موضوع مبادلات بازرگاني بدون دلار در دستور کار بسياري کشورها از‌جمله اتحاديه اروپا قرار گرفته است. اگر اين تحليل درست باشد، مناقشات موجود در سوريه، ليبي و اوکراين وقتي متوقف خواهند شد که روسيه و چين راه بازرگاني ديگري را به اروپاي غربي به حالت امن درآورده باشند. در اين زمينه، تلاش‌هاي ايالات متحده بر آن بوده تا با کشاندن اوکراين و بلاروس به جبهه خود، عملا بخش شرقي روسيه را محاصره كند. به تعبير ديگر، ايالات متحده با گسترش ديوار اوکراين مي‌خواهد از خط فاصل بين اروپاي غربي و شرقي اطمينان حاصل کند. در چنين چشم‌اندازي، هدف گفت‌وگوهاي بازرگاني ايالات متحده با اتحاديه اروپا (پيمان تجاري و سرمايه‌گذاري ترنس آتلانتيک) و اتحاديه کشورهاي جنوب شرقي آسيا (شرکت ترنس پسيفيک) تقويت داد‌و‌ستد نيست؛ بلکه حذف روسيه و چين از اين بازارها را پيگيري مي‌کند. اين در حالي است که قدرتمندترين اقتصاد اروپا يعني آلمان داراي رابطه ويژه‌اي با روسيه است. اتحاديه اروپا از يک طرف بزرگ‌ترين منطقه تجارت آزاد جهان را با ژاپن به وجود آورده و از طرف دیگر به‌تازگی نيز با انعقاد بزرگ‌ترين پيمان تجاري جهان با کشورهاي آمريكاي جنوبي (برزيل، آرژانتين، اروگوئه و پاراگوئه با 800 ميليون نفر جمعيت) سامانه مبادلاتي اينستکس را ظاهرا براي مبادلات ايران - اروپا، ولي در عمل براي مبادلات غيردلاري با جهان طراحي کرده است که به معني شکاف با آمريكا تلقي مي‌شود! با نگاهي به آخرين مصاحبه‌هاي اوباما که در مجله آتلانتيک منعکس شده، مي‌توان فهميد سياست آمريكا آن بوده که پيمان‌هاي خود را به‌روز‌رساني کند و آنها را با نظريه استراتژيک نوين آمريكا (استقرار در آسيا، پائيدن چين و مهار روسيه) تطبيق دهد. بر‌اساس اين امر، پشتيباني از سعودي‌ها که در دوران نفت خاورميانه اولويت داشت، از‌اين‌پس نه‌فقط هيچ سودي در بر ندارد؛ بلکه به بار سنگين نيز تبديل شده است و علاوه‌بر‌اين «مناسبات ويژه» با بريتانيا که براي کنترل اقيانوس‌ها (منشور آتلانتيک) و بازسازي جهان تک‌قطبي (جنگ عليه عراق) حائز اهميت بود، ديگر نفع خاصي ندارد و بايد دوباره بازبيني شود. مضافا آمريكايي‌ها (و حتي ترامپ در اوایل روي‌کار‌آمدن به‌صراحت) پشتيباني هزينه‌بردار از اسرائيل را مورد ترديد قرار داده بود؛ زيرا با توجه به کناررفتن خاورميانه از اولويت‌هاي سياست خارجي آمريكا، اسرائيل بعد‌از‌این تاريخ مصرفش در خاورميانه به پايان رسيده و تداوم آن ضرورتي نخواهد داشت، مگر اينکه تل‌آويو در ديگر مناطق دنيا کارايي خود را نشان دهد.
پس از اوباما جناح به‌اصطلاح ملي‌گرايان آمريكا با شعار «عظمت را به آمريكا بازمي‌گردانيم» انتخابات را بردند، آنها بر اين عقيده هستند که پس از جنگ دوم جهاني با وجود آنکه جهان غرب به ياري آمريكا دوباره سر پا شد، ولي سهم آمريكا از کيک اقتصادي جهان از 65 درصد در سال‌هاي 1950 به بعد به 19 درصد در سال 2019 تقليل يافته که بيشترين سهم را چين نصيب خود کرده که در دايره سياست آمريكا قرار ندارد. ايجاد کانال شانگهاي، اتحاديه بريکس و اتحاديه‌هاي ديگر منطقه‌اي عملا سيطره سياسي - اقتصادي آمريكا را به چالش کشانده؛ بنابراین مدت‌هاست سازمان
(US Global Leadership Campaign) يا USGLC که به معناي «تلاش براي حفظ رهبري جهاني آمريكا» است، با توجه به تکنولوژي شيل‌اويل و افزايش توانمندي استخراج نفت و گاز در آمريكا که براي نخستين‌بار آمريكا را در جرگه صادرکنندگان نفت و گاز قرار داده، موضوع بازيابي قدرت آمريكا را در جهان در دستور کار قرار داده و در همين رابطه اولويت سياست خارجي آمريكا حضور در آسيا و مهار روسيه و چين و درهم‌شکستن قدرت اقتصادي چين با جداکردن هندوستان از متحد ديرينش روسيه و جايگزيني هندوستان با چين است! رهبران چين که به‌درستي با اهداف آمريكا آشنا هستند، از يک طرف با افزايش حجم سرمايه‌گذاري تا پنج ميليارد دلار در هند تا کوشش براي کاهش سطح منازعات پاکستان با هندوستان به‌درستي از درِ دوستي با هندوستان برآمده و از طرف ديگر در اين سال‌ها زيرکانه حجم عظيمي از سرمايه‌گذاري‌هاي خود را در بيش از صد کشور جهان به‌ويژه در آفريقا، آسيا و آمريكاي لاتين و حوزه اقيانوس هند براي نفوذ و تسلط بر بازارهاي آمريكاي جنوبي به‌‌خصوص آمريكاي لاتين، درياي عمان و خليج فارس کرده‌اند که نمونه آن سرمايه‌گذاري عظيم 175 ميليارددلاري در آفريقا (گفته مي‌شود چين مي‌خواهد آفريقا را به دومين کارخانه بزرگ جهان بعد از چين تبديل کند)، 60 ميليارد دلاري در پاکستان و همين مبلغ در ونزوئلا بوده است.
