|

از کمردرد ظریف تا تاثیر تعطیلی دولت آمریکا بر تحریم‌ها

ترجمه:فرنگيس بيات

هفته‌نامه‌های جهان در هفته‌ای که گذشت همچنان حل مناقشه هسته‌ای ایران - غرب و حواشی آن را در میان مطالبی آورده بودند که قرار بود از ایران بگوید. در این میان توجه به بازیگران منطقه‌ای که از توافق احتمالی تهران - واشنگتن ناخرسند خواهند بود، در میان رسانه‌های عربی قابل توجه است. بعضی دیگر نیز همانند «تایم» با پرداختن به کمردرد وزیرخارجه ایران گزارش مفصلی از تیترسازی «کیهان» و انتقادهای تندرو‌ها از او دارد. «کامنتری» دیگر هفته‌نامه انگلیسی‌زبان نیز همچنان از جذبه و دلفریبی دیپلماتیک ایران می‌نویسد که می‌تواند برای توافق هسته‌ای همچنان کارگر بیفتد.


دیپلمات بلندپایه ایرانی آماج حملات تندروها
موجی از انتقاد‌ها و اخبار ساختگی از سوی تندروها علیه «محمدجواد ظریف» او را دچار کمردرد شدید و شبانه راهی بیمارستان کرد. به گفته ظریف تنش‌های سیاسی آنچنان شدید بوده است که او را دچار کمردرد و اسپاسم کرده است. وزیر امورخارجه ایران که خود تحصیلکرده آمریکاست به‌دنبال فشارهای بالا و استرس‌های زیاد بعد از مبادله تاریخی میان تهران و واشنگتن در قالب تماس تلفنی روسای‌جمهور دو کشور، او را به بیمارستان فرستاد. این تماس تلفنی به‌شدت تندروها را عصبانی کرده است. از دیگر نشانه‌های بهبود سیاسی در داخل، انتشار اخباری مبتنی بر آزادی چند زندانی سیاسی و احتمالا رفع حصر چهره‌های سیاسی است. باوجود همه انتقادهای تند از تحرکات دیپلماتیک تیم ظریف، به نظر می‌رسد گشایش جدید به هدایت روحانی مورد پشتیبانی رهبری نظام است. تا زمانی که رهبر عالی نظام حمایت خود را همچنان اعلام و آن را ابراز کند، انتقادها نمی‌تواند جهت روبه‌جلو سیاست‌های روحانی را تحت‌تاثیر قرار دهد یا آن را معکوس کند.


ایران صحنه‌آرایی می‌کند (گری سیک)
بعد از پیروزی در انتخابات ژوئن گذشته، «روحانی» تلاش‌های زیادی در داخل برای احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و در حوزه سیاست خارجی با انتصاب دیپلماتی همانند ظریف انجام داده است. انتصاب ظریف خود نشانه‌ای از تفاوت جدی رویکرد دولت جدید با دولت قبلی دارد. روحانی و ظریف پیش از این هم در قالب تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در کنار هم تجاربی دارند. دیدارهای نیویورک و تماس تلفنی، همگی وقایع تاریخی هستند... اما در این میان دولت‌های عرب منطقه دیگر کمتر درباره رابطه ایران و آمریکا اظهارنظر می‌کنند و بیشتر به آن بدبین هستند. این مساله که ایران بتواند با آمریکا برسر برنامه هسته‌ای‌اش به توافق برسد، پیروزی بالقوه‌ای برای دیپلماسی ایران و پرستیژ منطقه‌ای تهران در منطقه است. حتی طرح شرکت ایران در مذاکرات ژنو برای حل بحران سوریه چیزی کمتر از هشدار برای عربستان سعودی و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نیست که دایما در حال تقویت اپوزیسیون سنی هستند. صدای جبهه اسراییل و اعراب در مقابل هرگونه گشایش در روابط تهران - واشنگتن احتمالا در واشنگتن هم شنیده خواهد شد. اما همان‌طور که «جان کری» وزیر امورخارجه گفته است: «شکست در پیگیری پیشنهاد صلح سازنده از سوی ایران به معنای سهل‌انگاری دیپلماتیک و از بدترین اقدامات خواهد بود.»
گام بعدی ایران همان پیشنهادهایی است که در مذاکرات بعدی 1+5 در اکتبر مطرح خواهد شد. مذاکرات اکتبر درواقع زمان ترجمه همه حرکات نمادینی است که در دو هفته گذشته شاهد آنها بودیم.


