|

فراخوان رایزنی برای صلح

غلامرضا نظربلند- تحلیلگر

شرایط محیطی برای روابط ایران و آمریکا به‌طور روزافزونی به سمت حادتر و پیچیده‌ترشدن پیش می‌رود. وضعیت بی‌ثبات‌کننده‌ای حاکم شده است. روزی نیست که اتفاق تازه‌ای نیفتد یا با توییتی، تهدید و خط‌و‌نشانی کشیده نشود و مرحله‌ای از جنگ چند‌لایه روانی به‌شدت پیچیده و بی‌امان راه‌اندازی نشود. رسانه‌های گروهی و شبکه‌های اجتماعی نیز هرکدام بسته به گروه خونی‌ و طیفی که منافع آن را نمایندگی می‌کنند، به کنشگری یا تحریک و آتش‌بیاری مشغول هستند. موضع‌گیری‌های پاندولی و گمراه‌کننده به‌ویژه آنها که از ناحیه دونالد ترامپ اتخاذ و پشت سر هم توییت می‌شوند نیز بیشتر مزید علت شده و تشخیص سره از ناسره و صحیح از سقیم را بسیار دشوار کرده است. در این میان، ماجرای سرنگونی یک فروند پهپاد آمریکایی در پنجشنبه گذشته، بر میزان تنش موجود در روابط تهران- واشنگتن افزوده؛ ضمن آنکه بعضی از زوایای نه‌چندان روشن رفتار خصمانه آمریکا در مقابله با ایران را ناخواسته روشن کرده است. برای مثال، سرمقاله مورخ 21 ژوئن گذشته روزنامه بسیار متنفذ وال‌استریت‌ژورنال که صاحبان منافع مشخصی را نمایندگی می‌کند، حکایت از این دارد که جریان نیرومندی از درون «نهاد مستقر» (Establishment)، عالی‌ترین مرجع حاکمیتی آمریکا و نهاد بالادستی هیئت حاکمه Administration این کشور، با تقبیح اقدام رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر لغو فرمان حمله به ایران به این دلیل که جان آمریکایی‌ها را به خطر می‌اندازد، بر طبل جنگ می‌کوبد. فرازی از سرمقاله یادشده که دلالت بر تحریک به جنگ دارد، عینا چنین می‌گوید: «ترامپ شاید فعلا جان ایرانیان را نجات داده باشد، اما تزلزل او و اعتراف به ترس از واردشدن تلفات انسانی به ایرانی‌ها، بعدا به قیمت ازدست‌رفتن جان آمریکایی‌ها تمام خواهد شد».

اینک در تازه‌ترین اقدام، کاخ سفید ظاهرا به تلافی سرنگونی پهپاد آمریکا به دست نیروی هوافضای سپاه پاسداران، دفتر رهبری را در فهرست تحریم‌ها قرار داده است. افزون بر این، گفته شده است نام وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز ظرف چند روز آینده در آن فهرست درج می‌شود. اقدام مزبور فارغ از میزان تأثیر عملی آن، مرزهای تحریم‌های تجاری و مالی را درنوردیده و وارد مرحله تحریم سیاسی می‌شود؛ اما تحریم سیاسی در اینجا به چه معنا است؟! مگر شما وقتی می‌خواهید از عنوان کامل رهبری در ایران یاد کنید، از واژه ترکیبی Spiritual leader به معنی «رهبر معنوی» استفاده نمی‌کنید؟ تحریم رهبر معنوی و دفتر ایشان از چه مقوله‌ای است و در کدام بافتار و ادبیات کدام رشته از سیاست مدن یا روابط بین‌الملل یا هر رشته مرتبط و غیرمرتبطی می‌گنجد؟ سخن از تحریم وزیر خارجه نیز صحبت از تحریم دیپلماسی است. مگر نه این است که می‌گویید ایران باید راه دیپلماسی را در پیش بگیرد و به میز مذاکره بازگردد؟ حال چگونه ممکن است رئیس دیپلماسی کشوری تحریم شود و بالطبع نتواند به سفری خارجی‌ که اسباب انجام مأموریت ذاتی او است، برود و بعد دیپلماسی راهگشای بی‌بدیل باشد؟! به فرض هم که ایران تمکین کند و پای میز مذاکره بنشیند، در آن صورت، رئیس دیپلماسی را چه می‌شود؟ شاید بگویید همان‌گونه که با نیش قلمی وارد فهرست تحریمی‌ها شد، با نیش قلمی نیز او را خارج می‌کنیم؛ اما در برابر دلیلتان برای قراردادن او در فهرست تحریمی‌ها (حتما طبق عادت مألوف، با پیونددادن او به بندناف تروریسم)، چه ضد دلیلی خواهید آورد تا ایشان را از بزه انتسابی مبرا کند؟ آیا تجربه قراردادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی نباید درس‌آموز شده باشد؟ چطور می‌شود شما سازمانی را تروریستی بخوانید و سپس از آن به این دلیل که هواپیمای جاسوسی حامل نظامی‌هایتان را ساقط نکرده است، تشکر کنید؟ از تروریست‌ها که تشکر نمی‌کنند!