نمايه سرمايه‌گذاري‌هاي چين در جهان
بازي سياسي آمريكا در حوزه خليج فارس نه براي مهار ايران که براي پهلوگرفتن در ضلع جنوبي چين است، زيرا تا قبل از اين تصور آمريكا بر آن بود تا با نشستن در افغانستان در بيخ ضلع جنوبي محور چين لنگرگاه خود را برپا دارد که با زيرکي پوتين و ايجاد مناسبات ويژه با طالبان از يک طرف و روابط ويژه چيني‌ها با پاکستان از طرف ديگر عملا اهداف آمريكا در افغانستان خنثي شده است. سياست اصلي آمريكا در خاورميانه تداوم سياست اوباما مبني بر خروج تدريجي از منطقه و پيوستن به محور «يورآسيا» يعني اروپا -آسيا است. بديهي است همه تلاش باند ترامپ بر آن است تا به‌شکلي وضعيت اسرائيل مستحکم شود تا با اين خروج آسيب‌پذير نشود. شايد بتوان همراهي و هم‌صدایي اعراب - اسرائيل را در همراهي عليه ايران در همين رابطه ارزيابي کرد، زیرا بر مبناي سياست بوش مقرر شده بود نقشه خاورميانه تغيير کند، به‌طوري‌که هيچ جايي قوي‌تر از اسرائيل باقي نماند. بنابراین يک گزينه جنگ‌طلبان آمريكايي روياروقراردادن ايران و عربستان بود تا در جنگي مشابه جنگ عراق با ايران، توانمندي هر دو کشور مضمحل و عملا اسرائيل به‌نوعي تثبيت شود! تا آمريكا بتواند هزينه حفاظت از اسرائيل را به گردن خود اسرائيلي‌ها و دوستان جديد عربش بيندازد.
همه اين سناريوها تفکرات USGLC (اتاق فکري است که فرماندهان نظامي، وزراي خارجه، وزراي دفاع و نمايندگان پيشين كنگره آمريكا دور هم جمع مي‌شوند) است و لزوما به معناي تحقق آن نخواهد بود، زيرا هر بازي زيرکانه‌اي که توسط چين و روسيه و کشورهاي منطقه‌اي برخلاف اين سياست انجام شود، مفروضات بنيادين اين سناريوها را دچار خلل خواهد کرد، همان‌طورکه خروج ملايم ترکيه از جرگه ناتو و همراهي با روسيه عملا ضلع جنوبي ناتو را فروپاشيده است. با اين پيش‌گفته‌ها شايد بتوان فهميد چرا ترامپ اصرار دارد موضوع ايران را قبل از انتخابات آتي به‌طريقي حل کند. نگارنده بر اين اعتقاد است که ترامپ حتي حاضر است بيش از اوباما به ايران امتياز بدهد تا ايران را از دايره روسيه و چين دور نگه‌ دارد. ترامپ بارها به تمسخر گفته «اگر ما نباشيم سعودي‌ها نمي‌توانند شلوارشان را بالا بکشند!». چه برسد به اماراتي‌ها و بحرين. شايد به‌نوعي ترامپيسم ادامه‌دهنده دکترين نيکسون - کي زينگر باشد که حفاظت منطقه‌اي را به کشورهاي منطقه واگذار و از اين بابت حق امتياز مي‌گرفتند. با يک نگاه خوش‌‌بينانه فرض کنيم ايران و قطر بتوانند از طريق ايجاد يک خط لوله مشترک گاز صادراتي خود را از طريق محور عراق - سوريه -مديترانه به اروپا منتقل کنند! [(با توجه به اینکه گفته می‌شود سوريه نيز منابع گازي عظيم دارد و جنگ داخلي سوريه فقط به‌همين‌دليل بوده است) - مراجعه کنيد به مقاله ظهور ابرقدرت انرژي به قلم نگارنده که در روزنامه «شرق» چاپ شد]. در صورت تحقق اين فرض و پيروزي «عقل‌گرايي بر عقل‌ستيزي» و در صورت تشکيل يک پيمان اقتصادي في‌مابين (ايران، ترکيه، عراق، قطر، جمهوري آذربايجان، سوريه و لبنان) و با توجه به ذخاير عظيم گازي ايران و کشف شيل‌اويل در آمريكا، شاهد روند نزولي قدرت اقتصادي سعودي‌ها و افزايش بلامنازعه ايران با دستيابي به اقتصاد هزار ميليارددلاري خواهيم بود؛ امري که به نظر مي‌رسد صرفا شايد خوشايند اتحاديه اروپا باشد و چندان مورد خوشايند سايرين نباشد. از روسيه صادرکننده گاز تا چين متحد روسيه و آمريكايي که محاسبه کرده خود جايگزين گاز صادراتي روسيه به اروپا شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.