نگاهي به فيلم «شبي که ماه کامل شد»
مرز باریک عشق و نفرت
ياسمن خليليفرد: «شبي که ماه کامل شد»، آخرين ساخته نرگس آبيار، فيلمي رئاليستي است که بر اساس داستاني واقعي ساخته شده است. برخلاف «نفس»، فيلم قبلي کارگردان که در آن درامي وجود نداشت و موقعيتهاي فيلمنامه در آن به سختي به قصه تبديل ميشدند، «شبي که ...» فيلمي است که به دليل قصهپردازي درست نويسنده و رعايت الگوهاي هاليوودي در نگارش فيلمنامهاش به اثري کاملا پويا و واجد جذابيتهاي دراماتيک تبديل شده است که ميتواند مخاطب را تا لحظه آخر در جاي خود ميخکوب نگه دارد. البته نبايد فراموش کرد که «شبي که ماه کامل شد» نيز مانند «نفس» و «شيار 143» فيلمي است که به مسئلهاي انساني ميپردازد. فيلمنامه «شبي که ماه...» را ميتوان به سه پرده تقسيم کرد: بخش اول آشنايي فائزه (الناز شاکردوست) با حميد (هوتن شکيبا) است. بخش دوم مهاجرت به پاکستان و سير دگرگوني مرد و بخش سوم اضمحلال شخصيت حميد با عضويتش در گروهکی تروريستي که منجر به پايانبندي خاص فيلم نيز ميشود. از نکات قابلتأمل در فيلمنامه «شبي که ماه کامل شد» آن است که هرچه به مرور قصه جلو ميرود، با فيلمنامهاي پرجزئيات همراه ميشويم، بحرانها با پيشرفت داستان پيچيدهتر ميشوند و سادگي و سرخوشيهاي پرده اول فيلم بههيچوجه در پردههاي دوم و سوم آن ديده نميشود. اگر درک ساختار سهپردهاي، شيوه روايت فيلمنامه را نيز کلاسيک در نظر بگيريم، چنين رويکردي کاملا در فيلمنامه نرگس آبيار به بار نشسته و او توانسته است روند موزون هندسه روايي فيلمنامهاش را به درستي حفظ کند و در گرهافکنيها، خلق و پردازش بحرانها، نقاط عطف و در نهايت گرهگشايي و حلوفصل به درستي عمل کند. برخي از منتقدان فيلم آبيار بخشهاي عاشقانه ابتداي کار را متناسب با حالوهواي کلي فيلم نميدانند، حال آنکه به زعم نگارنده، فيلمي مانند «شبي ...» به چنين بخشهايي نياز دارد تا مخاطب سير تحول و دگرديسي عبدالحميد را به درستي دنبال کرده و در نگاه کليتر به مضمون «مرز باريک ميان عشق و نفرت» دست يابد تا در ادامه راه دريابيم که راديکاليسم مذهبي قادر است به راحتي بناي عشق را ويران کند. آنچه نرگس آبيار در پرداختن به آن کاملا مدبرانه عمل کرده، پرهيز از سياهنمايي يک قوم و تخريب نام يک خانواده بزرگ است. آبيار در پرده اول فيلم، میهماننوازي قوم بلوچ را در استقبال از تازهعروسِ تهراني به زيبايي به تصوير کشيده است. تلفيق صحنههاي زيبا و خوشآبورنگ آداب پذيرايي از ميهمان در راستاي ترسيم محتواي مدنظر فيلمساز که نمايش ذات درست و طينت پاک يک قوم است کاملا بر دل فيلم مينشيند. حتي در خانواده عبدالمالک ريگي، مادر و دايي او مخالف کارهاي پسرانشان هستند. بنابراين اعمال عبدالمالک و برادرانش حاصل تحولات عقيدتي و راديکال آنها و پيرويشان از اصول اسلامگرايان افراطي است و افراطگرايي مذهبي ميراثي نيست که از خانواده و طايفه آنها بهجا مانده باشد، بلکه حاصل تحولي شخصي است. اين مسئلهاي است که فيلمساز ميکوشد با تمام قواي خود بر آن تأکيد ورزد. از بزرگترين نقاط قوت فيلم اجراي آن است. پيشتر کمتر فيلمي از اين دست در سينماي