|

روزنه امید در چالش سوریه

صادق زیباکلام . استاد دانشگاه تهران

اگر تحولات سوریه بر همین منوال پیش برود، خیلی بعید نخواهد بود که بعدها از آن حمله شیمیایی که به مرگ دردناک هزارو400نفر انجامید، به‌عنوان نقطه‌عطفی مثبت یاد شود. به نظر می‌رسد حکومت سوریه و شاید مهم‌تر از آن، رهبران و فرماندهان ارتش آن کشور، همکاری جدی و صمیمانه‌ای را برای ازبین‌بردن سلاح‌های شیمیایی آن کشور با بازرسان شورای امنیت آغاز کرده‌اند. همه شواهد و قراین موجود حکایت از آن دارد که مقامات سوری خیلی جدی و گسترده در مقام همکاری با سازمان ملل برآمده‌اند. این رویکرد دمشق نشان می‌دهد که بشار اسد به هیچ روی قصد کناره‌گیری از قدرت نداشته و خیلی جدی می‌خواهد در آینده سیاسی آن کشور باقی بماند.
او به فراست دریافته برای ماندن در قدرت، یک راه بیشتر ندارد و آن هم درک اقتضائات بین‌المللی است. او قبلا هم نشان داده بود همکاری با غرب را یک اصل در دنیای امروز می‌داند اما در فضای «خاورمیانه جدید» نتوانست میان روابط خارجی و اصلاحات داخلی و شنیدن صدای معترضان سیاسی، تناسب برقرار کند. اسد اما امروز به دلیل فضای بین‌المللی به خوبی متوجه شده که ممکن است بتواند در برابر مخالفان بنیادگرای مسلح بایستد و حتی پیشروی‌های نظامی هم علیه آنان داشته باشد اما او نیک می‌داند اینها همه در صورتی است که غربی‌ها خیلی جدی پشت‌سر مخالفان وی قرار نگیرند و حامیان آنها فقط عربستان، قطر و ترکیه باشند. در غیر این‌صورت -یعنی اگر غربی‌ها مصمم شوند به پشتیبانی از مخالفان او- اوضاع برای اسد خیلی آسان نخواهد بود.
او و رهبران نظامی سوریه دریافته‌اند کافی است غربی‌ها بخشی از سوریه را به صورت منطقه پرواز ممنوع درآورند. در آن‌صورت آن بخش عملا و به‌سرعت از دست وی خارج شده و به دست مخالفان می‌افتد چراکه عمده‌ترین و برنده‌ترین سلاح اسد در رویارویی با مخالفان مسلح او، اتکا به نیروی هوایی و هلیکوپترهای موثر روسی است. اگر قرار باشد او نتواند از نیروی هوایی علیه مخالفان خود استفاده کند، در پیکار با مخالفان، دشواری‌های زیادی در پیش خواهد داشت. در عین حال بخت هم با اسد یار بوده است.
بخشی از مخالفان او نشان داده‌اند که میزان پایندی‌شان به حقوق‌بشر و خودداری از جنایت جنگی از حد تصور بیشتر است. قتل‌عام در چندین روستای علوی‌نشین، قتل‌عام کردها و موارد دیگر که توسط رسانه‌های غربی انعکاس یافته، باعث شده که در میان افکار عمومی غربی‌ها هیچ میلی برای درگیرشدن نظامی غربی‌ها در سوریه ایجاد نشود.
اسد از این هم به خوبی آگاه است. او می‌داند پیروزی در نبرد دشوار به‌دست‌آوردن افکارعمومی در غرب، اگر از پیروزی نظامی علیه مخالفانش مهم‌تر نباشد یقینا دست‌کمی هم از آن ندارد. او به درستی تشخیص داده که امحای تسلیحات شیمیایی چه گام مهمی در همراه‌کردن افکارعمومی در غرب به نفع دولتش است. شاید این پیش‌درآمد تغییری جدی در رویکرد دولت بشار اسد نسبت به انجام اصلاحات و تغییرات سیاسی جدی در سوریه شود. یقینا اسد می‌داند که بدون اصلاحات سیاسی، جنگ داخلی می‌تواند برای سال‌ها ادامه یابد و سوریه را بدل به سرزمین سوخته‌ای کند که موفقیت و پیروزی در آن خیلی معنا و مفهومی پیدا نخواهد کرد.