وضعیت بغرنج و پیچیده کنونی در سپهر مه‌آلود و رازآلود روابط ایران و آمریکا و تبدیل این امید همیشگی که اگر دولت‌های حاکم در آمریکا مرتکب اشتباه فاحشی شوند، «نهاد مستقر» به کمک می‌آید و رفع اشکال می‌کند، با نومیدی، هر آن می‌تواند منجر به تصمیمی نابخردانه با تبعاتی وحشتناک از سوی هیئت حاکمه کنونی آن کشور شود که غیرقابل‌بازگشت و غیرقابل‌ترمیم باشد. در دولت فعلی آمریکا، ترامپ که در رأس است، فاقد تجربه بوروکراتیک است؛ وزیر خارجه، دیپلمات نیست و نظامی- اطلاعاتی است؛ مشاور امنیتی، فاقد آگاهی‌های حرفه‌ای امنیتی و دارای سابقه ممتد دلالی است؛ رئیس سیا بیش و پیش از آنکه اطلاعاتی باشد، شکنجه‌گر است (مسئول خانه‌های امن سیا در تایلند قبل از انتصاب به ریاست آن سازمان) و بالاخره سرپرست جدید وزارت دفاع هم صاحب دو پیشه (بازاریاب و برنامه‌ریز جنگ) است. مراتب پیش‌گفته و نبود یا کمبود کانال‌های ارتباطی مطمئن و سریع بین تهران و واشنگتن و تلاش مشکوک آمریکا برای قطع اندک کانال‌های دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای متعلق به طرف ایرانی (نظیر قطع کانال‌های مجازی ارتباطی وزیر امور خارجه با دنیای بیرون در صورت اجرائی‌شدن تحریم علیه او) و تقریبا یک‌طرفه و سوگیرانه‌بودن کانال تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی آمریکایی، قطعا کنشگری متناسب ایران را ایجاب می‌کند. ایران باید فعالانه جبران مافات کند و اقدامات لازم در راستای آگاه‌سازی و تنویر افکار عمومی جهانی و وجدان‌های بیدار معمول دارد. مبادرت به برگزاری همایشی بین‌المللی در تهران در کوتاه‌ترین زمان ازجمله این اقدامات است. ضروری است در فراخوانی، از فحول، نخبگان و نمایندگان نحله‌های فکری جامعه جهانی که برای تداوم بقای عالم و رفاه آدم دل می‌سوزانند و راه‌اندازی جنگ را به حال ابنای بشر و زیست محیط مضر می‌دانند، پژوهشگران اندیشکده‌ها، استادان مستقل دانشگاه‌ها، نمایندگان پارلمان‌های ملی ازجمله آن دسته از اعضای کنگره آمریکا (دو مجلس نمایندگان و سنا) که وجدان‌های بیدار خود را با وال‌استریت و سهام جنگی آن تاخت نزده‌اند، خبرنگاران و روزنامه‌نگاران و اصحاب رسانه و از این قبیل، دعوت شود تا ضمن حضور در آن گردهمایی و مشارکت فعال در بحث‌ها و شور و مشورت‌ها و کمک به ارائه بسته‌های حاوی کمک فکری به هم‌نوعان، نوری به تاریک‌خانه سیاست واقعی و ماکیاولی موجود بتابانند و جهان را از شر جنگ‌افروزی و زورگویی انباشت‌شده سه‌ضلعی نئوکان‌ها، آوانجلیست‌ها و تی‌پارتی‌ها که اینک بر ینگه دنیا حکم‌فرمایی می‌کنند، برهانند. ایران این‌گونه باب گفت‌وگو و مفاهمه را با جهان آزاده می‌گشاید و با آن تعامل فکری و عملی برقرار و برایند آن را در جهت صلح، کارسازی می‌کند.