چگونه ایران برنده تعطیلی دولت فدرال در آمریکاست (پیتر وبر)
تحریم‌ها آسیب‌های جدی به اقتصاد ایران وارد کرده‌اند. رفع مشکلات اقتصادی یکی از زمینه‌های پیروزی روحانی بوده است. با این حال دیپلمات‌های غربی در مورد رسیدن به توافقنامه‌ای هسته‌ای با ایران چندان خوشبین نیستند. دو ماه پیش مجلس نمایندگان با تصویب طرحی به‌دنبال تشدید تحریم‌ها علیه ایران بود.
در حالی‌که لایحه مورد حمایت دو حزب در انتظار تصویب سنا بود، نماینده جمهوریخواه، لایحه دیگری را معرفی کرد. با این حال به لطف تعطیل‌شدن دولت فدرال، دو طرح پیشنهادی سابق برای تشدید تحریم‌ها فعلا معلق باقی مانده است. به عبارت دیگر اداره کنترل اموال خارجی وزارت خزانه‌داری و آژانس نظارت بر اجرای تحریم‌ها کاملا و عملا از کار افتاده‌اند. از سوی دیگر شورای امنیت ملی و سازمان سیا نیز از کار بر روی مسایل اطلاعاتی نظارت بر تخطی از تحریم‌ها دورمانده‌اند.

غافلگیری بازهای آمریکایی و اسراییلی‌ها (باب دریفوس)
در آمریکا هم همانند ایران تصویری در حال ساخته‌شدن است که تندروها همچنان مشغول دفاع از منافع و موقعیت ملی آمریکا هستند و در مقابل، این میانه‌روها هستند که منافع کشور را به تاراج می‌دهند. چنین قرینه سیاسی نیز در ایران هم وجود دارد. تندروهایی که خود را حافظ کشور معرفی می‌کنند و در انتقادهایشان میانه‌رو‌های سیاسی را متهم به نادیده‌گرفتن منافع ملی می‌کنند. این وضعیت تقابلی، میان تندروها و میانه‌رو‌ها در آمریکا، شبیه چیزی است که در ایران وجود دارد. این نکته‌ای است که یکی از سردبیران هفته‌نامه «ویکلی استاندارد» هم به آن اشاره می‌کند. در خارج از ایران هم تصویری در حال شکل گرفتن است که ایران فقط به دست تندروها اداره می‌شود. «تب حسن روحانی» هم باوری است که می‌گوید او خواهان توافق جدی با آمریکاست و ترویج این ایده بخشی از پویشی غیررسمی است که توسط نخبگان غربی مدیریت می‌شود. حتی اگر ایران احتمالا موافقتنامه نامعقولی را مورد پذیرش قرار دهد، باعث می‌شود تا دیگر اسراییلی‌ها و نئومحافظه‌کاران در ترتیبات جدید جایی نداشته باشند. برای اولین‌بار است که به نظر می‌رسد اسراییلی‌ها و لابی اسراییل بازنده است. این باخت بزرگی است.


گشایش سیاسی تنها با «توییتر» و «فیس‌بوک» عملی نمی‌شود
وزیر مخابرات ایران اعلام کرد که از فیس‌بوک و توییتر رفع فیلتر نمی‌شود. ظاهرا گشایش در ایران از راه رسانه‌های اجتماعی نمی‌گذرد. این در حالی است که مقامات بالای حکومتی از طریق همین رسانه‌های اجتماعی با مخاطبان خود در تماس هستند. می‌توان گفت سانسور برای «وی‌آی‌پی» [افراد بسیار مهم] ظاهرا وجود ندارد. فیس‌بوک و توییتر نیز روز هفدهم سپتامبر رفع فیلتر شد اما رفع فیلتر آنها به واسطه مشکلات تکنیکی توضیح داده شده بود نه به‌عنوان سیاست رسمی دولت.