ايران ساخته شده و در همان نمونههاي محدود نيز متأسفانه بيشتر کارها از منظر اجرا و پرداختن به بخشهاي اکشن دچار ضعف و کلينگري شدهاند. در «شبي که ماه کامل شد» اما آبيار باظرافت صحنههاي اکشن و پرتحرک عمليات تروريستي را به تصوير ميکشد و در ترسيم اين تصاوير هرگز کم نميآورد و مستندوار به آنها ميپردازد. با آن که «شبي که ماه کامل شد» اساسا فيلمي داستانمحور است، اما فيلمساز در طرح شخصيتها، انگيزهها، تصميمات و رفتارهايشان با وسواس عمل کرده و در نتيجه شخصيتها به موازات فرايند پيشرفت داستان رو به جلو حرکت ميکنند و به واسطه شناسنامهداربودنشان مخاطب ميتواند با لايههاي مختلف شخصيتي و سير دگرديسي دروني آنها در طول فيلم همراه شود و آن را بپذيرد. به بياني ديگر، شايد بخش بزرگي از باورپذيري داستان و انسجام فيلم مرهون نکتهسنجي، باريکبيني و اشراف نرگس آبيار به شخصيتهايش و دنيا و تجربيات زيسته آنها باشد. طراحي چهرهپردازي يکي ديگر از نقاط قوت اساسي فيلم آبيار است. ايمان اميدواري بدون آنکه خود را به ورطه اغراق بيندازد، با کار دقيقش کمک ميکند تا علاوهبر هويتبخشيدن به آدمهاي فيلم، شخصيتها از نظر مخاطب باورپذيرتر به نظر بيايند. علاوهبر مهارت کارگردان، جنبه دوم فضاسازي، طراحي صحنه و لباس است. نبايد اين يادداشت را بدون اشاره به بازيهاي سنجيده بازيگران به پايان برد و اعلام نکرد که موفقيت «شبي که ماه...» بدون اين بازيگران و کوشش قابلملاحظهشان در ارائه ملموس نقشها غيرممکن بود. هوتن شکيبا و فرشته صدرعرفايي بهترين بازيگران فيلمند.
ياسمن خليليفرد: «شبي که ماه کامل شد»، آخرين ساخته نرگس آبيار، فيلمي رئاليستي است که بر اساس داستاني واقعي ساخته شده است. برخلاف «نفس»، فيلم قبلي کارگردان که در آن درامي وجود نداشت و موقعيتهاي فيلمنامه در آن به سختي به قصه تبديل ميشدند، «شبي که ...» فيلمي است که به دليل قصهپردازي درست نويسنده و رعايت الگوهاي هاليوودي در نگارش فيلمنامهاش به اثري کاملا پويا و واجد جذابيتهاي دراماتيک تبديل شده است که ميتواند مخاطب را تا لحظه آخر در جاي خود ميخکوب نگه دارد. البته نبايد فراموش کرد که «شبي که ماه کامل شد» نيز مانند «نفس» و «شيار 143» فيلمي است که به مسئلهاي انساني ميپردازد. فيلمنامه «شبي که ماه...» را ميتوان به سه پرده تقسيم کرد: بخش اول آشنايي فائزه (الناز شاکردوست) با حميد (هوتن شکيبا) است. بخش دوم مهاجرت به پاکستان و سير دگرگوني مرد و بخش سوم اضمحلال شخصيت حميد با عضويتش در گروهکی تروريستي که منجر به پايانبندي خاص فيلم نيز ميشود. از نکات قابلتأمل در فيلمنامه «شبي که ماه کامل شد» آن است که هرچه به مرور قصه جلو ميرود، با فيلمنامهاي پرجزئيات همراه ميشويم، بحرانها با پيشرفت داستان پيچيدهتر ميشوند و سادگي و سرخوشيهاي پرده اول فيلم بههيچوجه در پردههاي دوم و سوم آن ديده نميشود. اگر درک ساختار سهپردهاي، شيوه روايت فيلمنامه را نيز کلاسيک در نظر بگيريم، چنين رويکردي کاملا در فيلمنامه نرگس آبيار به بار نشسته و او توانسته است روند موزون هندسه روايي فيلمنامهاش را به درستي حفظ کند و در گرهافکنيها، خلق و پردازش