اگر تحولات سوریه بر همین منوال پیش برود، خیلی بعید نخواهد بود که بعدها از آن حمله شیمیایی که به مرگ دردناک هزارو400نفر انجامید، به‌عنوان نقطه‌عطفی مثبت یاد شود. به نظر می‌رسد حکومت سوریه و شاید مهم‌تر از آن، رهبران و فرماندهان ارتش آن کشور، همکاری جدی و صمیمانه‌ای را برای ازبین‌بردن سلاح‌های شیمیایی آن کشور با بازرسان شورای امنیت آغاز کرده‌اند. همه شواهد و قراین موجود حکایت از آن دارد که مقامات سوری خیلی جدی و گسترده در مقام همکاری با سازمان ملل برآمده‌اند. این رویکرد دمشق نشان می‌دهد که بشار اسد به هیچ روی قصد کناره‌گیری از قدرت نداشته و خیلی جدی می‌خواهد در آینده سیاسی آن کشور باقی بماند.
او به فراست دریافته برای ماندن در قدرت، یک راه بیشتر ندارد و آن هم درک اقتضائات بین‌المللی است. او قبلا هم نشان داده بود همکاری با غرب را یک اصل در دنیای امروز می‌داند اما در فضای «خاورمیانه جدید» نتوانست میان روابط خارجی و اصلاحات داخلی و شنیدن صدای معترضان سیاسی، تناسب برقرار کند. اسد اما امروز به دلیل فضای بین‌المللی به خوبی متوجه شده که ممکن است بتواند در برابر مخالفان بنیادگرای مسلح بایستد و حتی پیشروی‌های نظامی هم علیه آنان داشته باشد اما او نیک می‌داند اینها همه در صورتی است که غربی‌ها خیلی جدی پشت‌سر مخالفان وی قرار نگیرند و حامیان آنها فقط عربستان، قطر و ترکیه باشند. در غیر این‌صورت -یعنی اگر غربی‌ها مصمم شوند به پشتیبانی از مخالفان او- اوضاع برای اسد خیلی آسان نخواهد بود.
او و رهبران نظامی سوریه دریافته‌اند کافی است غربی‌ها بخشی از سوریه را به صورت منطقه پرواز ممنوع درآورند. در آن‌صورت آن بخش عملا و به‌سرعت از دست وی خارج شده و به دست مخالفان می‌افتد چراکه عمده‌ترین و برنده‌ترین سلاح اسد در رویارویی با مخالفان مسلح او، اتکا به نیروی هوایی و هلیکوپترهای موثر روسی است. اگر قرار باشد او نتواند از نیروی هوایی علیه مخالفان خود استفاده کند، در پیکار با مخالفان، دشواری‌های زیادی در پیش خواهد داشت. در عین حال بخت هم با اسد یار بوده است.
بخشی از مخالفان او نشان داده‌اند که میزان پایندی‌شان به حقوق‌بشر و خودداری از جنایت جنگی از حد تصور بیشتر است. قتل‌عام در چندین روستای علوی‌نشین، قتل‌عام کردها و موارد دیگر که توسط رسانه‌های غربی انعکاس یافته، باعث شده که در میان افکار عمومی غربی‌ها هیچ میلی برای درگیرشدن نظامی غربی‌ها در سوریه ایجاد نشود.
اسد از این هم به خوبی آگاه است. او می‌داند پیروزی در نبرد دشوار به‌دست‌آوردن افکارعمومی در غرب، اگر از پیروزی نظامی علیه مخالفانش مهم‌تر نباشد یقینا دست‌کمی هم از آن ندارد. او به درستی تشخیص داده که امحای تسلیحات شیمیایی چه گام مهمی در همراه‌کردن افکارعمومی در غرب به نفع دولتش است. شاید این پیش‌درآمد تغییری جدی در رویکرد دولت بشار اسد نسبت به انجام اصلاحات و تغییرات سیاسی جدی در سوریه شود. یقینا اسد می‌داند که بدون اصلاحات سیاسی، جنگ داخلی می‌تواند برای سال‌ها ادامه یابد و سوریه را بدل به سرزمین سوخته‌ای کند که موفقیت و پیروزی در آن خیلی معنا و مفهومی پیدا نخواهد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.