کلید حل مناقشه هسته‌ای احترام به شأن فرهنگی ایران است
یکی از راه‌های فهم و حل مساله هسته‌ای ایران توجه به شأن فرهنگی ایرانیان است. جواد ظریف در گفت‌وگو با «فرید زکریا» در جمله‌ای قابل توجه گفته بود: «ما ملت سرافرازی هستیم.» همین یک جمله کافی است تا به این شأن ملی توجه کافی نشان دهیم. کارشناسان غربی متعددی بر اهمیت پرستیژ و غرور در برخورد با ایرانی‌ها تاکید کرده‌اند. «رابین رایت» یکی از این کارشناسان است. او اخیرا گفته است که بهترین راه فهم ایرانی‌ها یادآوری عظمت‌طلبی مدل تگزاسی است به‌علاوه اینکه باید به آن یک تاریخ پنج‌هزارساله را نیز اضافه کنید تا بفهمید که آنها چقدر مغرور و از ایرانی‌بودن خود سرفراز هستند. حکومت ایران نیز با تکیه بر چنین احساس قوی از ناسیونالیسم به‌دنبال بالاتربردن مشروعیت داخلی خود است. یکی از دلایلی که دیگر حکومت نمی‌تواند این برنامه را تعطیل کند، این است که سرمایه‌گذاری عظیمی چه سیاسی و چه مالی بر این پروژه انجام داده است. هویت ایرانی‌ها ریشه در حافظه تاریخی‌شان دارد و تحت‌تاثیر روایت‌های تاریخی دوران کوروش کبیر است و با محاسبات پویش‌های قدرت مدرن تفاوت دارد.
حال باید دید این فاکتور چگونه وارد مذاکرات هسته‌ای می‌شود؟ در یکی از سخنرانی‌ها روحانی گفت که غربی‌ها باید با ملت ایران با زبان احترام سخن بگویند. از میان آنچه از سخنرانی‌های روحانی می‌توان برداشت کرد این است که برای او لحن و مایه کلام در گفت‌وگو با ایران کم‌اهمیت‌تر از خود مواد توافقنامه نیست. البته این می‌تواند در کنار «نرمش قهرمانانه» هم قرار بگیرد یعنی اینکه ایران نشان دهد رسیدن به توافق با غرب تنها نتیجه فشار بیرونی نبوده است بلکه تصمیمی قهرمانانه از داخل نیز هست.
هفته‌نامه‌های جهان در هفته‌ای که گذشت همچنان حل مناقشه هسته‌ای ایران - غرب و حواشی آن را در میان مطالبی آورده بودند که قرار بود از ایران بگوید. در این میان توجه به بازیگران منطقه‌ای که از توافق احتمالی تهران - واشنگتن ناخرسند خواهند بود، در میان رسانه‌های عربی قابل توجه است. بعضی دیگر نیز همانند «تایم» با پرداختن به کمردرد وزیرخارجه ایران گزارش مفصلی از تیترسازی «کیهان» و انتقادهای تندرو‌ها از او دارد. «کامنتری» دیگر هفته‌نامه انگلیسی‌زبان نیز همچنان از جذبه و دلفریبی دیپلماتیک ایران می‌نویسد که می‌تواند برای توافق هسته‌ای همچنان کارگر بیفتد.


دیپلمات بلندپایه ایرانی آماج حملات تندروها
موجی از انتقاد‌ها و اخبار ساختگی از سوی تندروها علیه «محمدجواد ظریف» او را دچار کمردرد شدید و شبانه راهی بیمارستان کرد. به گفته ظریف تنش‌های سیاسی آنچنان شدید بوده است که او را دچار کمردرد و اسپاسم کرده است. وزیر امورخارجه ایران که خود تحصیلکرده آمریکاست به‌دنبال فشارهای بالا و استرس‌های زیاد بعد از مبادله تاریخی میان تهران و واشنگتن در قالب تماس تلفنی روسای‌جمهور دو کشور، او را به بیمارستان فرستاد. این تماس تلفنی به‌شدت تندروها را عصبانی کرده است. از دیگر نشانه‌های بهبود سیاسی در داخل، انتشار اخباری مبتنی بر آزادی چند زندانی سیاسی و احتمالا رفع حصر چهره‌های سیاسی است. باوجود همه انتقادهای تند از تحرکات دیپلماتیک تیم ظریف، به نظر می‌رسد گشایش جدید به هدایت روحانی مورد پشتیبانی رهبری نظام است. تا زمانی که رهبر عالی نظام حمایت خود را همچنان اعلام و آن را ابراز کند، انتقادها نمی‌تواند جهت روبه‌جلو سیاست‌های روحانی را تحت‌تاثیر قرار دهد یا آن را معکوس کند.


