نقاشی کودکان و رشد خلاقیت
آزاده سیدمیرزاییجهقی*
نقاشی یکی از مهمترین سرگرمیهای دوران کودکی است. تمام کودکان زمانی که قادر میشوند قلم به دست بگیرند، با ترسیم خطوط، نقاشیکردن را میآموزند. همزمان با رشد جسمانی و ذهنی کودک، ترسیمهای او نیز پیشرفتهتر و کاملتر میشود. نقاشی کودکان چیزی بیمحتوا یا بدون ارزش نیست. بلکه فعالیتی است که ارزش محتوایی بسیاری دارد و از جنبههای مختلف هنری، بالینی و آموزشی قابل توجه و بررسی است. به همان میزان که نقاشی میتواند سبب رشد خلاقیت و استعداد هنری کودک شود، میتواند محدودکننده و ازبینبرنده خلاقیت و استعداد کودکان شود. کودکان بهطور معمول واقعیات اطراف خود را کپی نمیکنند، بلکه آنچه را در ذهن خود دارند، ترسیم میکنند. یکی از روشهای معمول در آموزش نقاشی به کودکان، روش تکمیلی است که معمولا در کتابهای نقاشی و سرگرمی کودکان دیده میشود؛ کتابهایی که معمولا کپیکردن را به کودکان میآموزند. البته این کتابها گاهی برای ابتدای روند آموزش و آشنایی کودک با محرکهای مختلف محیطی مناسب است ولی استفاده زیاد، روح خلاقیت و استعداد هنری کودک را از بین میبرد. همچنین گذاشتن اشیای مختلف در مقابل کودک و اینکه از روی آنها نقاشی کند، ذهنیت و تخیل کودک را ضعیف میکند. بهترین روش، آزادگذاشتن قوای تخیل کودک است. هرآن چیزی که قدرت ذهن را محدود کند، خلاقیت را نیز محدود میکند؛ بنابراین نقاشیهای تقلیدی و کپیبرداری شیوه مناسبی برای آموزش نقاشی به کودکان نیست.
یکی از روشهای ترسیم نقاشی که سبب رشد خلاقیت میشود، روش ترسیم داستان است. در این روش داستانی برای کودکان بازگو میشود و از آنها خواسته میشود تا کل داستان، بخشهایی از آن، یا برداشت خود را از داستان نقاشی کنند، یا خودشان داستانی را ساخته و ترسیم کنند، بدین ترتیب او کتاب داستانی را برای خود طراحی میکند. این روش هم قوای تخیل کودک را به کار میگیرد و هم تمرکز و دقت او را افزایش میدهد زیرا کودک یاد میگیرد با دقت و تمرکز داستان را گوش کند، آن را به خاطر سپرده و ترسیم کند. روش دیگر، روش «تصورکن و بکش» است. در این روش از کودک بخواهید چیزی را تصور کرده و سپس نقاشی کند. سعی کنید موضوعات تکراری یا کلیشهای نباشد، مثلا از او بخواهید دنیای زیر آب یا کف دریا و اقیانوس را تصور کرده و نقاشی کند. به او بگویید چشمانش را ببندد و زیر دریا را تصور کند، از او بپرسید چه میبیند؟ سپس هرآنچه در ذهن خود تصور میکند، ترسیم کند. یا از او بخواهید یک شیء، خانه، درخت، جنگل، خانه را از بالا، پایین، پشت شیشه بخارگرفته، زیر نور ماه، زیر باران، از نمای دور، نزدیک و... نقاشی کند، یا کهکشان، درون بدن، اعماق زمین، خانه مورچهها و... را
بکشد. به خاطر داشته باشید، هرگز در نقاشی کودکان دست نبرید و آنها را اصلاح نکنید و آنها را به تقلید و کپیکردن تصاویر وادار نکنید. از نقاشی کودکان ایراد نگیرید و هرگز کودک را به دلیل نقاشیهایش تحقیر یا سرزنش نکنید. برای کارهای هنری کودک و نقاشیهایش ارزش قائل شوید و بخشی از دیوار اتاقش را به این امر اختصاص دهید.
*کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
نقاشی یکی از مهمترین سرگرمیهای دوران کودکی است. تمام کودکان زمانی که قادر میشوند قلم به دست بگیرند، با ترسیم خطوط، نقاشیکردن را میآموزند. همزمان با رشد جسمانی و ذهنی کودک، ترسیمهای او نیز پیشرفتهتر و کاملتر میشود. نقاشی کودکان چیزی بیمحتوا یا بدون ارزش نیست. بلکه فعالیتی است که ارزش محتوایی بسیاری دارد و از جنبههای مختلف هنری، بالینی و آموزشی قابل توجه و بررسی است. به همان میزان که نقاشی میتواند سبب رشد خلاقیت و استعداد هنری کودک شود، میتواند محدودکننده و ازبینبرنده خلاقیت و استعداد کودکان شود. کودکان بهطور معمول واقعیات اطراف خود را کپی نمیکنند، بلکه آنچه را در ذهن خود دارند، ترسیم میکنند. یکی از روشهای معمول در آموزش نقاشی به کودکان، روش تکمیلی است که معمولا در کتابهای نقاشی و سرگرمی کودکان دیده میشود؛ کتابهایی که معمولا کپیکردن را به کودکان میآموزند. البته این کتابها گاهی برای ابتدای روند آموزش و آشنایی کودک با محرکهای مختلف محیطی مناسب است ولی استفاده زیاد، روح خلاقیت و استعداد هنری کودک را از بین میبرد. همچنین گذاشتن اشیای مختلف در مقابل کودک و اینکه از روی آنها نقاشی کند، ذهنیت و تخیل کودک را ضعیف میکند. بهترین روش، آزادگذاشتن قوای تخیل کودک است. هرآن چیزی که قدرت ذهن را محدود کند، خلاقیت را نیز محدود میکند؛ بنابراین نقاشیهای تقلیدی و کپیبرداری شیوه مناسبی برای آموزش نقاشی به کودکان نیست.
یکی از روشهای ترسیم نقاشی که سبب رشد خلاقیت میشود، روش ترسیم داستان است. در این روش داستانی برای کودکان بازگو میشود و از آنها خواسته میشود تا کل داستان، بخشهایی از آن، یا برداشت خود را از داستان نقاشی کنند، یا خودشان داستانی را ساخته و ترسیم کنند، بدین ترتیب او کتاب داستانی را برای خود طراحی میکند. این روش هم قوای تخیل کودک را به کار میگیرد و هم تمرکز و دقت او را افزایش میدهد زیرا کودک یاد میگیرد با دقت و تمرکز داستان را گوش کند، آن را به خاطر سپرده و ترسیم کند. روش دیگر، روش «تصورکن و بکش» است. در این روش از کودک بخواهید چیزی را تصور کرده و سپس نقاشی کند. سعی کنید موضوعات تکراری یا کلیشهای نباشد، مثلا از او بخواهید دنیای زیر آب یا کف دریا و اقیانوس را تصور کرده و نقاشی کند. به او بگویید چشمانش را ببندد و زیر دریا را تصور کند، از او بپرسید چه میبیند؟ سپس هرآنچه در ذهن خود تصور میکند، ترسیم کند. یا از او بخواهید یک شیء، خانه، درخت، جنگل، خانه را از بالا، پایین، پشت شیشه بخارگرفته، زیر نور ماه، زیر باران، از نمای دور، نزدیک و... نقاشی کند، یا کهکشان، درون بدن، اعماق زمین، خانه مورچهها و... را
بکشد. به خاطر داشته باشید، هرگز در نقاشی کودکان دست نبرید و آنها را اصلاح نکنید و آنها را به تقلید و کپیکردن تصاویر وادار نکنید. از نقاشی کودکان ایراد نگیرید و هرگز کودک را به دلیل نقاشیهایش تحقیر یا سرزنش نکنید. برای کارهای هنری کودک و نقاشیهایش ارزش قائل شوید و بخشی از دیوار اتاقش را به این امر اختصاص دهید.
*کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.