شرایط محیطی برای روابط ایران و آمریکا به‌طور روزافزونی به سمت حادتر و پیچیده‌ترشدن پیش می‌رود. وضعیت بی‌ثبات‌کننده‌ای حاکم شده است. روزی نیست که اتفاق تازه‌ای نیفتد یا با توییتی، تهدید و خط‌و‌نشانی کشیده نشود و مرحله‌ای از جنگ چند‌لایه روانی به‌شدت پیچیده و بی‌امان راه‌اندازی نشود. رسانه‌های گروهی و شبکه‌های اجتماعی نیز هرکدام بسته به گروه خونی‌ و طیفی که منافع آن را نمایندگی می‌کنند، به کنشگری یا تحریک و آتش‌بیاری مشغول هستند. موضع‌گیری‌های پاندولی و گمراه‌کننده به‌ویژه آنها که از ناحیه دونالد ترامپ اتخاذ و پشت سر هم توییت می‌شوند نیز بیشتر مزید علت شده و تشخیص سره از ناسره و صحیح از سقیم را بسیار دشوار کرده است. در این میان، ماجرای سرنگونی یک فروند پهپاد آمریکایی در پنجشنبه گذشته، بر میزان تنش موجود در روابط تهران- واشنگتن افزوده؛ ضمن آنکه بعضی از زوایای نه‌چندان روشن رفتار خصمانه آمریکا در مقابله با ایران را ناخواسته روشن کرده است. برای مثال، سرمقاله مورخ 21 ژوئن گذشته روزنامه بسیار متنفذ وال‌استریت‌ژورنال که صاحبان منافع مشخصی را نمایندگی می‌کند، حکایت از این دارد که جریان نیرومندی از درون «نهاد مستقر» (Establishment)، عالی‌ترین مرجع حاکمیتی آمریکا و نهاد بالادستی هیئت حاکمه Administration این کشور، با تقبیح اقدام رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر لغو فرمان حمله به ایران به این دلیل که جان آمریکایی‌ها را به خطر می‌اندازد، بر طبل جنگ می‌کوبد. فرازی از سرمقاله یادشده که دلالت بر تحریک به جنگ دارد، عینا چنین می‌گوید: «ترامپ شاید فعلا جان ایرانیان را نجات داده باشد، اما تزلزل او و اعتراف به ترس از واردشدن تلفات انسانی به ایرانی‌ها، بعدا به قیمت ازدست‌رفتن جان آمریکایی‌ها تمام خواهد شد».

اینک در تازه‌ترین اقدام، کاخ سفید ظاهرا به تلافی سرنگونی پهپاد آمریکا به دست نیروی هوافضای سپاه پاسداران، دفتر رهبری را در فهرست تحریم‌ها قرار داده است. افزون بر این، گفته شده است نام وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز ظرف چند روز آینده در آن فهرست درج می‌شود. اقدام مزبور فارغ از میزان تأثیر عملی آن، مرزهای تحریم‌های تجاری و مالی را درنوردیده و وارد مرحله تحریم سیاسی می‌شود؛ اما تحریم سیاسی در اینجا به چه معنا است؟! مگر شما وقتی می‌خواهید از عنوان کامل رهبری در ایران یاد کنید، از واژه ترکیبی Spiritual leader به معنی «رهبر معنوی» استفاده نمی‌کنید؟ تحریم رهبر معنوی و دفتر ایشان از چه مقوله‌ای است و در کدام بافتار و ادبیات کدام رشته از سیاست مدن یا روابط بین‌الملل یا هر رشته مرتبط و غیرمرتبطی می‌گنجد؟ سخن از تحریم وزیر خارجه نیز صحبت از تحریم دیپلماسی است. مگر نه این است که می‌گویید ایران باید راه دیپلماسی را در پیش بگیرد و به میز مذاکره بازگردد؟ حال چگونه ممکن است رئیس دیپلماسی کشوری تحریم شود و بالطبع نتواند به سفری خارجی‌ که اسباب انجام مأموریت ذاتی او است، برود و بعد دیپلماسی راهگشای بی‌بدیل باشد؟! به فرض هم که ایران تمکین کند و پای میز مذاکره بنشیند، در آن صورت، رئیس دیپلماسی را چه می‌شود؟ شاید بگویید همان‌گونه که با نیش قلمی وارد فهرست تحریمی‌ها شد، با نیش قلمی نیز او را خارج می‌کنیم؛ اما در برابر دلیلتان برای قراردادن او در فهرست تحریمی‌ها (حتما طبق عادت مألوف، با پیونددادن او به بندناف تروریسم)، چه ضد دلیلی خواهید آورد تا ایشان را از بزه انتسابی مبرا کند؟ آیا تجربه قراردادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی نباید درس‌آموز شده باشد؟ چطور می‌شود شما سازمانی را تروریستی بخوانید و سپس از آن به این دلیل که هواپیمای جاسوسی حامل نظامی‌هایتان را ساقط نکرده است، تشکر کنید؟ از تروریست‌ها که تشکر نمی‌کنند!