ایران صحنه‌آرایی می‌کند (گری سیک)
بعد از پیروزی در انتخابات ژوئن گذشته، «روحانی» تلاش‌های زیادی در داخل برای احیای سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی و در حوزه سیاست خارجی با انتصاب دیپلماتی همانند ظریف انجام داده است. انتصاب ظریف خود نشانه‌ای از تفاوت جدی رویکرد دولت جدید با دولت قبلی دارد. روحانی و ظریف پیش از این هم در قالب تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در کنار هم تجاربی دارند. دیدارهای نیویورک و تماس تلفنی، همگی وقایع تاریخی هستند... اما در این میان دولت‌های عرب منطقه دیگر کمتر درباره رابطه ایران و آمریکا اظهارنظر می‌کنند و بیشتر به آن بدبین هستند. این مساله که ایران بتواند با آمریکا برسر برنامه هسته‌ای‌اش به توافق برسد، پیروزی بالقوه‌ای برای دیپلماسی ایران و پرستیژ منطقه‌ای تهران در منطقه است. حتی طرح شرکت ایران در مذاکرات ژنو برای حل بحران سوریه چیزی کمتر از هشدار برای عربستان سعودی و کشورهای حاشیه خلیج‌فارس نیست که دایما در حال تقویت اپوزیسیون سنی هستند. صدای جبهه اسراییل و اعراب در مقابل هرگونه گشایش در روابط تهران - واشنگتن احتمالا در واشنگتن هم شنیده خواهد شد. اما همان‌طور که «جان کری» وزیر امورخارجه گفته است: «شکست در پیگیری پیشنهاد صلح سازنده از سوی ایران به معنای سهل‌انگاری دیپلماتیک و از بدترین اقدامات خواهد بود.»
گام بعدی ایران همان پیشنهادهایی است که در مذاکرات بعدی 1+5 در اکتبر مطرح خواهد شد. مذاکرات اکتبر درواقع زمان ترجمه همه حرکات نمادینی است که در دو هفته گذشته شاهد آنها بودیم.


چگونه ایران برنده تعطیلی دولت فدرال در آمریکاست (پیتر وبر)
تحریم‌ها آسیب‌های جدی به اقتصاد ایران وارد کرده‌اند. رفع مشکلات اقتصادی یکی از زمینه‌های پیروزی روحانی بوده است. با این حال دیپلمات‌های غربی در مورد رسیدن به توافقنامه‌ای هسته‌ای با ایران چندان خوشبین نیستند. دو ماه پیش مجلس نمایندگان با تصویب طرحی به‌دنبال تشدید تحریم‌ها علیه ایران بود.
در حالی‌که لایحه مورد حمایت دو حزب در انتظار تصویب سنا بود، نماینده جمهوریخواه، لایحه دیگری را معرفی کرد. با این حال به لطف تعطیل‌شدن دولت فدرال، دو طرح پیشنهادی سابق برای تشدید تحریم‌ها فعلا معلق باقی مانده است. به عبارت دیگر اداره کنترل اموال خارجی وزارت خزانه‌داری و آژانس نظارت بر اجرای تحریم‌ها کاملا و عملا از کار افتاده‌اند. از سوی دیگر شورای امنیت ملی و سازمان سیا نیز از کار بر روی مسایل اطلاعاتی نظارت بر تخطی از تحریم‌ها دورمانده‌اند.