بحرانها، نقاط عطف و در نهايت گرهگشايي و حلوفصل به درستي عمل کند. برخي از منتقدان فيلم آبيار بخشهاي عاشقانه ابتداي کار را متناسب با حالوهواي کلي فيلم نميدانند، حال آنکه به زعم نگارنده، فيلمي مانند «شبي ...» به چنين بخشهايي نياز دارد تا مخاطب سير تحول و دگرديسي عبدالحميد را به درستي دنبال کرده و در نگاه کليتر به مضمون «مرز باريک ميان عشق و نفرت» دست يابد تا در ادامه راه دريابيم که راديکاليسم مذهبي قادر است به راحتي بناي عشق را ويران کند. آنچه نرگس آبيار در پرداختن به آن کاملا مدبرانه عمل کرده، پرهيز از سياهنمايي يک قوم و تخريب نام يک خانواده بزرگ است. آبيار در پرده اول فيلم، میهماننوازي قوم بلوچ را در استقبال از تازهعروسِ تهراني به زيبايي به تصوير کشيده است. تلفيق صحنههاي زيبا و خوشآبورنگ آداب پذيرايي از ميهمان در راستاي ترسيم محتواي مدنظر فيلمساز که نمايش ذات درست و طينت پاک يک قوم است کاملا بر دل فيلم مينشيند. حتي در خانواده عبدالمالک ريگي، مادر و دايي او مخالف کارهاي پسرانشان هستند. بنابراين اعمال عبدالمالک و برادرانش حاصل تحولات عقيدتي و راديکال آنها و پيرويشان از اصول اسلامگرايان افراطي است و افراطگرايي مذهبي ميراثي نيست که از خانواده و طايفه آنها بهجا مانده باشد، بلکه حاصل تحولي شخصي است. اين مسئلهاي است که فيلمساز ميکوشد با تمام قواي خود بر آن تأکيد ورزد. از بزرگترين نقاط قوت فيلم اجراي آن است. پيشتر کمتر فيلمي از اين دست در سينماي ايران ساخته شده و در همان نمونههاي محدود نيز متأسفانه بيشتر کارها از منظر اجرا و پرداختن به بخشهاي اکشن دچار ضعف و کلينگري شدهاند. در «شبي که ماه کامل شد» اما آبيار باظرافت صحنههاي اکشن و پرتحرک عمليات تروريستي را به تصوير ميکشد و در ترسيم اين تصاوير هرگز کم نميآورد و مستندوار به آنها ميپردازد. با آن که «شبي که ماه کامل شد» اساسا فيلمي داستانمحور است، اما فيلمساز در طرح شخصيتها، انگيزهها، تصميمات و رفتارهايشان با وسواس عمل کرده و در نتيجه شخصيتها به موازات فرايند پيشرفت داستان رو به جلو حرکت ميکنند و به واسطه شناسنامهداربودنشان مخاطب ميتواند با لايههاي مختلف شخصيتي و سير دگرديسي دروني آنها در طول فيلم همراه شود و آن را بپذيرد. به بياني ديگر، شايد بخش بزرگي از باورپذيري داستان و انسجام فيلم مرهون نکتهسنجي، باريکبيني و اشراف نرگس آبيار به شخصيتهايش و دنيا و تجربيات زيسته آنها باشد. طراحي چهرهپردازي يکي ديگر از نقاط قوت اساسي فيلم آبيار است. ايمان اميدواري بدون آنکه خود را به ورطه اغراق بيندازد، با کار دقيقش کمک ميکند تا علاوهبر هويتبخشيدن به آدمهاي فيلم، شخصيتها از نظر مخاطب باورپذيرتر به نظر بيايند. علاوهبر مهارت کارگردان، جنبه دوم فضاسازي، طراحي صحنه و لباس است. نبايد اين يادداشت را بدون اشاره به بازيهاي سنجيده بازيگران به پايان برد و اعلام نکرد که موفقيت «شبي که ماه...» بدون اين بازيگران و کوشش قابلملاحظهشان در ارائه ملموس نقشها غيرممکن بود. هوتن شکيبا و فرشته صدرعرفايي بهترين بازيگران فيلمند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.