وضعیت بغرنج و پیچیده کنونی در سپهر مه‌آلود و رازآلود روابط ایران و آمریکا و تبدیل این امید همیشگی که اگر دولت‌های حاکم در آمریکا مرتکب اشتباه فاحشی شوند، «نهاد مستقر» به کمک می‌آید و رفع اشکال می‌کند، با نومیدی، هر آن می‌تواند منجر به تصمیمی نابخردانه با تبعاتی وحشتناک از سوی هیئت حاکمه کنونی آن کشور شود که غیرقابل‌بازگشت و غیرقابل‌ترمیم باشد. در دولت فعلی آمریکا، ترامپ که در رأس است، فاقد تجربه بوروکراتیک است؛ وزیر خارجه، دیپلمات نیست و نظامی- اطلاعاتی است؛ مشاور امنیتی، فاقد آگاهی‌های حرفه‌ای امنیتی و دارای سابقه ممتد دلالی است؛ رئیس سیا بیش و پیش از آنکه اطلاعاتی باشد، شکنجه‌گر است (مسئول خانه‌های امن سیا در تایلند قبل از انتصاب به ریاست آن سازمان) و بالاخره سرپرست جدید وزارت دفاع هم صاحب دو پیشه (بازاریاب و برنامه‌ریز جنگ) است. مراتب پیش‌گفته و نبود یا کمبود کانال‌های ارتباطی مطمئن و سریع بین تهران و واشنگتن و تلاش مشکوک آمریکا برای قطع اندک کانال‌های دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای متعلق به طرف ایرانی (نظیر قطع کانال‌های مجازی ارتباطی وزیر امور خارجه با دنیای بیرون در صورت اجرائی‌شدن تحریم علیه او) و تقریبا یک‌طرفه و سوگیرانه‌بودن کانال تبلیغاتی و اطلاع‌رسانی آمریکایی، قطعا کنشگری متناسب ایران را ایجاب می‌کند. ایران باید فعالانه جبران مافات کند و اقدامات لازم در راستای آگاه‌سازی و تنویر افکار عمومی جهانی و وجدان‌های بیدار معمول دارد. مبادرت به برگزاری همایشی بین‌المللی در تهران در کوتاه‌ترین زمان ازجمله این اقدامات است. ضروری است در فراخوانی، از فحول، نخبگان و نمایندگان نحله‌های فکری جامعه جهانی که برای تداوم بقای عالم و رفاه آدم دل می‌سوزانند و راه‌اندازی جنگ را به حال ابنای بشر و زیست محیط مضر می‌دانند، پژوهشگران اندیشکده‌ها، استادان مستقل دانشگاه‌ها، نمایندگان پارلمان‌های ملی ازجمله آن دسته از اعضای کنگره آمریکا (دو مجلس نمایندگان و سنا) که وجدان‌های بیدار خود را با وال‌استریت و سهام جنگی آن تاخت نزده‌اند، خبرنگاران و روزنامه‌نگاران و اصحاب رسانه و از این قبیل، دعوت شود تا ضمن حضور در آن گردهمایی و مشارکت فعال در بحث‌ها و شور و مشورت‌ها و کمک به ارائه بسته‌های حاوی کمک فکری به هم‌نوعان، نوری به تاریک‌خانه سیاست واقعی و ماکیاولی موجود بتابانند و جهان را از شر جنگ‌افروزی و زورگویی انباشت‌شده سه‌ضلعی نئوکان‌ها، آوانجلیست‌ها و تی‌پارتی‌ها که اینک بر ینگه دنیا حکم‌فرمایی می‌کنند، برهانند. ایران این‌گونه باب گفت‌وگو و مفاهمه را با جهان آزاده می‌گشاید و با آن تعامل فکری و عملی برقرار و برایند آن را در جهت صلح، کارسازی می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.