غافلگیری بازهای آمریکایی و اسراییلی‌ها (باب دریفوس)
در آمریکا هم همانند ایران تصویری در حال ساخته‌شدن است که تندروها همچنان مشغول دفاع از منافع و موقعیت ملی آمریکا هستند و در مقابل، این میانه‌روها هستند که منافع کشور را به تاراج می‌دهند. چنین قرینه سیاسی نیز در ایران هم وجود دارد. تندروهایی که خود را حافظ کشور معرفی می‌کنند و در انتقادهایشان میانه‌رو‌های سیاسی را متهم به نادیده‌گرفتن منافع ملی می‌کنند. این وضعیت تقابلی، میان تندروها و میانه‌رو‌ها در آمریکا، شبیه چیزی است که در ایران وجود دارد. این نکته‌ای است که یکی از سردبیران هفته‌نامه «ویکلی استاندارد» هم به آن اشاره می‌کند. در خارج از ایران هم تصویری در حال شکل گرفتن است که ایران فقط به دست تندروها اداره می‌شود. «تب حسن روحانی» هم باوری است که می‌گوید او خواهان توافق جدی با آمریکاست و ترویج این ایده بخشی از پویشی غیررسمی است که توسط نخبگان غربی مدیریت می‌شود. حتی اگر ایران احتمالا موافقتنامه نامعقولی را مورد پذیرش قرار دهد، باعث می‌شود تا دیگر اسراییلی‌ها و نئومحافظه‌کاران در ترتیبات جدید جایی نداشته باشند. برای اولین‌بار است که به نظر می‌رسد اسراییلی‌ها و لابی اسراییل بازنده است. این باخت بزرگی است.


گشایش سیاسی تنها با «توییتر» و «فیس‌بوک» عملی نمی‌شود
وزیر مخابرات ایران اعلام کرد که از فیس‌بوک و توییتر رفع فیلتر نمی‌شود. ظاهرا گشایش در ایران از راه رسانه‌های اجتماعی نمی‌گذرد. این در حالی است که مقامات بالای حکومتی از طریق همین رسانه‌های اجتماعی با مخاطبان خود در تماس هستند. می‌توان گفت سانسور برای «وی‌آی‌پی» [افراد بسیار مهم] ظاهرا وجود ندارد. فیس‌بوک و توییتر نیز روز هفدهم سپتامبر رفع فیلتر شد اما رفع فیلتر آنها به واسطه مشکلات تکنیکی توضیح داده شده بود نه به‌عنوان سیاست رسمی دولت.


کلید حل مناقشه هسته‌ای احترام به شأن فرهنگی ایران است
یکی از راه‌های فهم و حل مساله هسته‌ای ایران توجه به شأن فرهنگی ایرانیان است. جواد ظریف در گفت‌وگو با «فرید زکریا» در جمله‌ای قابل توجه گفته بود: «ما ملت سرافرازی هستیم.» همین یک جمله کافی است تا به این شأن ملی توجه کافی نشان دهیم. کارشناسان غربی متعددی بر اهمیت پرستیژ و غرور در برخورد با ایرانی‌ها تاکید کرده‌اند. «رابین رایت» یکی از این کارشناسان است. او اخیرا گفته است که بهترین راه فهم ایرانی‌ها یادآوری عظمت‌طلبی مدل تگزاسی است به‌علاوه اینکه باید به آن یک تاریخ پنج‌هزارساله را نیز اضافه کنید تا بفهمید که آنها چقدر مغرور و از ایرانی‌بودن خود سرفراز هستند. حکومت ایران نیز با تکیه بر چنین احساس قوی از ناسیونالیسم به‌دنبال بالاتربردن مشروعیت داخلی خود است. یکی از دلایلی که دیگر حکومت نمی‌تواند این برنامه را تعطیل کند، این است که سرمایه‌گذاری عظیمی چه سیاسی و چه مالی بر این پروژه انجام داده است. هویت ایرانی‌ها ریشه در حافظه تاریخی‌شان دارد و تحت‌تاثیر روایت‌های تاریخی دوران کوروش کبیر است و با محاسبات پویش‌های قدرت مدرن تفاوت دارد.
حال باید دید این فاکتور چگونه وارد مذاکرات هسته‌ای می‌شود؟ در یکی از سخنرانی‌ها روحانی گفت که غربی‌ها باید با ملت ایران با زبان احترام سخن بگویند. از میان آنچه از سخنرانی‌های روحانی می‌توان برداشت کرد این است که برای او لحن و مایه کلام در گفت‌وگو با ایران کم‌اهمیت‌تر از خود مواد توافقنامه نیست. البته این می‌تواند در کنار «نرمش قهرمانانه» هم قرار بگیرد یعنی اینکه ایران نشان دهد رسیدن به توافق با غرب تنها نتیجه فشار بیرونی نبوده است بلکه تصمیمی قهرمانانه از داخل نیز هست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.